Full text of "Liber scintillarum. Opus Vener. Bedae presbyteri Doctoris theologique celeberrimi, nuper inuentum & a reuer. D. Antonio Gangutia ... castigatum, instauratum et auctum, ac ab inifinitis penè errorum monstris enixissimo labore uendicatum. Cum annotationibus, seu breuibus quibusdam declarationibus in titulorum intelligentiam ... a"

See other formats

LIBER
SCINTILLARUM.
OPUS VENER.
BEDAE PRESBYTERI
DOCTORIS...

Defensor : Monachus, Antonio
Ganguzza, Beda : Venerabilis

Digitized by Google

t 4

L I B E TL

SCINTILL ARVM*

Opus

VENER» BEDAE PRESBYTERI

Dotloris Theolooiq; cclcbcrrimi, nuyer inucntumir
a Rcuercn. D . A ntcnio Gmgutiil Skulo facram

Thcologiam in Alma Vtbis^ymnafio publicc j?rcfitinie f
cafli^atumjnjlauratu.ctautfum^eic cb mfinitii fcnc
crrorum monflris cn.xisfimo laborc
ucndicatum .

Citm snnotarionibtis ,fm brrtiibusquibufdam dcclarationibus in rimlo*
rum intelligcntt.un: nccnonoV attcrtationibus locorum in capirul:sci#
tatorum,& multisaltjs, qu.tr iu ipfo cxcinplau dcerant , ab codcrn D.
Antonittoad lcgcnuum vtiutatcntediusatquc adic clis.

Omnia nun^uam haacnus imprcfsa*

i 3 T v a 2 •?

♦

4?y

llluflri &Reueren + D.Mbnaldo

Monaldefco dci cruaiia ; CnnomcoBafih'cf
* S. Pcni digmsfimo,

Antoninus Gangutia Siculus Sdcrc TfccoiWi* in Romano

gymnafio pubhcus interprcs ' A^" '* k l^v^

At l S ftinc conflat t Monaldc ttir amphjfiz
mc, nuliuw ucrazglorice dccus f ftullam'q>apud
mortales maiorem laudcm rcpcriripoJfe y qi
cam } quxmaximis doZliffimisq; uiris tribui
Jokt, cis prcejcrtim } qui prceclara quadam Jucinorum uirtuteita
prcefliterunt , ut immortnhtutis Jibi Jumam comparaucrint *
iam in primis Bedamccclcjiailicum dijcrtiffimumqi uirum pro
Ve conjccutumjuijsc arbitror. hicnanquc uclutjolaris quh
damradius ccchtus cmijfus adeb Chrifliccclcfiam illujlrautt,
mntumqAucistr emolumenti Thcohgicce Juculmti attulit } ut
hominum uires excellerc uideretur . ( um autem mtcr innuz
mcrabiia Jereopcra, quccuir iftc pr,efla>\tijf\mus fcripfit ■ ut
teflatur 1 'rithcmius in Catnhgo hbrorum ccclcftaflicorum\non
cxcufus remanfiffet prccclarus quidam libcUus f qui ScintAlarum
dicitur, quYcum iandiu hominum incrtiaperditus^lr 'quoft int
tra pulucres latitnjfet , diuina tnndcm uoluritnte, tvaq, ad cam
accedcnte dihgcntia Monaldc clarijfime, rcpems ad manus
meas perucnit. Cumq; illum cgo accuratc pcrlcoijscm^ ccde*
fiajlicce rci thcjaurus pretiojijjimus mihi uifus cfl . Cccp iidcir
co per otium opera ir Jcduhtute^qua potu\,\!lum a mend\:,qui>
lus fcatebat innumcris cxpurgare ♦ Loca quoquc cumjacrce

A ii

fcripturte, tumjanftorum dottorum, quce illi decrant, adicci y ut.
focuius in co citntce autoritates inUcniri poffcnt . hd utditatcm
jrifupcr lcgcntium muh*i ulia loca autorimtes cxjactis codiz
cibus cxccrpzis addidi , cum dctlarationc y f\uc brcui (juadam
ktuhravi cxpofiiionc in Jtnguhs capituhs , nc aliauid dccjjci y
quoi dcfiicrari poffxt • Sicitzujuc rccogmtum^caSlioatum f
ir auttum adcommuncm Rcip.Ckrifliancc utilitntcmjiib tuis
fcchcibus aufpicijs cxcudcndum imprimcndum^ conililui +
Nedumut mcam crga tc obferuanti.amatcjuc ddcclioncm oilcn
dcrcm,Jcd ct cum antc ocolos halcrcm tuam in omni uirtutum
ocncrc fingularcm cxccllc7itiam t morum prol-itntcm, pcrjonce
tucc digninxtcmjbr dcmumgcncris nobilitatcm, non potui alvjs
cportunius ac deccntius, auam tibi prcUofiffimum libcUum, &-
hunc cjualcmcuncjuc laborcm mcum dicarc • Accipc igitur
tAonaldc objeruantifjimc ca } cjua folcs humanitatc hoc pcne diz
uinum ScintiUarum compcndium tibipcrpctuo confccratum:
cx cjuo ucht limpidijpmo ([uodamfmtc tot uirtutum fcatcbras
cmanarc wdchs^uot ex cdcatis, comprcffisqi carlonilus
pojfunt cxdirc Scinti!lce;cum dc utroquc cxtrcmo y Virz
tutcfcilicct & uitio } ut l? altcrum ncruose projet
quamur. altcrum omni conatu fugiamus, cumuz
latiffimas autoritates nohs auwpr cqrcoius
fa tis hquidjb tradatpmitus

Valc h- mc tibi dcditiffmum hominem
commcndatvpn habe*

[ Veiierabilis Bedx Presbyteri in

• ■ hbrm futm Scintillarum Vrologus '
focltater wciftt,

* f •* w»J f J B ,% J * * ****** * * • vji X k n jV . I I 1 1 1 r»^ l i*. j jj

J * »% 1 ✓ - > r"**.»»rx t"fV» l V / r i r • • ff . f I • Jfr ' *^ Y_ • * * *

J I E Jctfur rfuj/Ijwij nc fc pgcat , <fu<r/S, fr*
tc!/wm hunc noMrum.cui titulum Scmillarum.

? r ) t i» ■ j . - ,t f ( _ *f*v? *i v.rt t* r» '" JHH

impofuimus, hlenti animo uolutarc ; & (ft nit
hdin co inucni&s , <\uod cx aliciio.fo-ntc non
ycndcat. Dccreuimus cmm morc illius auis } cjucc /Lum cikwn 9
qucm iandiu cjuccfierat repcriffct, hilari^mcundoqiflaujugrte
cillans, puhs fios ad Je uocarc non ccffat 3 ut ir tOoYcfccrcn
tur '. Sic & nosic Domirii, Santtorumq; chtllsmnc inde dif
fierfis oftima congercrc, lr c fcrtili quodaifrtanXQrum fcrips
torum agro iam maturammejjem colligcre, uc lut o p-atujloz
rcs, aut quafi cx filicc fcinciUas cxcutcre ( undc £r hwc hhro
Scintillarum nomen infcripfimus')uth' iUorefiam &uti
fosfis ♦ Spcramus autem cum longe magis profuturumjea,
intcrlcgendum multo meliora utilioraq> inucrturwn^qujim
nos hac frafktiuncuJa diccrc, aut fgmfc&xc uo\ucrimus %

Annotationesfeu breues quaedam

dcclarariones admodum ncccflarix ad intellu
gcntiam cum capitulorum, tiim carum au;
toritatum, qux m ipfis dtanturcapitulis
libri Scintillarum Vcnerabilis Bedx
presbytcriThcologi' profundiiffinu
nupcr per D. Antoninum Gangu*
tiam Siculum, sacram Thco-
logiam fn Almx Vrbfs gyz
mnafio publicc' pro^
fitcnte a&ditx,
Ad Anvpliflimum virum D. Monaldum Mo?
naldefcum de Ccruaria,

DcVutute. Cap. L

MifttfJ.

Luats^

IN iftofdfntc glures citantur auUoritates de uxrtute Jxuc
a$m\ravi\\ miraculorum potentia : honum ([uoayc opiis uirz
tus dici poteftflucadmodum in illa Vctri autlorimte Jumitur^
mfide ucslrduirtuicm ^fcilicethonce opcraiionis . »C<cfc*
rum quafdam uirtutes moralcs cfse , quafdam intellciluales ,
quafdam thcologicas Jatisli<iuidb conjlat. dc quihus omnihus et
carum conncxione t origine 9 & pcrjiclione hic aucloritatcs
imcnics.

Ominus dicit in Euangclio tAarci Ncmo
ejl^ui fkziat uirtutcm in nomine meo^et pojjit
cito male hqui de mc, Lucce 8. E* cgo noui
mriutem dc mc cxisfc. 2, Vctri i« Fugic ntcs

^hm dmrttmfibmfirrcntcs minflr.atc mfide^ffidlArtitijk*;
fouimttautem Jcicritiamjnfckrftia abflmcnti^ifidfiinin
tia patientiam, in paticntia pictatcm ; in pktntcamorcvrjratcr
nitatis charimtemj ttarc cnmfi uoljcum aifmt ^irfitpcrk^
non uacuos, nccfinc fwtftiuWcbhsluucnt m dorr\irn' l 'noSlri'b
fu Qhrifii cornitwnc . todri; epff. i. cap. * l J Qu\ bencfidt cx lo A ^
Dco efl 3 ipfi malcficit non uidct Dcumj.Tau. ad C or.cap.2l. p au i Uii
Jrides non fit in fipientia hommum,fcd in mrtutc Dei. \ki 4.
Non enim in Jermone eslrcgrrum Det;fcd in wrtutc. ibi. ii<
Alijper fyiritum ^df urjfc^o ^^/^«^^07^ ^per^fio ulrtutunu
zAbi.iz. Virtus in infirmfok perfiitur 1 . Libenter igiturgloi
riaborin infirmitatibusmcis 7 ut inhalitct in me uirtus Cfcru
Jli ai Gai&<>. Bonum autem ficicntesnon dcficicmus: tempo*
re enim fuo mctemus . Quce autcm fcminaucritho)no f hcec 6*
metet. ([uoniam qui fiminat in carnefia , dc carnc isr mcttl
corruptioncm: Qui autcm fiminat in ffiritu,de (biritu mctet
uitam ceternam. x, ad Timolh.z. Juuemlia dcfideriafige : fi*
tfarc uero iuslittam K fidem f charitntem, & paccm cum his ,<\u\
inuocant dominumde corde purb.z.lbi.i. Koncnimdedii
nobis Deus Jjnritum timorisjed wrtulis, 6" dikttwnis, &fi
Iriemtis.i. Tarahpow.Z^ Inmanu tuaDomme,uirtus ir Vnralif m
fotcntia : in manu tuamagnitudo ir imperium ommum. Baz B *"*i %
ruchj.Dific ubt fit prudentia f ubifituirtus f uh fitintellcttust
utfciasfimulubifitlongiturnims uitceir uittus; ubifitkmcrt
oculorum&pax. Dauidpfal.^7- Dextcradommifecituir Vauid '
tutem. Dextera Dominiexaltnuit mc. Ibi Z2. rominus uirtuz
tcmpopulo fio dabit, iUfy bencdicct in pacc. lh. r<>. &10 i
In Veoficicmusuirtutem;ct ipfc ad nihihm deducet inimico^

uhnm, noslros tt tribulantcs nos. Sal.Vrou.it . ln alundonti iuflitia,
uirtus maximacflxogimtioncs autcmimpiorum cradicabuntur.
\h 5. N oli prohibcrc bcncfkccrc cum ([ui poteslfi ualcs ct ipje
hcncfac. Lcclcfiasles^.Cognoui quod non cffet mchus mfi Ltt
tari ct bcncfaccre in uita. Sapicntue. x. Verucrfe cooimtwncs
fcparant a Dco i probata autcm uirtus corrtpit wftpkntcs.
ibi.V oonoYumtnim laborum gloriofiis ejl Jruclus. \bi. x2„
Virtus tua iuftitice mitium ejl . Virtutcm autcm oflcndis tu 9
' qui non crcdcris cffc in uxrtutc confumatus ; Lr hos ftui tc ncz
fciunt in audacia traducis . Ecdcfiaflic. Z%. Sccwulum hgna
tyluce Jic ignis cxardcfat : & fccundum ulrtutcm homuu:,
ficiracundia iUiuscrit. lbi+o. Tacultntcs cr[mrtutcs cxah

A«i^ww . » nt cor > f u ? cr hxCC timr Dcmirli • Al & in f crmonc l V m :
dam.bAcnsnon potcflhabcre rcgnum uirtutum 4 mfx fms

ixcufsent iugum uitiorum . Idcm in cvfl. *d SUccdon . In
\acmm uirtus noncjl, nfi .lihgcrc <\uod ddigcndum jfl,id &
igcrc vrudcntia cfl: nullis vnic aucrti molcflvs, tortitudo cfl :
nulhs dlctcbns tcmpcrantia cfl , nulla fufcrbia , mjlitu cft.
Idcmdc cimt. Da . No» ctt ucra uirtus , nfi aiicead cimp
ncm tcndit, ubi cfl bonum homims , <\uo mchus mUjl idcm m
fcrmone ([uodam. Virtus co piuris aflimanda cjl^d plu)'u
contcmmt . bAagnx lurtutis cf\ cumfcvliclatc luZLri^cna:
fcclicimtis cfl, afoclicmtc non uinci . Idcm. Virtutcs .maliUa
llkrtnym & contcmffitjrumcntum . Hicr. m <{wdalepjl.

Omnes mrtutcs itafibi co\^rcnt } ut una crtuerit ,ommbus ,
carcat . >{ui crgo unam habct omncs habct. I dcm. S\idu fint
uirtutum fyccics, <\ux feclawnbus fuifiribuunt rcgna cceloru.
Vnum auidcm intcr . f. pcrucnicndi ver multa compcndia . Si
profccrcfludct & ftgnaculum $crfc$ioms attmgat :/< mpr a
r mmcn

tamen inucnit auo crcfcat ; ir pcr dics fin^uhs sc ipfum mcz-
liorcmfkciat. Idcm. Scmo ^potefl uirtutcs fimul& dimtias
pojjidcrc. Amb. Supcr BcaU immaculati . Qm deficitfibi t ut A ** r */*M .*
uirtuti adhxreat, amittit quod funm cfl, accipit (puod ccternum
tfi. Ku ] la fine lalorc uirtus cft : quialabor proccffus cfl u\n
tutis. Idcmirhabeturiz.n.i. Cum renunaatur improbim
ti afcifcitur uirtus. Egrcffus cnim malitice f uirtutis operatur int
greffum: eodcmq, fludio quo crimen cxduditur y innoccntia cot
fulatur. Idem de Offic. Bonus circuitus tfl.fi iuflitia qMcerit, '
prudcntia inuenitffirtitudo uendicat y tempcrantia pofftdct, ut
iuflitiafit in affcttu, prudentia fit in inteUeBu,firtitudo inefi
fi3u t icmperantia in ufu. Grc. in moral. Quid cfl uirtus, nifi
mcd\camcntum ? . ir auid uitium, mfi uulnus? Quja ergo nos, ^*™*''
ubi de mcdicamento uulnus ficimus } facit Bcus de uulnere me
iicamentum: ut aui uirtute pcrculimur, uitio curcmur. Ex ffc
morc uitium unumauodauc prcmitur : Ex charitute autem uirt
tutes oriunturfidcs, (hcs^chanm: } gaudeatin omm opere los
no y quod unaquxa; mrtus admimflrat. Idcm. Scicntia uirtus
efl humditas autcm cuflos uirtutum . Ifidor. de Summo bono m,m 1
iib. z. cap. Ad uirtutes difficdc confurgiwus ] ad uitiafinc
laborc ddabimur. Iflaenim prona, i\U arducefunt. Grandes
tnimfudorcs pcrpctimur, ut ad coelum confccnderc ualeamus.
Sicut paulatim bomoaminimis uitijs in maximaprorumpit; ita
gradatim a modicis uirtutibus ad ea f auaz funt excclfa confcen
dit. Qui autcm tnordinate uirtutes comprehendcrc nititur,cito
peridimtur. H<rc cnim caufa in rcrum natura ; ut ({uicunque
uclocitcr adprofeUum tenduntjnc dubio ccleriter finiantur.
Njfei/ prodcfi admixto malo agere aliauod bonum: fid prius efi
tohibcndum a malo, deindc bonum exerccndum. Pnus enim

• B

Cjpri<w,

cxtirpania Junt uitia in hominc, icinie increfccndcc uirtuit* .
• Nam cohxrcre isr coniungi non potcft uerims cum mendacio %
fudor cum petulantia f ficles cum perfidia, caslimscum luxuria.
Quifyuis cx deteriore lam mclior cfjc cccpit t caueat et de acccp
tis cxtolli uirtutihusmc grauius per uirtutes corruat } cf,prius cx
lapju uitiorumiaccbatAbi dc iffis uirtutibus fuperbiunt;

cxipfis tudicandi Junt opcnbus, quibus pro uirtutibus utuntur:
<\ma rcm bonam non bona uolunmte Jkciunt. et rc ucra fine hu
mihtate uirtus qu<dibet y ct fine chantate uitiudepumtur. Cypr.
Ntbilefl ucrhs profirrc uirtutem,et Jaclis dcjlruere ucrimtem.

DeFide Cap. ff.

IN hoc capite atantur auUoritatcs dc fidci Jeruore ; attu y
habitu t atcjuc obiccto . Item de mBoria fidei : de fidc mort
tuajxue informx\de fiie firmata Jiuc mua^ucc per dikclionem
opcratur y ad Galaths . plena uirtuiibus isr bonis operibus.

lcit Dominus in euangelio hAathczi cap. 17. Si
habueritis fidem ficut granum finapis j dicetis
monti huicfranfihinCib- tranfxbitjb- riihdimz
poffxbdcerituobis. bAarci^. Omma poffibit
liajunt credcnti. I&i.". UabetefidcmDct^
quia quicunquc dixcrit hmc monti tolle te, ijr mitte te in mare,
ct non htfitauerit in cordc fuo 3 fed credidcrit, quia ([uodcuntp
iixentjiatfctei. Idem^. Qm crcdiderit^ir baptizatus
Jucritfaluus crit. Qui uero non crediderit t condemnabitur .
loannes cap.$. Exaltari oportet filium Dei } ut omriis <jui crcdit
m ipfum non pereatfcd habcat uitamceternam,Qm autcm inz
credulus ejl filio non uidebit mtam fcd ira Dei manetfuper
cum.lbi. Qm crcdit in mc ctiam fi mortuus jucrit } uiuet y ly
0 mriis <Jwi wiwit ct crcdit in me^ion moriitur in<eternum,ldcm

in cpijl.i.capS.Omnxs qui crcditquoniam lcfusChrxJlus cfl 9
tx deo natus cJl.Omne aut (juod natum eil cx dco.uincit mun
dum:Et hcec eft uxltoria quce uincit mundufidcs nojlra. \acobz. Idcob.
Quxdprodejl fratrcs mci fi fidcm quis dicat fc habcrc, opcrA
mitcm non habeat : Nunquid potcrxtfidcs faluarc cum i Sicut
tnim corpus fine ffnritu mortuu ejl, itafidcs fine opcrxbus mor
tuacjl.vet.i.epxjl.cap.i.vrobatio ucjlntfidci multo prcc iofior rctnt,
efl auro^uod per. igncmprobatur. Crcdcntcs autcm cxahabh
tislcetitia xncnarrabih, rcportantcs fincm fidci uejlr& falutem
tnimarum ucflrarum. vau.ad Rom.i. Virtus cnim Dci in fa T*u\*i.
lutcm omni crcdcnti.Ad Cor.i.cap.z.Tidcs ucjlra no fxt in (a
picntiahominumfcdin uxrtutc dci.AdGalath.i.Qmnes cnim
JHij da eflis perfidcm in Chnflo lcfit.lgitur aui ex fidc funt y
bcnediccntur cum fxMx Abraham . Ad Ephc. 6. ln ommbus
fumitc fcutum fidcxjit pojfitis omnia tcla nc^uiffimi ignea cxz
tinguerc : ctgaleam Jalutis ajfumitc f etgladxum fjnritus y <]uod
c(l uerbum dci.Ad Hebr.u. sine fxdc impojjxbxlc cjl dco placc*.
rc. Credcrc autcm oportet acccdcntcm addcum f quia efl; &r
mfLirentibus fe rcmuncratvrfitSal. Ecclefxflic.z. Credc dco ^
ct recupcrabit tc f et dxrige uiam tuam f ct (kera in illum . Qui^
timctis dominum crcdite xlli f ct non euacuabitur merccs ucjlra.
lbi.zi.Yidcm pofjxdc cum proximo xn paupcrtatc xllxus f ut ct in
hono illxus latcrxs. Ibx yz. In omni opcre tuo crcdc ex fidc anh
mccttue.HccccnimeJl confcruatio madatorum. Qux crcdit de&
nttendit mandatis ciusict tjux confidxt in ih non mxnoratus cfl.
Aug.in lxb.de ouibus. lUe apuddcum plus habct hcx^ui plus at
tulxt non argcnix^fed fidci. Idcm fupcr loan.Jerm.*?. Ambula AngufL
pcr fidem t uS pcruenxas ad (bem.Spe: non cedificabit in patria t
aucm Jides non con(a\atur in uia. In \\bjo.dc charitatc. Cum
dilcclxonc fides chrxjlxani ; fxnt dxlctTxone fidcs Dcmonis .

B ii

Qui autcm non crcdunt pciores Junt <\uam lcmoncs, isr tarz
dwrcs. Idcm b* habctur 24. c[. *. Vbi fina. Vbi fina fiz
dcs non ctt, non potesl c(fc iuflitia; ([uia iuflus cx fide uiuit. Si
iujlus cx fidc uiuit, inu[uus cjl } ([ui non habct fidem. Homini
fdch tolusmwidus dmitice : infidcli autcm nec modkum. Yide
h nox in diem mutatur : infidelibus autem ctiam & ipfa Iux
tcnebrefcit . Vf([ue adco prxualct fides,ut homincsjuper
mare ficcis pcdibusfiaat ambulare ♦ bAagna cslfides 3 fed ni
hil prodcflji charmtem non habeamus. Idem de uerbis Domi
ni. Nullff maiores diuitice, nuUi thcjauri t nuUi honorcs ■ nuUa
huius mundimam ejljubjlantia, quam eslfides catho\\ca\([ucc
pcccatorcs hominesfiluat,cxcos iUuminat, infirmos curat^fidc
\espraimiat ,pxnitcntes reparat ,iufhs augmentat,martyra
coronat,u\rgincs y u\duas 9 iTconiuga\es caslopudorc conjcrz
Hi. nnym. uat } ir in hered.im.tz ceterna cum fanttis angelis coUocat. Hicr. .

epijl. f. Credcre cnim ir fterarc neccjfe esl,([uccDeus
iujfit. ifijl.o* Qui in Chriflum credimus, Chrisli JcUcmur
exempla. frujlra nobis in eo applaudimusjuius mandarn non-
ficimus. Quid cnim prodcflfi irnpie agens Deum uoce inuoz
*?* cas, <[ucm opcribus ncgas. Dcus bonis opcribus fidelium nou

tantum confidcrat oblatioms magnitudinem^ [uantum fidei uez
Am^ofius.] ritatcm. Ambr.fuperMarcum. & habctur 24 ([. *. cap. 1.

llk turbatio cfl f ubi modicafides.lbi ficuritas uh pcrfettadil
leclio. In lib. dc Virgin. O thcfauns omnibus opulcntiorfi^
dcs: 0 wrtutibus corporeis omnibus fidcs firtior-.yncdicis omni
hus faluatior. \dcm m hb. de Qhain, &Abcl.Yidcs efl radix
omnium uirtutum, ir ([uodfupcrhoc fundamcntum adxficaue
0¥ ris, hoc folum ad epcns tuifruclus ir uirtutis proficit mcrcc,
G-tgofm. dem- Greg. Homil. 1$. lidcs non habct mcritum ubi humana

ratio prxbet expcrimentum. l&cm UomiL 2-8. Tunc cnim ue
raciter fidcles (umus,fi auod ucrbis promittimus , operibus
adimplemus. Idcm fupcr fczechielem. Ni/i prius fidcs tenca
tur 7 nullatcnus ad ftiritualem amorem atiingitur . Kon eriim
charims fidem y fcd fidcs charimtcm prxccdit. Semo cnim poz
ttjl amarc ajxod non crediditficut ncc fycrarc. \\\c criim ueri
creditj au\ cxcrcet opcrando ,ajucd crcdit. vcrfdem namaue
ab omnipotcnti Deo cognofcimur. Quid prodcjl fx cidcm rc?
dcmptori nofiro per fidem lungamur fiab co moribus Jcparez
tnur. Ifidor. dc. summo bono lib. l. cap.i. Scmo potcfl ad ifi&om^
ucram bcatitudinem pcrucriire, nifi pcrfidcm. heatus autcm
qui rcclc crcdcndo bcncwuit : i? boicuiucndo rcclam fidem
cuflodit . Chrislianus cnim malus dum fine euangcly regula
uiuit } ctiam ipfam fidcm, quam ucrbo colrf, aborm tenmtione,
ficde pcrdit, Dcus fi crcditur^ mcnto inuocatur auxritur\
ac pcr hoc tunc pcrfixic laudatur, auando inuocaturfjr crciixt
tur ♦ lidcs ncquaquam ui cxtorquctur ; fcd ratione ataue
exemplis fuadctur . In cordc rcfbicit Dcus fidem : ubi fc non
pojjunt homines cxcufarc , aui orcfimulant ucnmtis profejfiot
ncm, lr cordc retenmntcrroris impkmtem . Sicut mhil profi
cit fidcs quce orc rctmcturct corde non creditur: im mhilproz
futuraefl fidcs ^auce corde tenctur fi ore non profitcatur*
bAulti cnim fidcm Chrifli cx corde non amantfcd humano ter
rore eandcm pcr hypocrfim tencre fe Jlmmlant. Vacua ej} fiz
nc opcnbus fidcs; ir fruflra fibi dcfola fidc blanditur 9 qui bo*
nis operibus non ornatur . bAulii fide mnCum chriflianifunt t
opere ucro a chrifliana doclrina diffentiuntAdcm in Synonim.
hb.i.iz. <j.4. In malis promijfis refcindefidcm. In turpi uoto
mum decretum.Quid incautc nouifli } nc ficias . Impiacii pros
mffi o ([u&fcdcrc aiimplctur.

lo. \pefl$lut
Tiulut.

Silo

mcn.

Aufuflintu.

/ 11

Dc Spr, Cap. Ul

Xhoccapitecitantur.auttoritates. dc Spc t & dcbis t <]M
Spci aduerfantur #

Ominus dicit pcr os lo K annis epifl. i; cap. $ #
Omnis (]uihabct (j/cmin JilioDei t Janclificat
fc y ficut & iilc Janclus eft . Vaul. Ad Rom.
cao.r. Spcs non conjundit.lbi cap.B. Spc cnim
falui fhtti fumus. Ad Galath. f . Sos autcm
ex ftiritu fyem iuflitiz cxpcclamus. laccb.i . Vetitc in fdc nh
hd hafitantcs . Qui enim hafitat fvmiis cll fluttui maris, (juia
uentv mouetur,lr circunfertur . salo.Prou. 1. Habejidu;
uam in domino cx toto cordcjuo . t i?' ne innitaris prttdcntia?
tuce. In omnibus uvjs tuis cogiraf$um , O ipjc dmgct grefjus
tuos. Ibi io. Tixpcctatio mslovujft lttitu: spcs autcm impiorum
peribit.EcclcfiaJlicX. Refj?icitcfilij nationcs hommum,l? Jch
totc quia nullus ffcrauit in d.ymno i? confufus cfl . Qu/x
emmpcrmanft in mandatis eius & dcrchclus cfl ? aut ijuis
inuocauit cum } lr dcfpexitiUumt Quoniam pius ir mifcrifi
eors esl dominus, ct rcmittit m dic tnbulitioms pcccata. Aug.
w Encbiridio. Fidcs credit;Spes ly charitas orant : Scd fme
fdc cffc non poffunt. At pcr h&c fdcs orat. Idcm de Vtilit
tate agcndi pocnitcn. IScrtw dcfterct. ludam traditorcm 'ttafl
tam fcclus quod commijlt, (\uam indulgentia dctycratio fecit
penitus intcrire . H icron. in cpifl. Omne opus lcuefieri fib;
let, <[uum eius prxtium cxcogimtur : £r ftes prcemu, Jolatium
fitlaboris. Kpifl.r.i.partis. hfligitur fpcs cxpetlatio ret*
rum omnium quas in fide habcmus^ pcr ([uamjaluamur #
Amt «m Hcxamcr. Tuncmagisfterandum cjl t cumhumv

•

; ,V 7

na fr&fidia dcfcnmt. Sufcr ffal. n. Sfcs commodi furatur
\alorci,i7' mctum abfcondit fcricuh. Lrcg.hb. 1 ». SioraL Gregvriuu
De e incajfum frcejumit , tjuitimcrcDcum in fuis ofcratioz
nibus rcnuit. lib. $o. Sohs non Jccunus quicquam^tthn Jub
fye timerc,nc incaum mcns aut dcfjfcrandcr st uitys dcy lat.
aut extollcndo dc doms ruat. \bidcm lib. 22.. De crCatcrc dcz
fpcrarc efl fycm in crcatura foncrc.ldcmlib. <>. Horal. SfeP
in cetcrriimtem animum cripit, i? id wco nuHa mala, cxtcnus •
quce tolcrat, fentit . Crigcn. Sufcr Exod. Homd. *). Yuturos ° rt l cnCi *
rum )fbcs laborantibus rc^uicm farit,ficut in agone fofitis dot
lurcm uulncrum mitigat fyes coron<c. 1 Scc cnim falus cjfe
cuiquam fotesl, mfi fnusfibi frofitium fkciat dcum. \fidor. de
Summo bono lib. 2. aip.4. Qui mala agcrc non dcfunt y uafta *fa orui *
Jfx indulgcntiam dc dci fiemtc rctjumt . <]uam rctTc quercret,
fi ab aclioncfraua ccffaret . Mctucndum ualdcejl } ut neque
fcr fbcm ucnide, <[uam fromittit dcus f fcrjeueranter feccemus.
nequcauia iufle feccata diflringit 9 uen\amdeftercmus :fei
utroauc fericulo euitato j ir a mahdcdmemus, i? de ficmtts
dci ucmam ffcrcmus. Omnis quiffc iuflus fpe ir Jvrmidme
rntct. ariia nunc iUurn adgaudium ftcs erigit } nunc adfirmiz
nem terror gehcnnc adducit # Qtu enim ueniam defeccato
dcjfyerct, plus dc defycrationc quam de culfa caiit . Vcfyera
tio enim feior cfl omni feccato. Ibidcmcaf. i4.Nk!Jh5 rite/Je*

rare dcbet ueniam : ctiam
tiam conuertntur ♦ Nn!

r icircafncm uitxad fcenitcnt
a cnimtamgrauisefl culfa }

qux ueniam non habcat ♦ Inccjfantcr igitur
m coric tuo (^es ir firmiio confiflant :
faritcrfmtin te timorat<juc
fiucia,

DeChantatc: Cap. HU

1N fcoc capife cifanfur a«2orifafes -fe cbrarifafe, <}«* ipfe
mct Dcus cjl,l-r <[ua pri«s De«s pcrpet«b <I.Iex.t nos, Lr
mferans affrax.f «os . Item k ca C fcomatc p« m nofc.sej]
J/lm* «nim«hK mb<erens,n;«<«m Poul. d Rom b ^m-
cjcfcrfot in cor J4« no/2m. Vojlrcmh k laudiU & «cce/
yitofe Cfcaritafis .

Ominus iicit in Euanoelio Iofcan. if . Maio>
rem cfcar.rafem nemo fcal/cf ; <J««m ut animam
fuam conatquis pro amicxsfws. fi Pcf.4.An>
re omnia aufem mufuam m «cbis mef ipjis cfca;
nfafcmfcofcenfej^uia charms oper.t mulf.fu*,
«mern pecwforum.*. raul. «« corm. * Si fag*
Iomar ef «n ? eIor«m, cborimfem ««fcm non fc«b«ero n,bl>m.
cinfas pfficns c*],bcnio«« cfl. Cteto noncmulatur,non
L perperam : non mfatur : non e/I «M : non
irL>r : non irrifafur : «on «giarf malum : non
L'r dfntatc, conjaudct autcm ucntaU . ^Mgfe
J lia cS omni^ cr«f, W *f$ f • SWg*
Super om«ia cfc«rit«fem fc«bcf c, r i ejl «mculum «rfSmu,
Ad Rom. ir. CharUatcmjratcrmtaUs inu.cem Migcntcs lo.
Af o/Ucap.4. C b«r#m. il^musnos.nmccm: ju.acban,
to«D« efl. Si Mgms i«uiccm, Deus m «ob.s manef
£ K cus .« nocifpcr/ecla cjt. Deus cbar.fa, «ffc <f
„anef in cbaritafe, i« Dco manct, & Deus m eo. In boc ap s
luitcbar.fa, Dci in noHs , ^uoniam iUc pro notu-mmam
fumfofif.ir noUchmus frofratnbusmmamnofram

yonere . Hoc mandatum hahcmus a Dco : ut <[ui ddigit Df*
um, diligat krjratrem fuum. Ibi cap. f. Hctc ejl enim chas
ritas Dei t ut mandata cius cuflodiamus : isr mandata exusgra
uianonfunt.Sal.vroujo. Odiumjufcitat rixas b* uniucrt Satom.
fa delicla operit charitas . Aug. dc Doclr. chnfliana. Sola A "& u fl-
charitas e(l <[uct uincit omnia, ir fine (jua nihil ualcnt omnia 9
ir <[uct ubicun<[ue Juerit trahit ad fc omriia . Idem dc laudc
charitat. Seclamini charitatem dulce ac falubrc uinculum mcns
tiumjine <[ua diues paupcr efl y ir cum <[ua paupcr diucs cfl.
H*c in aduerfimtibus toleratfin profperatibus temperatjn bot
nis opcribus hdaris/in tenmtione tutiffima, in hoftimlimttlatif
fxma, inttr bonos fratres 'Utiffima, inttr falfos paticntiffxma ♦
Intcr opprobria fecura efl , intcr odia bcnefica cfl , inter iras
flacidajnttrinfidias innoccns, inttrini<[uimtcsgemcns,in ucri
tate rcftirans . C haritns efl caufa et mater omnium uirtutum.
<[uitf\ defit fruflra habcntur aittra . Si autem adfit rcttc hat
lcnturomnia. Sicutcnimradixomnium malorumefl cupidis
$ns, im radix omnium bonorum efl charims . Tene charimttm 9 ■
& in ea inuenics omnem fcicntiam . l.atiffimam cnim habct
iminarum fcripturarum dottrinam, cuius cor charitatt plcnum
*f\. Tunc cnim homo pcrfetlus cfl t cum charitate plenus efl .
Item in cpifl. bcati loannis trail. r. Quihabent charita?
tem natifunt cx Deo: <[ui autcm non habcnt charitatem , non
funt ex Dco . Magnum indtcium, magna difcrctio , <[uic<[ui<\
uis habcre, hanc folam riifi habca: t nihil tibi prodefl: alia fi non
habeasjianc habc, et impleuifli lcgem. hctc efl margarita pnts
ciofa charitas,fme <[ua nihd tibi prodefl <[uodcun<[uc habucris*
Quamfifolam habeas, fufficit tibi. ibi trattjo. Qui claudunt
•culosjuos contra charitatem obdormifcunt in concuptfcentijs,

4r dclcffationecarriis • Extcnde cbarxtatcmfcrtotum orlcm
fi uis Chnslum amarc quia mcmbra Cbriili fcr orbcm iaccnt.
Sicut cnim corfus ftnc (i'xritu,boc ett finc animamortuum cjl^
ita anima finc fyiritufanttojdcjl finc cbarimte mortua dcfutaz

A:hbroJws. bitur. Amlr. Sicutfxnc xiianuUus ferucmt quo tendit , ita
fxnc cbarimte, (jM cjl Dci uia,non fojfunt ambulare homines,
fed crrare. Eos autcm quos ad toUcrantiam fajfwnum firtcs
Dei cbaritas rcddidit , nu!la deleclatio carnis j nulla uotunms

Cregorius f rxraia blandc corrumfit. Grcg. Vnaquxffc ir fumma esl fro
batxo cbarimtisfx ifr iffe diligitur, (jux aducrfatur, ir ([ui bot
num imfcdit. hmandi enim funt froximi,imfcndenda cbaz
ritas. omnibus , ir frofinquis extraneis i 'ncc mmcn fro
cadem charimte a Dci amore flettcndum efl. Idem in HomxL
Sicut enim multi arboris rami cx una radice frodcuntjxc &r
multce wrtutes cx una cbarimte gcncrantur . Ncc babctah
(juid uiridimtis ramus boni ofcrisjx mn manct in radice cbatn
iratis. llic ueram cbarimttm babct <jui amicum d\\\g\t in dco,c*
inimicum frofter Dcum. Pro inimico nihil fo?tu\at,([ui pro co
tx cbarimte non orat • Lex Cbntti charims cfl Lib jo.Mor.
Charitas ad cuntta uirtutum fhUa dilamtur.Uuius autcm cbari
tatis irixtium efl dxkttio Dcx,ct froximi. Qui cbarimtem babct,
ttiam alia dona fercifict. Js autcm<[ui non babet f ctiam bona
quoe ferccf ijfe uidcbatur,amittet , Necejfc cflcrgo uterga
cbarxmtxs uinculum uigikmus . Tanto nanauc amflius fccca
ti rubigo confumitur, (juanto feccatoris cor magno cbarimtis
ignc crematur . I dcm in VaJ\ora\x. Tunc crixm ad alm cbarims
vnrabilxtcrfurgxtyCum adxma froximorum fe mifericordxttr
inchnat. & ([ux benigne dcfcendit ad'xnfima,ua\entcr recurt
rit ai fumma , Virtus ucrx cauLmis i(l cclfxtudo charimtis*

Lataquippe charitas ejl,lirlonganhnitcr pomt . Vircs quds
impcritia dcncgat, chanta: adnnmjlrat . iicrunquc chantrs
quibusdam occupationibu: prapcditn inttgra fiagrat in corz
dc, ir tamcn non monjlra.ur Jin op:rc j Awa cum jol nule
tcgitur,mn uidctur in tcrra,ir tnmcn ardct in cccb; cr fic
fi occupari charitasjolct, intus Jui ardoris cxunt uim , ir fons
flammas opcris non oflcnd.it . A dijfcnfwiis malo\onLincrc
knvuam fuam debct, qui nouit Lr dilioit uinculum charitntis +
Uier. fupcrcpiM. adGalath. & cjl i. 4. i. Vidc ^uantum Hi*wiy*,
tonuw e/J cbantas ,*yi ifa ??2ijr(yriwm Jcccrimus f ut noflras uc
limus ab oinnibus re!i<]u;di ucnerari . Ef /j opinioncm uulgijcx
ffdntcs intrcpidi fanguinem fuderimus , h- fubslantiam nos
Jlram ufpic ad mcndicitatcm propriam dcdcrimus, huicopcri
non tam prccmium , (\uam pccnadebctur •; Ir pcrfdut magis
tormcnta funt^auhn corona utfornz Idcm in cpift. ad :\cpo
■Jianum. Son mcmini mc lcgijfc mala morx mortuum, <jui-fo
•bentcr opcra charitatis cxercuit . Uabct cnim multvs intcrccf
Jores apud Dcum : i? impoffibdc cfl multorum prccccs ncn
cxaudiri . Idcm ir habcturdfl. S<<. Qui clcmcntiamnon
habct , nec induti funt uifcera mfcricordia: ir lachrymat
rum , auamuis ftirituales fmt , non adtmplcnt lcgem Chnsli*
\fidor. dc Summo bono lib. z. cap. 3. Quawuii nonnulli fv
dc f atauc operibus fanftis uidcantur cffc particitcs : taz
mcn (pxia priuantur chariiate fraterncc dileflionis , nu J lum has
lcnt incremcntum uirtutis . Nulium prccmium chmtatc
penfatur . Sinc amorc charitatis } quamuis quifauc rctlc
crcdat , ad beatitudinem peruenirc nc(paaauam potcM . Tanz
ta ejl charitatis uirtus , ut ctiam prophctia ir martyrium
fmc iUa nihdejfc crcdatur . Chantas cnim uirtutum omnium

C ii

obtinet principatum » Tcncnda cfl cum finclis uiris unitas
charitatis, Isr auantb fc ([uifque fubtrahit mundo, tantb ncccfs
fiefl,utfe ficictbonorum confortio. Charitas indilcclionc
Dci ir proximi conjlat . Seruat autemin (e dileUionem Dei,
^ui a charitatc non diuiditur proximi # Qui afratcrna fociefi
tate ficernitur f a diuinx charitatis participationc priuatur ,
Tcrrarum longitudo nonfiparatfluoscharitas iungit Abidem
lib. I. cap. 27. A regno enim Dcife fiparat, <jui fcmct ipfum
a charitatc dijfociat . Charitas ejl pcrfiBa ideUio in Deo lr
proxiw . Omnis cnim bonitas ex charitate ir humilitatc
proccdxt. Bafilius. Qmcharitate plenus efl,tranquiUo animo
£r fmccrijftmo uultu procedlt . Vir autcm odio plcnus ambus
\at iracun dus. Qcefarius. Veram crgo charitatem, ueram
(bedicntiam rctincntcs r nihil dc noflris mcritis prafumamus,
fcd de Da mifcricordia confidamus 9 Talia cnim Junt fmc cht
ritatc ieiunia\ quaJis fxne olio lucerna . Nifcif prodesl qubd nos
continuis uigjtijs laboribusfy confligimur Jimtra nos charitat
tcm non hahcmus. Quia nihil prodefl aubd ajfligis corpus
tuum,fi nihil profids xn cordc tuo . Si charitasuerair hus
' jnilitas nonJucrit,dc felo habitu religionis pr&fumcrc
confxdcrarc non dcbemus 9 Effrem*
Charitas columna ejl f b* firma*
mentum in animafa
Jantta s

Dc Dilecftfonc Dci «proximu Capiv.

IN hoc capite Monalde obferuantiffime, auttoritatcs citaz
tas inucmcs de ddeclionc Dei Jupcromriia, <pr proximi f&
cut fe ipfum. Ddettio Dci in hoc diffcrt a ddeUicme proximi,
quia ddigere Dcum cfl uelle ei honum quod habctfcilicet aubd
fit omnipotens h* fummc bonus ylrhuiufmo&i irc. ddigere
uerb proxxmum e\1 ucUe ci lonum nonpcr cjjcntiam Jed
pergratiam ♦ Item ddigerc Deum cfl in fc ir pcr jc: proxie
mumuerb \n Dcum irpropter Dcum . Vnoitaque babitu
charitatis ddigitur Deusin fc ir propter fc, ir proximus in
Dco } & propter Dcum .

Ominus iicit in Huangclio tAathcei 21, ir Mirtaw
Lucai. J o.*cap. ddigcs dominumvcum tuum Luca$ * *
cx toto corde tuo,ir in tota anima tua, & in
\tota menft tua. Hoc ett maximum et primum
mandatum. Sccundum autemfimdccflhuic.
Ddiges proximum tuumficut te ipfum . ln his duobus manda
tis uniucrfalcx pendet,ctprophet<t . loan.14. Qm diligit
me firmonem mcum feruabit . Ibi. i*. Si ddigcrctis mc, ir
uerba meainuobis manferint ^uodcunaue uolueritis petctis,
lr fiet uobis. ibi ij. 1« hoc cognofccnt omncs aubd mei eflis
iifcipuliji uos inuicem ddcxeritis. x. Vctr # x. Infratcrnita; Tctrui.
tis amore fimfici cx cordc inuicem Idxgitc. i.loan.cap.z. u.apMus
Qwi ddigitfratrem fuum in lumine uadit, ir fcandalum in co
nonefl : Qui autem odit fratrcmfuum, in tcncbris efljn tencz
Iris ambulat, ct ncfcit ([uo uadat : (jma tenebrce obcxcauerunt
cculos ciustlh*, Nos crgo diligamus deum , auoniam ipfc

prbt dicxit nos . Si W dixcrit \ idigo T)eum , ir frv
trcmfuumodcrit 9 mcnlaxcjl .irhoc mandatum habcmus
a nco , ut ijui ddigit Dcum y dihgat irfratrcm fuum . Qwaut
temnondihgitfratrcm suam .(jucmuidct f vcum auem non
Wni, u idet (juomodo dle diligere potcrit i Vaul.ad Roman.

JDilcclto proximimalum non opcratur . Vlcnitudo cnimlcz
'ffs dilcclio cfl . Ad Ephef. U Ambulatc in ddcZlione :fi*
^cut Chriflus dilcxit nos : irtradidit fcmctipfum pro no;
hs oblationcm ir hojliam dco in odorcm Juauitatis. Ad
Roman. 8. JDeligcntibus veum 9 omnia eoopcrantur in bo;
Erti** iwum - A&Corin^lrfifai* «4. Oculus 'non uidit ,ncc
auris audmit , ncc m cor hominis afcendit : ([uce praparauit
Sclomcru T>cus ddigcntibus dlum. Salo.Vrou. 17. Omni temporc ([ui
honus cfl , dihgit , ir fratrisin anguslys comprobatur.
Ecclcfiaslic. 3. Qm dihgit vcum exorabit pro pcccatis;ct con
1 tincbit fe ab ilhs : ir in oratione dicrum cxaudictur. \ bi 7. In
* omni uirtute tua dihgc eumflui Jicitte : ir immjlros eius nc
: . icrchnquas . \bi 3 3- Dihgc Vcum in omni uim tua . ct inuoia
j cum in falutc tua. Omnc animal dihgit Jimik JibijLr fic omnis
homo proximum fibi . lli 27.Vdigc proximum tuum } ct conz
iungc fidcm cum illo .Sicut <[ui dimittit aucm dc manu fua :
Jicqui dcrehnquit proximum fuum . Augufl,- dc ftnrituirlif.
Quantum Deum diligas , dcbcs cx dikclionc kgjs oflcnie
re . Vita cnim nofira ddciJio cff, Si uitn ddcUio cfl t mors \ot
dium, homincmcum uincis humanafhcditate didbolum \autcm
uincis inimici diktxionc . Lnutriatur in te ddcUio , <\uce Jbla
duat ad uitam . ldcm de laude charitat. Breuc prxceptum
tibi prxciptur. dihge, ir fac quod uis .fiue taceas , dikftiqf
nc taceas Jiuc clamcs , ddeclione clamcs :Jiuc cmendcs , dj*

leUionc cmcndcs ifiuc parcas , dilcclionc parcas . I dem dc
Doclri.ChriJlian . Qmncs homincs x^uc ddigcndi Jiint :Jcd
cum ommbus pivdcjfc non poJfis y his potiffimum confulcndum
cfl , <jui pro hcorum ir temporum f ucl quarumlibct rcrum
oportunimtibus conflriclius tibi j auafi auadam fortc iuns
guntur . \dcm fupcr cantic. z. Primo ddiaendus cjl Dcus,
Sccundo parcntcs\ indcjilij ; pojl domcflici } <jui ctiam fi boni
fint, malis /zlys funt prxponcndi . Inimicos autcm non ficut
tc ipfum dihvas , scd fimphatcr . fuffcit cmm quhd odio non
habcas . Hieron. in cpift. ad Dcmctriadcm . Fcelix confcv Wcronyn.
cntia illa/in cuius cordc , pnztcr amorcm Chrifli , qu<e cjl
Japicntia , caflims , paticntia } atque iujlitia , nullus alius ucrz
fatur amor, nccad recordationem hominis aliquando fufyirat,
ncc uidcrc dcfidcrat : (pxod cum uidcrit , noht dimittere . In
epifl. ad Ncpotia. Crcbra munufcula, dr fudariola^ir fofcio
\asirucflcs ori applicatas ,&r oblatvs ac dcguflatvs cibos,
Uandasq; ac dulccshtcrasfancius amor nonhabct. SanUus
•amor impaticntiam non habct . Yalfus amor cito deprimitur.
Amor ordincm ncfcit . "Eacihus enim ncgligentia cmcndari po
<tctt,<luam amdr nafci . Idcm in fcrmonc (juodam. Nibil
«mantibus durum , nullus labor diffiahs , Amcmus b* nos
Chriflum , ir ftc fhcile uidcbitur efte difficde . Omncm hoi
mincmfratrcmtuumcjfc iudica. Ambr. dcTrinitatehb.]r. KnfcrofiiUi
jydcBioncm firmi chnfliani nulla uincunt tormcnta. amantis
cnim phs mcxtatur charitas,fi cum cuius Jcnfit bcncfim^
prohibcatur amarc. In sermonc dc ajfumpt /Hochabct imz
mticns amor,ut (juem dcftdcrat ,Jemper inuenirc fc crcz
iat : nec aliud cogitare potefl , quam cjuod diligit . Supcr
^cpijl. *d Corinth ,Fiffa 'fcfeftio eft , tjucc w aducrftate jdef

Amhofius . Ji)it, Sufcr Bcati wanacuUA . Vere ddigit, <jui finc trifhtia,
finc timorc y uoluntario fotius Jludio,<]um coatto f frxcefta
confcruat. ?rox\mos autcm nojlros ddigamusficutnos f fci
non froftcr rcccfta bcnefcia ucl fycrata ijedfroftcrhoc tan
tummodo^uod Junt naturaz noflrce farticifcs. Accjuirit fiium
cum (juisfraternum ac<[uir\t amorcm . Ibidem fufcr Bcati imz
maculatu lUc intcll\gttfufer faufcrem, qui largitur fauferi .
Namquid frodefl mifereri inofis 9 nifi alimoniam cidcm lars
giaris } ibidcm. Hocefl occidcre homincm, uitaz fiice ci dcncga
re Julfidia . Caue ne intcr locuhs tuos includas falutem \noz

Grcgtriui* P um > ^ 7 * t<xn( [ u * m m turnuhs fcfchas u\tam faufcrum. Grcg.

in Vafloralu Nifei/ yr&tiofius nco uirtutc ddeffioms; Nihil dc
fidcrabilius cfldiabolo cxtinclionc charitatis.(\uif(fjxs ig\tur fet
minando iurgia dilcclionem froximorum fcremit f d\abolo fhml
harius feruit, frAoral. Iifc.7. Quiaduofunt frxccfta char\tatis y
r>ei uidclicctyir amorfroximi. Per amorcmv)c\gigmtur
amor froximi . Et fer amorem froximi vei amor nutntur.
Nam qui amare Bcum ncghgit , ferfetle dihgcrc froximum
ncfcit. Jut tunc flcnius in Dej ddcttione froficimus,fi \n dit
leUionis grcmio froximi charitatcm colligamus. bioral.hb.l 1 *
Inimici dikclio ucraciter cuflod\tur f cum non dc froJhUu dcvf
cimur^ ncc dc ruinacius l&tamur ♦ Nemo cnim amat al\(jucm
i[ucm non uult ejfe mchorcm , ir eum flantem uotv ferfiquv
tur t <fuem cccidijfc gratulatur . Probatio ergo ddctlionis ext
hbitio efl ofcris . Qui ddigit Deum t ir Ofera eius cuflodit,in
Mius corde dominus uenict f ir manfioncm fhcict . Ncc enim
foffct awfquam cum diligerc Ji eum (juem d\hg\t non habcrct.
In froximi enim ddeciionc dfc\tur,<jualiterferueniri dcbcat
ad amorem Dei ♦ hi nimirum irfroximum dihgunt, & taz

mcn iUa

mn m [ublimia dilcUionis frcemia non affcffuuntur , <[u\<x
amoremjuum nonfpiritualiterfed carnaliterimpendunt, Sicut
tutcmignis amoris mentem cngit , ita igms miitice mcntem
urit ♦ Amando cnim Dcum noflrain nobis tnala ferimus': Dilh
gcndo autem proximum in <[uo prodcffc pofjumus f feslinemus.
Sicut mors cor interimitftc ab amorc rcrum corporalium ceter
nt uitx charitas ocadit corpus . huius amoris uirtus hoc avcre
folct in animo t ut <[ucm ipfefempcr cogimtnuUumalium credat
ignorarc • SanUa enim defideria ddettionis crefcuntji autem
dcficiunt, dcfidcria non fucrunt ♦ Quic<[uid jprouidcturin fot
la charitate pcnfatur. Nec vcus enim ucrefinc proximo y nec
proximus ucre ddigiturfme veo . Charitas illa ucra cf?, <[uce
m Deo diligit amicos, & propter Deum dihgit inimicos. Ille
tnim propter Deum diiligit , <[ui iam & cos dihgit j a <[uibus
non dihgi fcit, Bafilms. Vita <[ucc([uc quantum larn fuerit in B <#".
amorc proxxmx: tantum alta erit in cognitionc vei . Qui dili*
git fratrem, in tranauillitate cfl cor cius: fratrcm ucro odicns y
tempeslateciicundatus cfl . ftafxl in Hcxam. Qwi uult ucram
diletfioncm prtflare ; Chrittum difcat Juauiter amarc . <[uia
Chriflus amor efl. Thcfaurus indcficicns ctt amor diuinus'
<[ucm <[ui habct , diucs cfl , <[uo '<[ukum[uc carct • paupcr csl .
Vngucntum fuaue & opiimum c|? amor fummi bom.auo pei
Jlcs mentis Janantur y &cordis oculi illuminantur , Ex tom igi
tur mente tua.ddigc Deum, ut in omnibus aSibus tuis placcas J
i T /i . Dcus enim non uult uerbis tantum diligijcd cordc purb,
hr operibus iuilis . tAagis crgo diligamus Deum aulim homij
n:s: <[wa ir nos b- parcntes noflros proprijs mambus finxit.
Cuntta bona t <[u<e crga nos gcrunt <[uotidic , bcncficijs cius
tfcribamus, Lhriflus dihgcndus ett fupcr parcntes. Non enim

triuunt fmntes ea <[u<t Chrijlus . Proximum tuum habe^
to tanduam unum ex membris tuis . Cum nobis Deus magna,
lencficia frcebct , nihl exigit a nobis 9 nifi ut dihgamus cwn f
& mente nojlra \mplluta eifcrumms , ut ille femfcr in no%
Ifidoru. lis halitet, & nos \n 1U0 permancamus . IjuUrus dc Summo
lono hb.z. cap.$. Non fotcrit Deum d\lgere f <[ui nojcitur in
froximi Mcttionc crrare . Totum crgo Chnjlum non dih
%\t,([u\ hominemodit f Bonorum difcretiocttnon odire fcr*
fonasjcd culfas: et rctta fro filfis non fterncrc fed frobarc.
Qm imfcrjiclifunt m Dci.amorc :fxfc feauitysfcfarare
diftonuntifcd fondere uitiorum grauati f rurfus adca uitia,
•<[u<e oftant rc\in([uerc rcuoluunlur . Sicut mors uiolenterjcs
farat animam a corforc: ita & dileclio Dei uiolcntcr jeg-c*
gat hominem a mundano & carnali amorc . Qui Dei frxcef
m contcmnitpcum non dAigit. Ne<jue cnim Kcgem dihgimus,
fi odio legcs cius habcmus. Diligcn do froximum, furgat ocq
lumad uidendum neum. \bi\\b.l.caf.zZ. Duofuntcrga
Mekwncm froximi confcruanda . Vnum ne malum (\u\s \nt
ferat^ dterum utbonum intendat . Vrimum ut caueat \<zdct
rejc<[uenter ut fmflare & amarc ifcat. Nam mmus <[uam
intcr iuos ddcttw cffe non fotefl . tAultum in terra dimcrfus
ctt <[ui carnaliter homincm morUurum flus diligit <[uhm oforz
tet . Quyntum bonus eft, <{u\ fro Deo fratrcm <\\\\g\t: tantum
fcrnicwfus ett,<{ui cum pro fe iffo amflcctitur.Dum remcon
lufifcimus tcmforalem amittimus jj?ir\tualem. Ibidcm cafjo.
Bileclio, <[uce muncre glutinatur , codcmfuftenfo dijfolmtur .
Dileflio uera in Deo manet^r Deus in ea. Cum Deo manere

Clemcns non ?°ft unt > 4 ui e Jf e ln ccclc f la Dci unmmes nolucre - C ' c '
mm ' mens, Stultum eji en\m dijuem flus amarc <[uam Deum,

Mcritcm cnim <[uam rcp kucrit mcmoria nciuirtus 9 fbiritu\
mahcrnoincanondabiturhcus . hfjrcm. Si quis autem ddct hffrcm.
xcnt Dcum, iUius in tcrra non crit mcns, fcd jempcr Jupcnora
dcfiicrat f auai amauit indc ducatur 9 mdc illuminatur, indc ret
Jkitur dc dulcifjimo jintz ♦

Dc Compafllonc proxumu Cap, VL

*T N hoccapitc cimntur auUoritatcs ad compatiendum prot
.jJcimOj nonjolum in cius mifcrus,paupertatc t ir calamitatit
ius f ucrum etiamin pcccatis ir aifys exislenti : ir eo magis
xjuia per ca pcrdunturfcmpiterna bona t ir ceternce ac inferna
Jci pttna aequir-untur.fr uilus tandcm compafjionis f utditas ct
mtodus elctrantcr oilcndttur .

Omlnus dicit in Huangelio Mathcei.7. Omnia Mactaicjp
qutcunque uultis bona ut fkciant uobis hoi
WtB&9h ^ines^iruosfkcitexlhs. Hxccnim cfllcx

irprophetce. Paul. ad Roman. *z. Gaudes p i w<
•tc cum gaudentibus, ir flcte cum flcntibus, neccffitatibus fan
*tlorum communicantes . \bidem 8, Nos tamen compatimur,
I Ut ir ghrificcmur . A d Calat. r. Per charimttm Jeruite int
^uiccm. \bi.6 * St prceocupatus fuerit homo in alicjuo dchclo^
-uos^ui ftirituales e$U$ f injlruile huiufcemodi in ftiritu lcmm
-tis f confidcrans te ipfumjae ir tu tempteriss.ad Thejfalsi
"Sufctpitc infirmos, patientcs eflote ad omncs i.Pef .5 . In fdc Vetrns. «.
- aut omnes unanimes eflotc^compatietesfraternitatisamatores^
1 mifericordes,mo defliJmmilcs.Salo.Vro.i+.Qui dcfticit proxi Salom.
1 suu peccat: cjui aut mifcretur paupcrificatus erit.EccUzz.

D ii

Hicronym.
Ambrofius

Grcgorius,

.f.v

Intcmpore tribulationis proximo fermanefidelis y ut irin
bttrccktatc illius cohctrcs fiu Ibi. 27« Qwi fiucamfidit froxi
v:ofuo in illam dccidct. Et ([ui Jlatuit lapidcm proximo fuo f
offendct in co . Qui \aqucum alys ponit t pcriht in illo. Ibi 2.$.
Verdc pecuniam proptcrfratrcm isramicum Abi.4*. Ne
aucrtas ficicm tuam a proximo tuo. Aug. in epifl. ad Scbc&t*
Tia cfl ifta trislitia, &r fi dici potcU, bona miferia : uitys alicz
nis tribulari, non implicari; mozrerc jnon bairere ' f iolore conz
trahi t non attrahi. Bicron. in cpjl. Natura bominum fron*
cfl ad clcmcntiam, ir in alicno fcccato Jui ([uifquc mifiretur •
AmbJc ojfic* Nifcil tam commendat chriflianum ([uam mifis
ratio charitntis. Idcm fiifer Beati immaculati. Vietas amka fa
rcntibus^grataDeo, dominum concilid* , neccjfttudinesfiuet .
Dci cultura, mcrces farcntumfliorum Jlifcndium y iuslorum
tribunal, cegcnorumfortus t mifirorumfujjragium,indulgcnz
tia fcccatorum, GregorAib.*<>. Moral. Tanto auifi[uefcrfet
ttior cjl f ([uantu ferfixlius Jcntit alienos dolores lbilib.io 0
Tunc plcna cordis noilri compajfw cfl y ([uum miainopxai fro
froximo fifcipcrc nonmctuimus: ut iUumapaJfwnelibercz
mus. Ibidcm. Vluscjl aliauando compati cx cordc, auam das
re: au\a ([uifi[uis indigenti perfitte compatitur, minus (cflimat
omne ([uod dat: ir rcm quamlibct plerunaue dat aui non com
patitur . Compaffwncm ctiam proximi plcruna^c obfidit piez
tasfhlfa. Qui enim dohremcxcipit in alicna ncceffitatcpuz
ccmpormtinmcnte . Nc<jue cnim alitcrredcmftorisnoflri
membra ejfici foffumus \ nifi h&rcndoDeo , £r comfatiendo
froximo ♦ \dem in Homil. Si ([uis uult uemre fof[mc\&c*
Crux ([uippe a cruciatu dicitur, ct duobus modis toUitur:<[uum
aut pcr abflinentiam ajfligitur corpus \ aut per compajfwnem

x 4

froximi affligitur animus . Hocergonos dcbemus exhiberc
froximis; quod indignis nobis a crcatvre noSlro confyicimus
exhibcri . tAmus froximum amarc conuincitur^ui cumcoin
neccjfimtc iUius^ctiam ca auce fibi ncccjfaria funtjcirtitur.Kul
h ([uce pojfcmus fratribus noflris inpendcrc bonarccufmus .
Indc enim ei cjui cjl fupcr omnia prop incjuamus . Sic dcbcmus
agere curam nottram, ut non ncgligamus curam proximi. Si
trgolr<[uod impcndi nobis rcBc uolumus ,dys imfartimur :
l? quod nobis fieri nolumus , hoc atys facerc dcuitcmus £mht
charimtis ilkfi feruabimus. Bafilius. Quod tihi accidere non BiJZiri
ms } ncc froximo tuo cufias eucnirc. Condole in alienis calaz
tnitatibus : fatiare flctibus in alienis mxroribus . In tribulaz
tione altcrius & tu cflo triflis ♦ Talis cflo atys y aMalcs oftas
dios circa tc cjfe ♦ Quod non uis fati, ncc fhcias: tr nc
inferas atys Wa, ne fatiaris fimilia . Ira clemcns cfio
in alienis deliitis Jxcut in tuis : ut ncc alitcr tc,
^necaliteraliosfcnfes. Ef fic alios iudica,ut
iudicaricupis* E^rem» Cumcnim
onera noflra fortamus, coh
hMatorcm noflrum
Diabolum

confundimus, hr fuperamus : £r 'Dominum noslrum
(jui in ccelis ef f honorificamus . Sicut fotus aaucc
fiticnti in ceftusohs:ficJermo confolatio*
nis fratri in tribulatione tentas
tionisfofito*

iflrcm.

Dc xVdiTcricordia: Cap. VH.

Lucas.

T)cuterono.
Taului.

\*co\>u$.
Salcmon.

N hoc capite citantur anBoritates ic mifcricoriia, awz y
_ teflc huguflino } cf\ alicrue mifcrice in nojlro coric conrt
fajjio, <juj uuaucfi pof[cmus,fubuen\re compdimur,iriico
in fine condu&itur, c\uoi nuUus in alio mifcrkors cffe potcrit^
<jui praue uiucnioin fe mifericors non eff. ir (\uoi neq> dci
mfericoriiam poterit mereri , <jui ai pauperis prcccm non
fuerit humanus .

Ominus ixcit in Y:uangelio Lucai Yftotz
mifericoriesjicut & pattr uejler mfcncors
cfl. tAath. S. Beati mifericorics, ([uoniam ipfi

mfcricoriiam confc([uentur.\iemcapM. Ve

uohs aui tcli(]ui/li5, auce gramora funt lcgis: luiiaum, ir mi
fericoriiam,&fiiem . Wcec enim oportuit fncerc,&iia non
omittcrc \ licm tAath. cap. tsonnc oportuitisr.te mfcres
ri confcrui twficut & ego tui mifcrtus fum . Ifci; <>♦ tAifcri
coriiam uolo &nonfacnficium. vcuterou. 14. Noh ncga
lis mcrccicm inkgenhbus&paupcnbus. ?au\. ai Ephef.4.
E/?ofe autcm inuiccm bcnigni,mifcricoricsAi < ohfcn.^.ln
iuUe uos ficut clecli Dei ir fantii,& iil&i, ufccra mifcriz
coriiai . Ai Timoth. 4. Excrce tc ipfum ai pietuttm: Nam
corporaliscxercimiio ai moiicum ualet : pietas autem ai omt
niautiliseflAacob.^. tAifcricoriia fupcrcxaltat iuiicium.
Salo. ProuS* tAifcricor&a isr uerims non te ieferant. Ifci.",
Bencficit animce fuce uir mifericors : <[ui autem cruielis efl ,
etiam p ropinauos abycit. C lementia prceparat uimm.lbi. 14*
tAifcricoriia et ucrims prceparant hna. Ibuio, tAifcricoriia

ct ucrims cuslodiunt rcocm : &r roboratur dcmcntia thronus .
cius. \bu zi. Yacerc mifericordiam isr iudiaum magxs placct
apud Dcum (\uam uiciimcc.Ecclcfiafl. 4* In iudicandis popuhs
cslo mifcricors . ibi. . Vi pateromms mfcricordhc faciat lo
cum unicuique fccundum mcritum opcrum fuorum ♦ Ifci. 17.
Quam magnacfl mfcricordiaTyc^ir propitiatio \\lius conucr
tentibus ad fe. ibi. i$, tAifcratio bominis circa proximum fuu,
biifericordia autcm Dci fupcr omncm carncm . Qui mifcricor
iiam habct ir docet^ir erudit,quafi paflor grcgcmfuum cuz
flodit . Ifci.jr. Qui miferkordiam fkcit \offcrt facrificium.
Aug.de scrm. doym. Bcati 1U1 ([ui fubucniunt miferis: quoniam Augujlinui •
cis rcpcnditur } ut pcr mifericordcm dommum dc mifena libez
rcntur. Sam id ipfum uideturiuflum t ut a\ a potcntiore iuuari
uult, adiuuct ir inftrioremjn (\uo efl tpfe potentior. Idem ai
Gal. Sikil ad mifericordiam fic inclinat^ quampropry periculi
:ogimtio. Oportct quippe ctiam eum^ui mifcricordiam rcqviii
rif, & ipfum pro falute fua a]i([uid clargiri . Incxitu tuo co$
gita Dcum.ir in tcflamento tuo reltnaue paupcribus. Tu ib
iuc uadis y ir opera tua pcrmancnt. Hicron.u. i n epijl. Mi/c Wcronym.
ricordia ajfeclio efl , rjutc ncc uolunmtc coercetur } ncc rationi
fubijciturfcd ipfas pias mentes ad compafjhnem dolentium nc
xcffario cogit ajfcctujta ut fi peccatum cjfet mifercri,etfi mul
tum ucUem non poffcm non mxfcrcri. Ambr. ad Timoth..*. ^mhofm.
Omnis fumma difciplincc chriftiancc inmifericordia ct pictate
.cfl^uam a\\({uis fequens ft lubricum carnis patiturffmc dubio
uapulabit. In hb.de uiduis. Ncccffitudini gcncris diuinccrch
gionis pietas antefertur. Nuhenim mcrces Deo melior^uam
ea ayz habct pietatis munera. Idem ie offi. bAifericordialarz
gior.ubifiicspomptior.Qreg.bib

onui f

d 4 .

Qyftim*

ttM funt , <[u\ fcit prius fcruare , <[uce iujla sunf: ut cjlatus in
proximos riuus mifcricordice de iuflitice fonte ducatur ♦ Vfci
mijtricordia <[u(tntur f ibi fine controucrfia falus cfl . Di*
fciplina fine mifcricordia multum dcslituitur } fi una finc aU
tera tcncatur . Idcmin Mord. bAifcricoriiaamiJero cordc
uocata csl, eo ([uod unuf[uij<[uc intuctur ([ucmpam miferum %
& ci compaticns de dolorc animus mngxtur, xffe cor miferum
focit, ut eum k miferia libcrct, cui intcndit. [fidor. Eiimolo?;.
hbjo. tAifcricors a compaticndo alicnx mifcria: uocabulum
efl fortitus : & hinc aypeUatam mifcricordiam <[uod mfcrum
V n m0 ca° ^rfnciat doleniis alienam mifcriam . Xullus autcm inalio
no i f* ^j^^^^ CJ ^ poferif, ^ui pr^ue uiuoi^o jm mfcricorsnon
csl ♦ Cypria. Se<[uc cnim Dci mifencordiam poterit mcre',
ri <[ui mxjcricors ip/e nonfuerit . Ne<jue a diuina fiemte alis
tjuui prcabus impet rabit, <[ui ad frecem paupris nonfucrit
humanus .

Dc Elecmofyna. Cap. VIII.

IN hoccavitccitantur autlorimtcs deelccmosyna,<[u<ecfl
opus mifcricordw. In prima autcm auUoritatc, <[uce habct
tur Lucce x * ct confimihbus cfl aduertcndum (\uod Uuuntur
de elecmosyna ordmam 9 utojlendit Augutt. in hnchmdion ai
Laurentium c<ip.74. f er totum .

Ominus dicit in luangclio l.ucce «• T)atc
cleemosynam t ircccc omnia munda funt uot
bis. ibi. *z. Venditc c[ucc pojfideiis, & datc

cleemosynam ♦ facitc uobU faeculos <jui non

LterafcunLthcfauros non dcfcknics m ccclis, <[uofur non ap

propirw

Lucm.

pxopinauat^neauc tinca corrumpit. Tolix iz. bXchus cjl ficc T«tic.
rc clecmosynam qukm thcfauros auri rcponcrc : qucniam
clccmosyna k mortt lihtrat, xpfa cft^ (jucc purgat pcccatn: ct
ficit inucnirc uitum (ctcrnam . Attus Apofl. *o. Orationcs A P^*
tULC,Cr clccmosymv tuce afccndcnt in mcmoriam in confbcttu
Dci. \bi Zo. Bcatius cfl phs darc, cjuam accipcrc. Vaul. 2. ad Taulus.
Connth.^ Qui parcc fcminat, parcc ct mctct. ad Galath.6 m
Bonum autcm fiacntcs non dcficiamus : tcmporc cnim fvo mc
tcmus, ncn dcficicntcs . llidcm. "Dum tcmpus habcmus opercz
mur honum ad omncs homincs 3 maximc autcm ad domcflicos
ftda.Salo. vrouJl. Rcdcmptio animce uiri diuitixfictAhi.W. salonu
Quiautcm mifcrchitur paupcri, hcatus crit. Qui calumniatur
paupcrcm cxprohat fnciori cius . Uonorat autcm cum <jui *tifa
Jcrchitur paupcri . Ecdcfwfl, 3. Igncm ardcntcm cxtingmt
*(pua } b* clccmosyna rfflit pcccatis: cr Dcus profycttor cfl
cxus , <jui rcdd.it gratiam . )hi 4. Elecmosynam paupcns n&
icfrauics,ctocu\os tuos nc tranfucrtas ktpauperc • Animarn
cfuricntcmne icfbcxeris, (? non cxafpcrcs paupcrcm in ino
pia fua. Cor inopis nc affhxcris ncn pwtrahas datum ant
guflianti . Ro^ationcm contnhulanti nc ahipas i? nc aucrz
tasficicm tuam ah cgcno . Ah inopc nc aucms oculos tuos
propxr iram . lAalediccntis cnim tihi in amarituiine animaz
exauiictur dcprccatio ilhus . Exauiict autcmiUumqulfkit
cum . lndma paupcri aurcm tuam, ut pcrficialur prcpitiatio,
&- hcnciitiw tua . ih 7. Exerarc i? ficcrc clccmosynam nc
iefb cias . \h 14. Antc mortcm hcncfac amico tiio } lr fccun?
ium uircs tuas cxporrigc paupcri. Da paupcri & accipc. lut
Jlifica animam tuam anteohitum tuum ; auoniam noncjl apui
infirosinucnirc cibum, ihi *7« hlccmosyna mri ajuafl flgnaciv

Itii7* Hcemosyna mri ([uafx fianacuhmcum ipfo . \h
Concludc clccmosynam in finu pauperis, & hcec pro tc cxora
ht ab omni mah . vropter mandatum affumc paupcrem, ir
fropter inopiam cius ne dimittas iUum uacuum . Tonc thcjaut
rum in prceccptis altijjimt, ct prodcrit tibi mavis quam aurum.
4> Qui facit mfericordiamfxncraturproximo . Yozncrare pro
ximo tuo in temporc necejjitatis illius . In largitatc cnim paut
Aupfinui . prum non fyolia Jed dona rc([uiruntur . Aug. m scrmone
de diuit. tiecmosyna mundat peccata, Lr ipfa interpeUat fro
nobis ad dominum,([uia ([uicqmi pauperibus dedcrxmus, ipfum
integre po(Jidehmus . Quamuis largxans tuum, mcliorcm
tlcemosynam facis,fi rcddas dicnum . Alicnum autcm cfl,
quod habcmusjx non compctenttr co utimur adfalutcm. Idcm
it uerbis domini . De iuflis laboribus facitc clcemosynas non
it fxnore ir ufuris :fide\\bus bco , ([uibus corpus Cfcri/fr
trogamus ♦ Ucec cnim efl apud Dcumgram elecmosyna, <[wc
tx ucrnacula cxhbetur fubttantia/ion ([utfraudulenta prt*
ia tribuitur . Idem in cpifl. Si uis c(?e mcrcator optimusfxt
ntrator agrtgius, da ([uod non potcs retincrc t ut rccipias,
(\uod non fottris amittercja modicum,ut rtcipias ccntuplum.
iatemporalempoficffionem, ut confc([uaris hxredimtemttcr
nam. lnserm.<[uodam. tAagna cil uirtus cleemosyn^tjux
trdentiumcriminumglobosfux bencuolcntix fontc rcfrigts
rat, b* irriguo largimtis obruit incendia delittorum . In traft .
it mifcric. Dei . Verfaaa ckcmosyna efl , ut antc occurrat
tfuncntibus ([uamamendxco rogetur. Non enim pcrfecta pies
tas efl, ([uce precibus cxtor([uetur ♦ Uieron. ad Demctriaiem
Hicronym. . Ai m ^ m paupcrcs, & percgrini, cum

ftBii chrittum conuiuam cj?c nofcmt, ln efifl. Ghria ep*

fcopi cjl paupcrum inopiaprouidcrc: ignominia ucro omnium
Jaccrdotumproprys Jludcrc diuitys ♦ Quamuis omncm ccnt
fwn tuum paupcnbus dislribuas, mhil apud Chriftum pnztioz
fiuscrit, ([uam ([uodmanibus tuis ipjc conjiccris . Idcm fupcr
EcclcjhjL Qui datindigcnti pcccatori 9 non ([uia pcccatcr
•c$l y fcd quia homo cfl: non pcccattrcm ,fed vijlum )yomincm
mutnt\ Ambr. in lib. dc Ojfu Bcatus plane dc cuius domo
nuri([uam uacuo finu paupcr cxiuit. Nc ; juc cnim quifquam ma m r ^ ,w, 9
%is bcatu$ y ([uam (jui mtcUiyjt fupcr paupcris ncccffxtntcm, ir
wfir.mi at([uc inopis (envnnam . In hb. dc OJfic. di(l. W.Va*
fccjnmc cfuricntcm t ([u\f([uis cnimpafccndo homincm feruaf
xcpoteris ftnon paucn: } Jume occidjli . Super pfal. Bcatji
mmaculatt. Ho: cfl occiderc hominew uitce Juaici Juljidia
dcncgarc ♦ Caue nc intcr loculos tuos includas falutcm ino-;
.pum: b* mnquam m tumuhs Jcpclias uitam paupcrum. Orcg. Gr ^^ Jf -
-in regiflro ♦ Quicquid tribuitur paupcriji fubtdi confidcra*
twnc pcnjctur: non cjl donum } Jcd mutuum:<juia (juoddatur 9
multiplicato fmc dubio fruUu recf itur . \nhb.i 9 . b\orah +
:Qui indtgpUi proximo cxtcriorcm fulJJantiam prxbctjca]
uitnm fuam a nc^uitia non cujlodit ; rcmfuam Dco tnbuit^r
\fe pcccato . Uoc ([uod minus cjl obtuht autori f fcd hoc (juod
^maius cjl, Jcruauit iniquitati . Idcm m tAoral. 'lUc pcrfccle
Jribuit, (fui cum co, (fuod afflicto porrigit , ajfhtli auoquc anis
mum in fe Jumit, ut prius m fe dolcntis pajfioncm transfcrat %
tijrtunc contra dolorcm dhus pcr minjlcrium concurrat . Bef
neficiumddctcxhibcripcr pictatcm^et bonum ucrbumtribui
iper humditatcm.ldcm.Sunt cnim<[ui magna ddigunt ct mulm
:cx his ([uai pojfidcnt.cgcnis djlnbucrc pcrtraclant, ut culpas
fuas antc Dci oculos uifccribus mfcricordice rcdimant. Dum

E ii

fuikti ncceffaria indigcntibus damus t Jua itiis reddimus;non
nojlra largimur. Tcrrcna c[u\ppe o\a fcruando amittimus } fci
lcnc largicndo Jcruamus.Quifiuis crgo nunc bona opcra indi
gcntbus cxhibct,c\ fyccialuer \mpcnd\t f cu\us hxcamorc cxhi
bucrit,Yjafi\.Uom\h.Vanis cft fimchci, c[ucm tutcncs: nudi tu
mca^uam in conclauiconfciuas; difcalciati calccus t ([ui pcncstz
tnarccfat: indigcntis argcntum y ([uodpoJJidcs:<[uocirca tot labc
fiffas^uot Jubucnire ualcs. Svn fis uanus cum Jiccris clcemo
synam \ndigcnti,nc(\uc de tllo cwjccncras mchorcm cxpcttcs .
[fid. dc Sum. bono hb.l. cap. <> 4. Nullajcclcra clccmosynis re
dimi poJJunt,fi inpcccatis ([u\J([uc pcrmanfit. t\ulla cfl dchcli
ucnia/^uando fic pncced\tm\Jcrkord\ajut ctiam pcccaxa fc([uan
tur. Quamuis ([uifcp fit cgcnsriullus tamcn undc tnbuat egiti
excufationcm inopia: potcjl obtcndcrc : ([uoniam cx prxccpm
Saluatoris, ctiam cahccm a,[ux fr\g\dce prcec\p\amur \nd\gcnti
prceberc . dux funt clcemosynz, una corporal\s y fdhcet cgcn
t\ darc ([uki[uid potucris, altcra ftiritualis : dimittcrc a ([uo \cn
fus cxtiteris. harum pnma adhibcnda cf\ mifcrisjccunda ma%
\\s . De rapinis ahcnis clccmosynam faccrc y noncJl offaum
mijerationis y Jcd cmolumcntum magnum ejlfcclcris. Qut
cmminiujle toUit } iufle nunquam dflnbuit . Necfcene alteri
prcebct, ([uod ab alio male extor([uct . Ne 'cligas cui mijereat
ris y nc firtc prxtercas cum qu\ magis mcretur accipere . M«
hor eslbcneuolentia dantis , ([uam munus ([uod indtgenti triz
buitur . Qui ergo cum trijl\tia manum porrexent Jruttum
rcmunerationis amittct . Tunc autem bcnc tnluitur y ([uando
cum mcntis hdaritatc prccbetur. Cyprian. Qui Jccundum Dc
um clcemosynam ficit y Dco a'cd\t; h* ([u\ habet fidci ueritas
4cm y feruat Dci tvnorcm: Quiautcm timorcmDa fcruat^m
mifcrationibuspaupcrum Dcum cogitat.

Dc Gratfa* Cap. IX,

IN hoc capite citnntur auttoritntes degratia. prbno ne fit
ucnalis; ([uiagrat\s acccpijlis &cindc pcr (\ucm fa-la cjl,
(juia per lefum C hnjlum dommum noflrum . Animaduerte*
rc autcm ovo) tct auod gratia a\\([uando fumitur pro donoa)
Deo nobis collato^lr fic dona naturce ficut ingenium, mcntis
fcrfbicacitas gratia dicuntur . ([uid cnim habcs, ([uod non act
ceplii? ah([uando dkimr donum ([uodhbet naturxfupcraddi
tum; ftcut d\c\t Apoflolus *$ ad Connth. i2. Donationcs gra
tiarum funt:& fcgratia miimjijlatw cjl tyiritus ad utihtatcm
tcdefix . Ahquando dicimr gratiagratificans , ([uaz cTifbt*
tna a Deo nobisgraixs dam fmc mcritis gratum facicns habcn
tem & opus eius bonum reddcns . De quibus omnilus <\ufrtn
flurima: hic coUiguntur auttorimtcs #

Ominus dicitin H.uangcl\o bAathceu i'o» Gra Mditans.
tis accepflis^gratis datc . Ioan.i. Cratia &
ucritas per lefurn Chnttum fatta esl . Pefr.i» Vctrut *
cap. i. Sperafe in eam <ju<c cjfcrtur uobisgra*
tia, in rcuelationem lefu Chrifti. \h. 4. Vnuf([uifaue ficut
accepitgratiam, in alterutrum illam adminijlrantcs' , ficut boni
diftcnfatoresmultiformis graUccDei . Attus Apcjl-if-Vcr a$. Ap ofk
gratiam domininottri lcfuChriSli credmusjaluari. Faul.
ad Rom.f. Vbi autem alundauit peccatum ffupcrabundauit
jjrgratia. Vt ficut regnauit pcccatum in morte, ita Lr gratia
regnet pcriujlitiam in ultam xternam. ibi <>. Stipendia en\m
fcccati mors } gratia autcm Dci uim cetcrna. Ad Ephef. A.
Vnicui^, autcm ucjlrum.dam ejlgratia fecundum menfuram

*bm* : ionatioms Chrijlu Soh. ViouM. Qui lonut&Jibi haurict
a dco gratiam. \bi Oculi tui uias iomini cujloiiant,
I&i. i. V* dd<kur grafia capiti tuo . Grafid Jator m confyef
tiuomnis uiucnt\s.\cc\ef\afl.io. Efl iatum quoinon ejl uii;
k:lr csliatumcuiusrctributioiuplex ejl. Ifci 2- T - Inlabys
fipicntis graiiaxnucriitur. ibi 40. Gratiafieut paraifusm
bencMionibus ,ir mifcricoriiain fcculopcrmanet. Aug. m

Aupflinus. Znchirid. Solagratia&fccrriit rcdemptos a pcrditis , (\uos in
unum coaccruat maf?a pcrditionis 9 ab originc du?ia crcatioriis*
in lib. dc Baptifmo paruulorum. vcigratia cur ad iflum ueni*
*t, ai dlum ucro non: occulm caufa ejfe poteil, irixufla non po*.
tcjl . ln hb. de naturab* graixa. Chniligratiajine fia ne$
\nfuntes,ncc cemtcgrxndcsjalui fcri pojfuntmon meriiis rcit
&tur Jei gntis iatur : pr.opter tjuoi gratia nominaiur . li%
ferm. quoiam. Talis cflgratia fymtusfancli, ut fi in coric
lufliiiam inucnerit, confumlt lr dilfoluit :fi per dcfidcrium,
pcrmanfiuum fitit :Ji trepidationem , eiiam abijdt . Idcm de
Spiritu etlitXex Dcifiuitas ettdcx dam cfl utgraiia ([uccrc

Kmirofm . rcturgratia dam fft,ut lex implcretur. Amb.m lib.dcOffic'
Gratiauehementior cfl ad ddigendum <[uam natura. rcddcndo
-uacuatur pccun\a\grat\a autcm ct habendofoluitur.ctflucndo
retinctur. Super Lucam. Vbcrior eflgraiia([uam pciiiwfcm

Grtgoxm l pcr crixm dominus plus tribult $ rogatur. Grc.S.MoralDum
nos graixa diuim rc (petius iUummatfurida meniis noflne not
hs abfioniitamanijeslat.Uoml^.\n tcrra iatur gratia.ut di
hgatur proximus e coclo datur ftmtus, ut idigatur Bcus . Sis
<cut trgounacflcharitas,& iuo prcccepm: ita unus ftiritus,
,ir duo dona. Donum ([uod in tran([uiU\mtc fumitur, ir in tri
! bulationc mamfcjlatur . Sunt nanaue nonnuUi mn donum mt

hgcnfut pcrccpcrunl .fcdfcla t qua carnisfunt ,fip\unt . in
Uomil. Antc Dci oculos nunquam cjl uacua manus agratia:
fitircaxordis plcnafit bona uoluntatc , Ifidor. dc Summo bono ifdorus
hh. l.cap.r. bitcrdum pcccannbus nobis ncus fuadona non
retrahit, ut ad fpcm diuina propitiatwnis mcns humana conf
furgat. Ab\]locnimnobisomniabonag)"atia prccucnicntcdo
nantur. Frojhctus hominis donumvci efl ♦ Ncc a fc potcsl .
(fmfquamfcdadominocorripi. Non cnim fluicquam bom haz
lct propnum homo: cuius uia noncjl cius: cum tjuifuc aXiqup&^
ionum a Dco rccipit , non appctat amplius qumqued mcruit:
nedum altcrius membri officium anpcrc tentat , id ([uod mct
ruit perdat . Conturbat emm corporis ordinem tvtum^ui
non fuo.contentus officiofubripit alicnum ♦ bAultis Dci donis
gaudcmus : qux nos ab co percep\fic cognofcimus ♦ Nam
. quod fapientcs Jumus: <[uod diuitcs: quod potcntes cxit
Jlimus: non alteriusffed potius diuino muncreji^
mus . Vmmur ergo optimc diumis leneficijs 9
(juatcnus & veum non pocniteat dcdijfe: £r
nobis acccpijfc fit utilc . Muneragratia
tum aha ifli: alia ucrb iUi donantuu
Nec iantur ita habcre uni^
ut non egcat altcro*
AuferreUcus
iicitur

ionum^oi homo non habuitjicjl a[uoi accipcrenon
mcruit. Vlcrijque cnim Dci iona ionantur,pcn .

fcucrantia uerb ioni non iatur.Eusebius Ej| j^j
Sicut aratis gratia accipitur a dcq
itagraiis caiem min\Jlrctur f

Dcluftitua Cap. X,

U.Afoflolui

lacobus.
Ttuluu

1N hoc capitc aducrte <juod iuflitia ali<\uando Jionitur pro
urimerfdli ([uadam rettitudinc hominis, <\ux cjl <\u<edam uni
ucrfdlis uirtus i t\\\(\uando pro iufiitia, <\u<e cjl ipfc mct Dcus,
uel (Ji:ut nomrunt summi ) potcfl accipi pro uirlutc <\uadam,
ipce ce(\ualimtcm conjlituit in tis y <\uce Junt ad alics , dc <\uibus
tmmbus , ir ipfius <\uo(\ue iujlitice laudibus cum gratiarum
&ione cumulatifimas hic habcs auUorimtes.

S| Ominus dicit in TLuangclio Mathcei & . .Qux*
rite crgo primum rcgnum Dci/f iuslitia eius:
ir h&comniaadijcicnturuobis. lfcrf, Ni/i

abundaucrit iuflitia ucflra phf^vAm fcrihat

rum & phanjeorum , non intrabitis in rcgnum czlorum.
Ibi 'o Qui rccipit iujlum in nomine iufli , mcrccdcm iufli act
dpctM^ Yulgdunt wjlificutfol in rcgno patris torum
t.loanlVQuificit iumamiufuscjljicut&ilkiujluscsl.
\bi z Si scitis <\uoniam luslus esl Dominus \ scitotc auomam
fromnis (\ui fhcit iufitiam } cx ipfo namscsl. \acob 3. fjr*
ffu; autcm iujti inpacc jcminatur facicnUbus paccm.Vaulad
Roman.h SmelccrciuftitiaDcimaniJiftam cft,teftficam a
\C7C & frophctis Aufitia autcm De< pcrfidcm lefu Chrfti
'Momncskr fupcr omncs <\ui crcdunt in eum. \bi <> . Exhbctc
uos tanduam ex mortuis uiucntes^ mcmbra ucftra arma iut
ftiti* Deo. Ad Vhilippcn. *; sitisfincercs irfine offcnfd m
Jue Chrxftx rcpletijruttu iuftitice pcr lesum Chnftum in glot
riam&UudcmVci. Ibidcm ad Koman.'f. Sicut per urim
idittum in omncs homines in condcmriationcm:fic et pcr umus

iujlitiam

iujlitiam in omncs homincs in iuflificaiioncm uitcc . Et ficui
rcgnauit peccatum in mortzm , iradr gratm rcgnet pcr ius
jlttiam/in uitam cctcmam . DauidPfaL 9 i.Iuflu> ut palma D((uii •
florchtjicut ccdrus libani multiplicahtur. Idcm Ps. ^ . Lux
orta cjl iuflo^ rcctis cordc lcclitia. Vs. xxx. \n mcmoriacctcr
na cnt iujlus, ab auditionc mala non timcht. Sal. vrou. 4. lu; Salomon'*
Jlorum fcmim mufilux fflcndens proccdit & crcfcitufiuc
adpcrjilam dicm. ihso. lujlitia libcraht a mortc . Non af
fibct Dominus famc animam iujli,ct injtdias impiorum fubuer*
tct . tAcmoriam iufli cum hudibus, ir nomcn impiorum pu$
trcfcct . Opus iuUi ad uttam ; uia autcm impij ad pcccatum .
\h. ix. luftilia rcclorum hhcrabit cos in infidus fu\s ca*
picntur inlpi . luftus dc anguftia hbcrabitur ,6- tradctur
impiusproco.frullus iufuhgnumuitcc : ly cpui fufcipitanb
masfapicns cft. Scmmanti iuftiiiam mcrccs fidelis. \bi 14.
lufiitia clcuat gcntcm } mifcros autcm fucit populos pcccatum.
Ih *f . Domus iufti plurimafirtitudo : &- cxus uota placabdta.
Ibi Scmita iuftorum dcclinat mala; cuftos animce fucefcrz
uat uttam . Ibi lo. luftus cpju ambulat in fimplicitntt fua: bcas
tos poft fcfihos dcrchnquct. Ih ii. Qmjajuitur iufiiiiam ir
mifcriardiam, inucnict uitam, iitftitiam br ghriam. ih 1$.
Tugit impius ncminc pcrfca[ucntc 3 iuftus autcm cpiafi lco cons.
fidcns abf([uc tcrrorc cnt .Ecclcfiaft7. luftus pcritiniuftis
tia fua: ct impius multv uiu.t tcmpnrc in malitia fua. Saptcntj*
Dihgitc iuftittam, <jui iudicatis tcrram. \bi 3. luftorum anxt
mz in manuDci funt, b- non tangct illos tvrmcntum mortis*
lh 4. luftus fi mortc praiocupatus fucrit , in rcfrigcrio crit.
Ibi f. lufti in pcrpctuum uiuent,& apud dominum eftmcrces
corum.Ecdcfiaft. 9, Viri iusli fint iibi conuiucc^ in iimorc

' " F '

Dri fit tibigloriatio. ibi n. Bcncfkc iuflo t isr inueniesrctris
lutionem magnam^ir fi non ab ig/o, certc a Domino. Ifci.i8 #
Antc iudicium paraiujluiamtibi : £r antcauam loauans difce.
IbiiJ. Sifdjucris iuflitiam^apprchcndcns \\lam:ir inducs
auafi podcrcm honoris, & inhabitabis cum ca, & protvgct tt
in Jempitcrnum : &in di* agmtionis inucmes firmamcntum.
lhi 4. Vro iuflitia agonizare pro anima tua t i?uf(\uc ad mor
tcm ccrtn pro iuflitia : ct bcus cxpugnabit pro te immicos tuos*
lbi lt P Oblatio iufli impinguat altnrc: ipt odor Jiiauitntis efl in

Auguftirm . confteBu altijfimi . Aug. dc ucrb. Apoflcli. Amanda cfl iuz
Jliiia i i7 j in hac amanda, gradus funt proficicntium^ primus
efl f ut amori iujlitix non procponamus omnia <jux dclcctant ♦
Idem dc uera religione.Rac cfi perftcta luflitia, qu* potius p
tiora , O' minus minora diligimus ♦ Idemde Agone Chrifti .
Humana iuflitia diuince iufiitice comparata iniuflitia cfl^uia
£r luccrna in ttncbris fulgcre cernitur y fedin Jclis radio pofis
m tcncbratur . Si ego iujlusjiim, nihd timco . nemo me contez
rerc potejl. luflus enim confidit ut lco.Uicr.ad Dcmctriadcm.

Hifronyw. Qmnes uirtutum tyccies uno iuflitice nomme contincntur. Ho
tno Dco Juppofitus iuflitiam percipit , comparatus amittit.
Quia ([uifc\u\s fe autori bonorum comparatje (juod acceperat
priuat. In epift.ad filiam biauriti). lujlitia non efl diud^uam
non peccare y non peccare cnim cfl prccccpta lcgis feruare. Pne
Qcptorum lcgis objeruatio duplicx gcnere objiruationis cujlodiz
tur, ut mhil corum ([uce prohibentur fncias , ir cunHa qua: iuz

Kmhofi m . kcntur implcas. Ambr.lnhb. de Varadifo . luflitiamagis
flli<s quam fibi prodcfl } £r utihmtes Juas ncgligit } communia
emolumcnta prxponcns. idem in hb. de Offic. luflus commu
niapro fuis habet^irfuapro commumbus , luflusjemctipfum

prius auam alios accufat . lUc enim cft iujlus^ui ncc fibipart
cit,nec alteri^ir occulm fux latcrc non pntitur . Ibidcm. \ujli
.1 tiacjl <\ux nibil aliznum ucniicat qux cudibct dat \ quod
1 fuum ejl, qucc-negligitpropriam 'ufilitatcm, ut Jiruct commuz
ncm cc(\uitatem . irjccundum ipjum prima 'iuflitia in Dcum,
Jecunda in patriam fcrtia in parcntcs^uarm in omncs. Crcg. Gfegoriit*
m Kcgiflro. Summum lonumcjl luflitiam colcre , ac unkui^
fua iura feruarc , <br Jubicclis nonfincrc ([uod yotcflatis efl
Jieri,fcd<luod ce^uumefl cuflodin . Turpc cjldefcndere
<\uod non conjlat effe iuflum . lujlum autem cjl homines prop
tcr iuflitiam dihgere , non autcm iuftitiam proptcr homiries
pojlponcrc. Idem hb. r.tAoral. sxpc ipfa nojlra iuflitiaai
■ examcn iimnx iuslitix dcdutla, miujlitia cft.ir fordct in dit
flriclionc iudicis , auod in aflimatione Jvlgct opcrantis . SicuC
nonnun.pamgrauius cjlpeccatum dihgcre , <juam pcrpctrarc;
im najuius cjl odijjc lujhtiam, <iuam non Jtcijfc % lufhtia fi rm
dum non habet, in mcrcdulitntcm cadit. Cum mundi fims aps & '
propinquat, elccii tolluntur,ne dctcrhra uidcant. Sic iujh ira
Jcitur Dcus , ut tantum corum cdrda pcr luflorum confortia
\ >confolctur.\fidor. Multiapudhmincs r;putmtur clcclijed ifdom. ■

*pud Dcum rcprobi cxiflunt . Et multi apud homincs rcprobi
, t funtxt opud Dcum elcUifunt.NuUus autcm fc putct clcHum,
^ nefirte iam apud Deumfit rcprobus. Idcm in hbj. de Summ$
. bono cap. 6<% Quamws ([uxfcpic fit \ujlus in hac uita ; tamcn
dum ex corpore ifto egreditur. pcrtimejcit tic dignus fupplitio
fit. Tincmiuftorum optimum uocatio tranquilla commendat.
i Cyprian. dc *z. abufio. luftitia regis pax cft populorumjmz typw*

I • tnuriitas plcbis,munimentum gentis } gaud\um hominum tcrra;
I foccunditasfolatium pauperumjwrcditasfhorum, & fdn mct
iffijfcsjiiturxbeatitudmis, F jj

Dc Humilitacc' Cap. XI.

J\Vmilims(ut ait leatus Augujlinus^cflexintuituptoi
m -* fricc conditionisir Jui conditoris uolunmria mcntis incli
natioin Jiio imo ordinabdi adfuum conditorem . hoc modo At
hraham Jccum agens aiebat.Lojuar addominum Deum meum
cum fim fuluis cinis Gcn.iS. Vndc in hoc captc dc hvs.
mditntv yulchcrrimaz cimntur auUorimtes.

toaikaus.

tucds.
Tetw,

lacobas.
Tauius t

Salom.

Ominus dkit in JLuangcho bAathcei Di/ci
tt a me , quia mitis Jum ir humilis corde f lr
inucnictis rcquicm animabus ueflris. ibi ifif.
Ni/i conucrfi Jueritis <h* ejjiciamini ficutpar
auli, non intrabitis in regnum coclorum . Quicuncfuc ergo hu
miliaucritje ficut paruulusiflc , hicmaiorefl in rcgnocccloc
rum ♦ Lucce 14. ir Omnis qui fe cxalmt humihabitur;
lr<\ui fe humihat exalmbitur. ltcmEfaice prophct.ft . Ai
<juem autem rcfticiam, n\fi ad paruulum, humilem, & tremen
tcm fermoncs meos. *i Pefr.f . Omncs enim inuiccm humih*
tatem infmuatt^uia Ttcusfupcrbisrcfijlit, humilibus uero dat
gratiam . Humiliamini igxtur Jub fotenti manu vei , lr
uos cxaltct intemfore ufitationis. Iacob.4. Humiliammi
in conftettu Dci,dr exalmbituos. Taul. adVhAippcn.z.
Sitis unanimes ad ipfiim Jiticntes y nihil fcr contcntionem ,
rjcque fer inanem gkriam ,Jcd in humilimte Juperiorcs fibi
inuiccm arbitrantes t non alta confidcrantes,fed humihbus con
fentientes. Salo. Prou.n. Vlifuerit fuyerbiajbx crit ir con
■ tumclia : ubi autcmhumilitas Dcifti er\t &rjdficntia,\bi *x,
\\ 4

Timor domini difciplinafipicnticc: irgloriam prcecedit hmd

litas. Ibi z<>. Superbum fec[uitur humihtas, ct humikm fj>iritu

fufcipiet glona. IbiMMeliuseflhumiliari cum mitibus } r[uam *

diuidereffioliacumfiiperbis. Ibi iS. Antcc[uam contcratur,

cxalmtur cor hominis :ir antcc[uam glorificctur , humihatur.

Hcclcfta(lic.$. Quanto^naior cs,mntb tehumiha in omnibus,

vr coram Deo inuenics gratiam: ([uoniam ab humihbus honora t ■

turDeus. \bi i$, Humdta te Dco, b* expctta manus cius «.

Ifcii<). E/? c[ui ncquitcr humdiatjc\ir inttrioraciusfcna

funt doh. Aug. de Vcrbis domini. Omnes dcktfat celfimdo y

fcd humdims gradus cfl . Qu:d tcndis pcdcm ultra te ? . Cadcz Au Z u fl inus •

rtuis , non afcenderc agradu incipc &r afccndjfli\ Idcm ai

Diafcorum. Excelfi esl patria, humilisefl uia . Ergo c[ui c[uce

rit piriam, c[uid recufat uiam- Dcus humdis fhclus eflp-ube

fcathomofupcrbusejje . Il/e attendit adlaudcmDei } cmus

ceruicem inclinat humdims, & non crigitfupra . Idemfiiper

ZAath. scrm. r$: HumAis fi ew, tutior ambulabis.non prcecit

f itabcris, non laberis , Hier. ad Celantiam. Humihmtem fes Uicronymi

\uere^ non eam c[ux oslcnditur, aut fvnulatur gcflucorporis.

autjracla uocc uerborum : fcd cam c[uce puro cordis affcclu

cxprimatur. Aliudcnimcfl uirtutemhaberc: aliud uirtutis

ftmilitudinem . Idcm epifl.17. Siulti humilimtis umbram,uct

ritatcmpauci feBantur. Ibidem. Aufirantur omnia figmenm

uerborum, ceffentfimulatigcflus . Virum humilcm paticntia

oflcndit. AdJiMimimtemuirtutumnon potentiajcdhumfttmt

te uenitur. Idcm fufer Mathcei Uumdims fola cfl obfcrua

trix & cuflos,& mhil ejl c[uod im Deo nos gratosfhciat &

homimbus , c[uam fi uitce meritv non magni fid humdimk

mfimi uideamur . Ambr.fupcrLucamhbj.lSihilcxcclfius A , r

4 J Ambro/ius

bumihmtc, <\U£ ([uafi fcmperjupcrior ncfcit cxtolli, <juia ncmo
id ajffeclat, quodinfra fc iudicat. Ibidcm ♦ Bona humdims nihtl
appetcndo, tutum (juod contcmnit adipifcitur. Ambr . m
quadam cpiftola . Sccpc Jleclit humihtas, quod nec uirtus poz

Creforlui .* tmt Jupcrarc, ncc ratio . Qrcg hb. 8. bAoralium. Qwfe
tjuis non ftontc fc humiliat incauaquamhunc fcqucnsglo?
ria {cxaltat . Vcrit omnc quod agitur , fi non in humihtatc
cuftoditur. Idem Homil. 6 . Qui fme hwmhmtc uirtutts
congregat } quaft in ucntum pulucrcmportat . In cunclis fc dcz
fbxcit, qui in fuis ocuhsfe humdcm cffc proftctur . Hwmhtas
autcm ucra cft f ([ua (juis dc fc parua ceftimat, lr bona altcrius
fmc inuidia tr liuore commendat . Qui ex dcfidcrio loca uhi',
tna tcnet^fempcr humilitatc in altum non fc fublcuat: ir coa
lcftis rcgm purpuram mcntc fcruat . Hwmhtas (juantum inz
chnatur adima } tantum proficit in cxccfum . Tantum cnim
neccfje eft, ut fc unufjuifquc in humiltatc dcprimot ,<[uantum
fi fit clatus tgnorat . Via domini ad cor dirigitur, cum ucrita
tis fermo hwmhtcr auditurAdcm fupcr cuangMath.Uomil^
Tanto (juifjuc cx muncrc humihor cfc dcbct, (juanto fc obhz
gatorcm confticit inrcddenda rationc . Cor carnalc dum hut
ius uitccgloriam (juccrit y hwmhtatcm rcfpuit .humilcs autcm
donum accipiunt (juod a fc corda Jupcrbicntium rcpcUunt.

Origcnti Origcncs. Si humilis &r (jwctus nonfucrit homo, non potcrit

Uafihm. in cogratia (biritusfintli habitarc. Bafil, in Hexame. Tria
Junt (jux radicatanutriunt humilitatcm ,fcdicct affiduitas fuz
bicBionis , confidcratio propricc fagihtatis , ir confidcratia
rei mclioris . Idem . Humdis licet habitu uiliffimus fitgloriofus
tamcn cft uirtutibus . Supcrbus autcm irfx dccorus uidcatur

ifiiom. afjjcttu, udis tamcn opcrilbus efl, Iftdor. dc Summobono

lib.i. cap .$8. Sinehumihtnte uirtus qucchht ftnc chaxiz
tatc uitium deputatur ♦ Ibilib.l* cap.Zo. Summauirtuscft
humihms, te* fummum uitium cjl Jupcrbia . Eflo in bumihtnz
tefiindatus : Eflo omnium nouifimus ir ultimus, ut cx humili
tatc cxaltcris . SMnimum te Juc ommbus . Nulii rr prxponas.
NuUite fupenorcm dcputcs .fcdexflima omncs fupcriores

, efjc tibi . Quamuis Jummus fis > humxhtatem tene . (juia fi huz
mihtatem tenucrxs gloriofus cris . Quantum cnim humilior

Jucris^ tantum tc fcquctur glorice altitudo . Defccnde ut afccn
daz y humiharc ut cxaltcris: ne cxaltatus humiheris. Humilitas
autcmcafum nefcit 9 humihtaslapfumnon nouit } humihtas laps

fum ncc paffaejl . Qwi cnim fibi uilis cfl } antc Deum magnus
cfl . Izt ([uifibiAifflKcat^VCOp^ InSynoni.
ocuhs tuis } ut fis magnusin oculis Dci. Tantum cris ante
Dcum prcetiofxor, ([uantum fueris anteoculos tuos defbcttior*
Porta (jiioauc ucrccuniiam in uultu de recordatione dchcli .
Vuluis es, in pulucre fedc . Cinis es t in cincre uiue . In fumz
mohonorejumma tibihumihtas fit. Noh tc cxtollat honor .
Omnc enim quod fupercminetplus mxroribus afficitur ^uam Li&.j.c» 48
honoribus gaudct . Tanto maiorin humilitate pcrfticuusefl
homo t auanto magisdignitate pradatus . Ccejarius. Nwnduam C*fari»$
enim uera humihtas &r ucra obcdicntia finc charitatc autfuet
runt y aut effe poterunt ♦ t\wa ficuti ignis fine calore aut fme
fbkndorc non csl 9 mir charitas fxne humilitate 9 ir fine ues
raobcdientia cjfenon potcfl. In uitaVatrum .Corporalishs j nv j»r<icr.
lor dux ejl humilitatis ♦ Omnis criim laborfmc humilitate ua?
nitas cjl ,ncc ipfa irafcitur } ncc alium irafci pcrmittit ♦
-humilitns cslfi (juando peccaucrit in tcfratcr tuus y anteauam
illc pccniteat iniuljcm c\ Mumilw autcm prxcurjor cjl cha

M.uhxui.

ritafts f^iftcut\oanntsfrcecurforfuitlcfu\omnes trahcns
di cum, im ir humilims frxcurfor ejl charimtis y quam fi qu*
non habeat. nec quofic uitam habet .

Dc Manfuctudinc &Tcmcritate.
Cap. XL

Ecunda uirtus tcmfcrantix annexa cjl manjuctudo iffa,
<\uce modcratur tras. in cffcclu conuenit cum clementia,
fcd dffcrt; ([uia clcmcntia modcratur cxtcriorem funitioncm :
manfuctudo autcm diminuit fajfionem uinditlx . \Jl autcm
uirtus , (\u\a bonum fhcit habcntcm . Fjl ([uo(\uc bcatitudo ir.
fiuclus fbiritus fiuia cius aclus flnrituakm ddccftoncm indu;
cit. De ca ergo cofiose m frafcnti cafitc diatur , in <[uq
etiam a\\([ux aucloritatcs de tcmcritate fonuntur.

Ominus dicit in Euangclio lAathxt f. Bcatt

mitcs^uoniam ifftfoJj\dclunt tcrramct\b\".
Difatc a me, au\a miiis fum^ir humihs cordc,
Paulus xtd Efhcs. 4. Obfccro uos ut dtgnc am

bulctis cum omni humilitate ir manfuctudine cuntta faticntia
fuffortantes. Ad Thcjfalonic Corripte m([u\ctos pnjc*
lamim fufilanimcs, fahcntes cjlote ad omncs . Ad Titum 3,
Omnemojlcndentcs manjuctudmcm adomncs homincs.z.
adTimoth.z. Scruum autcm Domirii ncn oportctlitigarc,
scd manfuetum efjc ad omncs, docibilcm, faUcntem: cum mof
f ilcfi\a corrlfientem omncs ([ui rcjtflunt ucritati. Salo. Pnw.$.

$« omon. ^ rcs fo^nus deridet,ct manfuetis dabit gratiam. Ecel, t,

Bcncfla*

fttncphdtum cfl dommofides, & manfuctudo . ibi r. Efto
wanfuctus ad audxendum ucrbum Dci j ut intclhgas , cum
fapientia profires rcfponfum ucrum. lbi*o. Vih in manfuetuz
dincfirua animam tuam , &r Jai!/i bonorcm fccundum mcrit
tum fuum.lli.i.ln manfiictudine opcra vuapcrfice^ct fuper ho
mmumgloriamddigcris . Ibi.^.Vlomo htigiofus et tcmcrarius
in ucrbo fitoodibihs cfl. Augufl- dc Serm. domini \n monte. Auguftmu*.
bAites funt <jui ccdunt improbimtihusjb* non rcfittuntjn ma'
lo y fid uincunt in bono malum . Cum fint homincs pcr ini([ui
tatem infiriorcs \ fiipericra fi pumnt ommbus hominibus .
Hterot. Jbpct Math. r. Siitis cfl illc 9 quem non rancor ucl H, * rort ym.
ira ajfuit, fid omnia ^uanimitcr fuslinct ; non irritnt ncc irri
mtur } non nocct ncc noccrc cogimt . Sicut enim ciuitns dirupm
ijr non circundamjic efl uir tiu\ non cum confilio^fid farnfiz
tatt ahquidagit. Ambr.fupcr Lucam hb. r. Quid mihi proi Amhrofiu*
defl carcrcfcclcribus y nififucro mitis atquc manfuetus i Bcat
tusyiui fiucrimtem izr manfuctudincm tenct y ut alttro dfciplb
na fiructur^ altero innoccntia non opprimatur . Greg. Sioral. Gre & 0T i u h
\ib.i$. par.l.cap.i}. Regat ergorigor difiiplinxmanfuctu
dinem^ir manfuctudo ornct firmonc ngorcm . Et fic alterum
commendctur ex altcro, ut ncc rigor fit rigidus,ncc manfuetu;
do difiolum. \n reZiitudine inslitia, in fxmphcimte manfuetudo
fxguratur . Zxpc cnim (\u\f(\ue nimicc manfuctudini fluiens f
fubicUorum uitia afj>icit y atduc hccc pcrfurorem cceh corrigct
rc recufatifitq; ut cius lcuitas b- fxbi fit ir fubieUis inimica.
Ifidor. Ne auidlcuilcr agas f nectemcre ahquxdfucias.i ypr. lfidow.
IDocihhs iUe cfl aui ad difccndi paticntiam humihs cfl y ac mitis. Ofttl*
heuitascupit laudarifcmpcr . Sicut nauis cum iatiatur afluUi
bus abfjucgubcrnatorc^ta & lcuis circunfhrtur m/fohk pcr

invim Vatr. omncs aBus fuos. \n uitaVatrum . tAanfietum dihgit domi;

nus 9 turhukntum autcm repcUit a fc . Sicut cnim lucifir in ccc

lo , h- ficut nix in paradifo Jxc anima mitis\ isr mcns pura.

Quantum cnim c\uis in lcnitnte.ac paticntia cordis ficrit^ tam
Bufcbius. (UWlU ccr ^ y .. y unUtc pofcict.Eufcb. Bcfiiarumfirims

Dci uirtutc manfucfcit^ humana ucrb rabics ncc fininun mm
lofyh. ftit cxcmphs « lojcphus Inconfulm tcmcntus ncfcit confihum

jfcttarc ducis .

De SfmpUcitatc. Gap. Xirf,

S*mplicins propric uocatur quafi finc plica: <£r ^mio^Mt
fiimitur pro puritnte ct rcciitudinc confcientix : quandof,
pro (juadcon pufidanimimte dijcrctioni contraria, quce ncghgcn
tia fiuc flultitia cfl .

p^gll^j Ominus dicit in Euangclio Maffe.io, Efrofr cr
tucas gB^O

columbce. \bi <>. Lr Lucceu. Sioculustuus
ficrit fimplcx ,totum corpus tuum lucidum
crit. Si autem oculus tuus ficrit necpuam^ corpus totum tuum
Taulus t tenebrofim crit. vaulus. z. ad Corinthj. Ghria noflra hcec
erit ttfiimomum confcicntice nofirce :fi in fimphcitntc cordis,
& finccritate Dci , &r non in fipicntia carnalijcd in gratia
Dci conucrfati ficrimus. Ibi n . Corrumpantur finfis uez
Sa om. jj^. ^ exci j ant a f lm fi cmtt q m c f t m Chrislo lcfu . Sah.

ProM.n. Simphcitns lujhrum dirigct cos: & fipplantatio pert
ucrforum uaflabit illos . Ibidcm Auflxtia fimphcis dirigct uiam
eius } & m impicmte fia corruct impius. l&i.x-f. Innoccns crtz

dit omni ucrbo.lbi qui doccbit iujlum in u\a mala, in intcz
ritu (iio corruct^ir fimphccs pojjidcbunt bona cius . Iftt
Viri (anguinum olcrunt fimpliccm , lufii autcm (ju&runt anh
mam aus . Savicntia:^. Scntitc dc domino m bonitntc: ir m
fimphcimtc cordis (piccritc illum. (puoniam inucniturab ms <jwi
non ten%nt eum . Aug. fupcr loan.Hom.2, Simpkxcns, Augujlmui.
fi tc mundo non implicaucns } fcd cxphcaucris : cxplicando tc
■a mundo,fimplex,imphca:ido duplcx cris. hiero.fupcr Ofctc. Uicronym.
Vrudcntia alf\uc fimplicimtc malttia cjl y ir fimpliams abfauc
rationeflultitia nominatur . Sancla rujlicims fibi foli prodefl,
& (puantum ccdxficat cx uitac merito ecclcftam Cbrtfh, tantum
nocct ,fi deslrucntibus ucrimtcm non rcfflat . In jiruo vci
non corporis cultus,fed animir uigor (puxritur, (p.ut carnis inz
firmimtc fit jortior . Ncc ruflicus.Lr mntum fimplcx^ui/^uis
ide<i fc fanclum putct, fi nihil noucrit: ncc pcntus aut loqyens
in hngua cxiflimetfinSimtcmMultof, mchus cfl rujliamtcm tU \ a
fanttam haberc, (puhn ch(jucntiam peccatriccm 1 Vcncrationi
habenda csl non ucrbofii, fcdjancla ruslicitas . . Yabrica ffxrit
tulis cfl fides fir.ma in corde ,galea falutis.in capitc } fignum
Chnfli in jrontc . Vcrbum uerimtisw orc , uoluntas bona in
mentc: dilcclio Pci in picmtc, prcecinctus caflitate in ardorc,
honyttas in attionejobrictas in conjuctudinc ,flab£itas ialoni
tate, humditas in prafbcritatc, paticntiain tribulatior\c, ffes in
crcatorc, amor uitcc aztcrnoe,& pcrjeucrantia ufquc infinem*
Greg. hb. 2.2-. Moral.Nifcil fvvphci cordc fochcius: qwa cx (puo Grcgoriu^
innoccntiam erga alios exhibet 9 nihil ejl (juod pati ab alijsfirz
midct .habctcnim quafi artcm ([uandam fimplicitatcm fuam.
Ncc sufyeitus cjl pati , ([uod sc feciffc non mcminit . At
contra mcns praua fcmper in labonbus efl ♦ quia aut mo\\t

G ii

tur mala, <[ut infcrat : aut mctuit, nc fibi hccc al alys inferam
tur. Idcm. Si noilra intcntio apud Dcum fimplcx fucrit f in
cius iudicio nofraaUiotcncbrofa non crit ♦ Qwi cauti cffc pcr
rcclimdmcm ncfiunt ^ncquaquam innoccntcs pcrfiilcrc pcr
fmpliatntcm poffunt. Santta clcttorum ccclcfia femplicit
tas fuorum f 6~ rctxitudinis uias timorc inchoat f fcd charitatc
confumat ♦ Cum zclo ([uo ([uifquc feructjit lr tcmpcrans ;
ncfi plus fa-ucat quam oportct, pcrdat iuflitiam, cuius fcruarc
modcramina ignorat ♦ Sccpc cnim <\uis iracundix flimulus iun
tlus contra dclincjucntcs zck ukifccndcc iusliticc f plufquam
Ido nccc J[ c inflammatur . lufliticc limitcm in ultionc tranficns
° m * *Z xt cru ^ tcr , quodfc tuflc agcrc fufyicatur . Ifidorus. Sit int
grcjfus tuus fimplicitas f Nihdlcuimtis in fcccfeu tuo apparcat.
Animus in corporis habitu apparct . Gcflus corporis fv,
gnum efZ mcntis . Inccjfus tuus altcrius oculos non ofe
Brf/iKuj, fendat. Bafil. Dcus non ucrborum f fed cordis

injjtcttor cil: ly ddigit cos^ui infimplis

Eu/ffciw. Cltnt * cor ^ ls feruiunt ci . Eufcb*

Ea qucc apud homincs dcftct
ttafunt ir in con .
tcmptu y

halentur in magna ghria apud Bcum ♦ Quccfragilia
funt pcr naturam, Qharitas Dei pcrgratiam
focit cffc fermiffima.

De Virginftate, Cap. XIIII.

Vlrginitas quandoque Jumitur fro fudicitia mcntis cum
integrimtc carnis (juantum ad frofofitum feruandi eam f
fic uirginims manfiffct m bcam Lucia,fi muim fcr tyrannum
corrupm fuiffct. quandoquc fro fudicitiamcntis cummtegrim
te carnis } non folum in frofofitojcd ctiam m re iffa, quce cfl
in carnc corruftibili t>erfctua incorruftionis medimtio : dcqua
in hoc capitc.

Ominus dicit in Euagclio Mathxz.Tilij huius Mmtam.
feculi trahunt et traduntur ad nuftxas.Luc.io. Luai.
iUi ucro ([ui digni hahcntur fceculo 1U0 ct refur
rcclione ex mcrtuis ncquc nubunt } ne([ue duz
cunt uxores. ncauc enim ultra mori fotcrunt ♦ Acqualcs emm
angelisfuntj&filys Dei, cum ftnt flij rcsurrcBionis.Genes. Gflie/W
Virgmitas .n.thcfiurus imfrctiabilis tfj.i. Vaul.ad Corint.7* vauhu
De uirgimbus autem frceceftum domini non habeo : confdium
gutem do tan([uam mifcricordiam conjiquutus a dominojut fim
jidelis. (juoniam bonum cfl homini ficejfc . AUigatus es uxori
noli (juercre folutitncm. Solutus es ab uxore noli (jucercre uxo
rem . Si autcm acccfcris uxorcm non fcccafli : ft nuffcnt
uirgo t non fcccauit. tribulationcmtamcn carnis habcbunt hus
iufmodi ♦ Quifme uxore efl t folhcitus cf[ y qua domini funt :
quomodo flaccat Beo . Qui autcm cum uxore efl foUicitusjfl
qucc funt mundi, ([uomodo flaccat uxori : isr diuifus cfl . Ef
tfwlier innufmlr uirgo cogimt qua domim funt , ut fitfintta
corfore £r Jtyiritu. Quce autcmnuftacfl ,cog\tat([uccfunt
mundi: (juomodo flaccat uiro ♦ hoc ad utilitatem ucttram dico }

Augrfims . non ut hjucuni udbis invjclam Auguft. qiftptAi Bcatius cjl
in camc imitnri uitaangcbrum ([uam cx carnc augcrc numc*
rum mortalium . Ucec efl ubcrior fccundiorqfxhcitas non
uentrcgraucfccrejcd mcntc- grandcfccrc \ non lacejjcre jjet
florc: non uifccribus tcrramfcd oratiombus coclumpartunre.
SupcrVs.z?. Qwd prodcfl mtcgra caro , mcntc corrupta >
bAchus cjl humik coniugium auarn fupcrba uirgimtas . Nitol
tnim prodefl uirgmitas corporis t uh opcratur pollutio mcntis.
Taks enim dccct dominum haberc mimftros, <\ui in nulla cart *
nis contagione corrumpantur ,fcd poiius contincntia ftlen'.
dcant caftitatis . Idem fupcr pfdtf. Qjp autcmft uirginitas
mcntis i intcgra fidcs,fol\da fycs, synccra chantas. Uem dc
bonoV\r?inJupcriUud,V\rgincs enimsunt. Gaudia uirgtz
vum non funt cadcm cum non uirginibus , (\uamuis chnjti :
Wcronym. namfunt alvs al\a Jcd nullis taha . Hie>\ Ad Eugeniumin
ep\ft. Virynitas in co facihor eft,(\ui carnis \nccnt\ua non not t
mt , & uiduitas in co solicittor , ([uod prcetcritas in eo rccoty
uoluptatcs. tAultum dftatinter puntatcm uirginahs anima
nulla contagionc pottutce, & fordidorum eius, <ju<e multis hbu
iimbus fubiacuit \ Ccntcnanus } pnmus numcrus cft , (\u\ pro^
Mirginitatis corona mrgimbus dcputatur ♦ Scxagenariusgrat
dus fecundus, pro continentix laborc u\duarum eft , Tnccnq^
rius tcrtio loco nuptiarum Jocdcra ipfa digmtas coniunUione
tcftatur : At fi mducc conucrtantur admijjo pnmogradujct
' tertium perucniunt ad fccundum ♦ Tcnera rcs cft infccminis
fima pudicitice,& quafijlos puri ceris cito ad lcucmauram
warccfat . In cpist.Quacunauc uirtutcpoUeas, ([u\bufcun([uc.
.cperibus niteasji cingulo caftitatis carcas, omma pcr tcrram
trahcs* Hihd pr$dcft carncm hahere ulrginemji mente <jui$

nupferit . AdDemetriadcm cpift. 9% Sunquam dctraffit
txuirginisorcproccdat. Amlr. dcViduitatc. Virgocjuce. hmhrofm.
Cknftum reauirit, non dcbct cjfc uulgaris , ncn in firo, non in
platcis, non efjc uocc ^ucerulagrcffu lubrica } auditu jhdisjii*,
h aflwclu. Supcrcgrcditur uircirnms conditioncm naturce hu
mance t per aitdn homincs angchs affimihntur . maior tamcn.
cfl uitloria uirginum, ([uhm angclorum . Anoelicnim finc car-.
ne uiuunt, uirgincs ucro in carne triumphant. licm dc Off\c 9
Quanta cfl uirgimmtis gratia f cfuce mcruit a C hriflo cligi i ut
cffct corporale Dei tcmplum } in rjua corporalitcr babitawt ple
riitudo diuinimtis. uirgogcnuitmundi falutem , uirgo peperit
uitamuniucrjorum cttcrnam . Idcm dcVirg.hb.z. Quis pos
tcfl maiorem ceftimarc pulchritudincm decore uircrims % ciuce
'nmatur a rege, frobatur aiudicc, dcdicatur domino } confccraz
tur dco. Qrcg.super Ezecb. Uos cjl uirgiriitns.fos martyriu, Cr ^ orius ;
flos attio bona . In horto uirginitas, in campo martyrium } boi
num opus m tbalamo . Idemfupcr illud Gencfis i<>. In mons
temfaluum tc jzic . Virginitas altus mons efl , ad cjum
Angclus hortatur ;fed c[ui uidct fe non paffe afcendcre , maz
ncat in Scgor } idcjl in legitimo matrimomo-.cluia melius etl mes
diocri bonouti^cjucimperabrupta hbidinum frcecif itari . In
Moral . Sulla efl caftitas carnis } cfuam non commcndat bu$
militas mentis . Ifidorus hlr. z. de Summo bono cap< lo. tfj om ,
Virginitas nuptus prcefcrtur. lUud cmm bonum cfl ■ hoc auz
tem optimum . Coniugium concejjum cfl } uirgmitas autem tan
tum admonita , non iuffa . Virgines fceliciorcs funt in uita
xterna . Qui cafli pcrfeuerant & uirgmes, angehs Dci c/fe
ciuntur cecjuales . . Amanda cjl pulcbritudo cajlmth^uiusdc;

gujlata dcUclatio dulcior inucnitur \ quam carnis . Qftifto
cnim fruclus fuauitatis cfl<ct pulchritudo inuiolata fanttorum.
Caflitas fccuritas mentis eft,fanttas uero corpons.Omnc pec
catumper pocnitcntiam rccipituulncrisfenitatcm, uirginitas
tutcmfthbitur, nuUatenus rcparatur . Virgo carnc non mcn
tc f nuUum habct pr&mium in rcpromijfionc . Kihd cnim pro?
icft incorruptio carnis , uli non cft intcgritas mcntis . V\rgiz
ncsdc fuis mcritis gloriantcs, hypocritis comparantur. quiglo
riam boni opcris fbris appctunt, quam intra confcicntiam humi
lcs habcrc dcbueiunt . tAclius cfi uxorcm duccrc, tjuampro
hbidims ardore pcrirc.Contincntia homincm vco proximum
fu:it, ubi crgo ifla manferit, ibi dcus manct . CaTlitas ho
. mincm ad coclum cori\ung\t 9 cundcm ad cailum protrahit .
Cyprian. In lib. de Virgm . Numc nobis ad uirgwcs formi)
Cyprnn. c ^ uarum ^ fubhmior eftgloria, maior cft cura. Vlos criim
cft i!ic ecc\cfiaft\cigcrmin\s t dccus ac ornamcntum graticc flh
rituahs, iUuftrior port\o lcfu Chrifti .V\rgimtas cji fcrcr an
ge\orum t u\l~toria hb\d\num,reg\na uirtutum poffcjfio omvum
honorum. Idcm dc x\i. abuforubus. Cajlitas cjl ornamci.tum
nobihum, exaltatw hunnhum, nohhtas \gnohhum , pulchntuz
io u\\\um } folamen mccrcntium t dccusrcl\gionis yrinoraliocri
minum, muUiphcatio mcr\torum } creatoris omnium Dci amica.
Gejkrmi Cafanus . Sihd prodcft uirgmitatem corporis cuftod\refi ocu
lorum concupifcenUas nolucrit euitarc. Non cnim camis \ntet
gritas feruatur t ubi animus fuperhcc tumore corrump\tur. I. cn
gcLCaftitaspoft pcccatum t \m\tatrix cft uirginitatis: V\rginitas
in corpore n\h\\ prodcritji charitas aut hunuhtas a cordc &
fccjfcrit .Mchor cfthumihs coniugalitas^uam fuperba uirz
vinitas #

Dc Sccuriz

Dc Sccuriratc . Cap. XV.

5Eamtas cumfit parsfirtitvdmiscxpellit timorcminordi
natum, & ciusojficium cflcontra firtunat afherafilai
tium darc . Et cjl tazdam fccuritas commcndaMis-aiix habct
furimtcm confcicntix , continuam pcccatorum pccnitcntiam,
rcrum tcrrenarum contcmptum,interniet cxterniboni amot
rcmirfinccramMcilionem. Quce ucro reprchenfibilis cil
temcrana cfi &■ ncghgcns . dicitur in Ecckfiaf}.?. Sunt iml
fij , c\ui ita Jccuri funt <[ufi ficla iuftorum habcant . De
utratjuc agitur in p-afenti capitc ,

4 Ominus dicit in E« angelio Marc. ij. Vigilate Mams
8 crgo ijuia ncfcitts tjtu hora Dominus ucilcr
ucnturus csl-.omnibus di:ouig,late. i.Pc/r.4. Vctm

i n , f rudcnlcs & u '£ hte j » oratioi

mbus x p«rf. ad Thcfialon. f . Cum cnim d xcrint homincs Taulus.
pax irfccuritas, tunc repentinus as fuperuemct mtcritus
Sakm. Eccl 9 . Sunt mfh ataucfapicntcs ir opcra eorum in < , ■
tnanu Dci,& tamcn ncfat homo,utrum amore an odio dmus '
Jit-.fid omma mfuturumfi rU antur,nccra. lbi.S . Suntmwu
aux mjccurifunt^uafi mslorum ficia habcant fed & hoc ua
nijfimum iudico. Sapicntix C. q«j uigdauerit proptcr luccm
atofccuruserit Quoniam d,gnos fiipfa circuit «uzrcns:

Crcditcin r ,r,W

dommo Dco ucflro irficuri eritis : credite prophetis eius & ' '
.cunUacucnicntproflcraAobM. Cumte confiumptum p Ui Uh.
tnucns , habcbisfiduaam propofita tibi fte : b- dcfiffusficut

AJgv/tatf. ru5 <Iormie$. Rctfuie/ces, cf non erif <|ui fe cxtcrrcat. Aug. ie
confif?Mb.*o.^cmo fccurus icbct effc m uita ifta auaz totatcn
mtio nominatur y ut <jui ficri fotutt cx ieterwre mehor, nonjpt
etiamcx mcliore icterior. Ucm ic fingularit. clcric. ExfedU
multo kne timcrc^ malc fikrc, ct utilius efl, ut infirmumfi
zfic cognofiat y ut fortis exxSlatfi, firtis uiicri ucht, ct infirmus
cmcrmMcmic hb. arbit.Scmo fccurus efl m his bonis, ([wz
fotcU inuitus amittere . ucritatcm autem atqi faficntiam nemo
llicronym . am \ttit inuitus. Hicr.ic cohabit. clcr.ct mulicr. Nunquamfe*
iurus cum thcfaurolatro tcneturinclufus. ncc infra\unam cat
uernam hahbitans cum lufo tutus cfi agnus. \ffi uoluit fcnes
trari^ui hoflcm frofrium in fuas fartcs iniuxit;ct intcflinum
fibiglaiium iffe fuffonitfiuilocum hahtntionisfux aiucrfarij
r " ingrcjfibus rcfiruauit. C aucnium ejl, ne auoi in uobis oftiz
■tnum efllabatur in uitium . lieo nobis iominus celauitfui afe
uentum, ut feniuh ftcttationisinccrto fcmfer iuiiccm noflri
' 1 crciamus efie ucnturum , quem quanio uenturusfit , igno*
ramus . Greg. in Vajloral. Quibufiamfctfe magnituio mrz
tutis occafiojuit feriitionis , ut cum ic confiicntia uirium im
oriinateficuri eficnt, pcr negligcntiam inoriinatc morcrcnfi
tur . bAater emm neghgentice folet ejfefccuritas . Viicnio
trgo merctricem. \ie\i tAagialcnam , ie tua hbcraiione non
icflercssfed ctiam \uiam cogitanio \ securuseffe nonicbcs.
Confiicntiaenimflantcm euertit,& iefycratiofomaffum
txurgcre non iimittit ♦ liem in tAorahb. Sce fe mcns ium
uirtutts fuceficuritatercfoluitur , infiiiante aiucrfario inofit
natce culfce 'clo ferfiratur . b* inie a Deo m aztcrnum longe
fit, unic ct ai tcmfus fine cautelce cufloiia propm<ju<werif .
Incajfum munita sunt wtcra 9 cum locus unus , k ([uo hofli

aregorws

2 »

pttet aditu } non csl. munitus / Scepc quem tcnmtionis ccrtctz i
mcnfupcrarc non ualw.t ,fua detcrius fccuntas Jlramt . Si>
qua cfl prxfcniis tcmporis lcciitia tta csl agcnda } ut nunquam.
amarttudofitmrinidicyhmcmoriarccedat . rlcrunquc hoflts
calltdus mcntcm cuiri pcccato juppUntat } cum dcrutna affh
ftum rcjhat, irfccuntaiis pcfltjircc blanditvs fcductt .Qui
igitur mcntcjccuruscft , de prcctcritis int([u\taiihus ipfc Jib$$
teftis cfl : quia innoccns non cfl . Cumfy mcns fccura rcddi
tur, in corporc animus luxatur . Cum bona fratrcs agitisfcnk
per ad mcmoriam malc aclarcuocctis i ut dum caute culpacoz
gnofcitur, nuthjuam dc bono opcrc incaute animus lcctctur.
horam ucro uliimam dominus. nofier idcirco uoluit efji incogni
Um } utfcmpcr pofjit cjfcfuf])ccla:ut dumillam prccuidcrc non \
fpjjumus } ad illamfinc intermifioxc prccparcmur i ifidor. jf^
Nequc lufius dc jua mftitia confidat } ncauc pcccator de Deii
mifcricordia dcfferet: fcd habeat m cordc fbcm pantcr ct me i
tum . Sk fterct mifcricordiam ut tufiitiammctuat . Sic fpcs
indulgcntiam erigat } utmctusgchcnna: fcmpcraffltgat. Idcm :
k summo bono hh. z. cap. quamuts iuftorum conucrfatia
inhac uim probabihs fit , inccrtum tamcn hommibus cffcad
qucmfmtfinem prctdcftinati : scd omnia rcfcruari futxtroexa
mini.lbiii. Quamuis pcrpxmtcntiampropitiatio pcccato;
rumfit :fincmctu tamcn homoeflc non debct } ({uiapxnitenz
ticcfatisjacliodiuinotantum in ciucmn[uam pxnttcntcmpenz
fxtur iudicw non humano . Ncquc enim oportct auandoftc
fxnitcntcm dc peccatis habcre Jccurimtcm: Nam Jccurims
ncgltgcntiam parit . Ncgligentia autcm fccpe incautum ai
uitia tranfaUa rcducit . Ihi hh . 5. cap. uliimo. Nullus de vci
iudicio Jccurus ejfc potcft ; cum etiam dcoiiofis ucrbisrcd;

H ii

tucas.

<?cn<ta yi^ rdfio ♦ Quamuis cnim (\uif<\ue fit iuslus : tamcn
dum cx corporc iflo cgrcditur ^pcrtimefcit f ne dignus Jupi

jhtw fit ♦

DcTimore* Cap* XVI,

SVeciestimorisJcxfint.Trimadicitiir timor naturalis.hoc
timoretimuit Chriflus tAarc. i^.Cocpit lcfuspaucrc ettcs
dcrc Secunda esl timor mundanus. <jn plus dchito quis timct
corpori fuo ct ficprohibctur. fiAathjo. Nolitc timere eos y ct c.
Ter^cfliimor mundanus ,quado quis nimis timct rchus fuis
ficuti iuditi . loan. Nc Jvrte ucniant Romani,ir toUantlocum
nojlrumir gentcm . Quarta csl timor fermlis , <[uo <juis E&
tncnsgchcnnam uel temporalcm pcenam continct fe a pcccato.
Quinm ctt timor initialis ,<jucm perfetta charitas Jiras mxttit.
i. loan. 4-. Scxta ly ultima cfl timor filiahs ^ui cfl cum pcn
fccta charitatc. decjuo ait Vfal. Timor domini fantlus permaz
nct in sccculum fccculi , l?c. de quibus copiose in prcejenti

Afocalyf .

Ominus dicit in TLuagdio Math. *o. ly Lucet
iz. Solite timere eos <\ui occidunt corpus, anV/
mam autem non poffunt occidcre :Jcd pctius
timcte eum y <[ui potcsl animam ir corpus mit
tere in gehennam. Apocalyp. x4« Timete dominumir date
iUi honorcm: au\a ucnict hora iudky eius ir adoraic cum } <]u\
lc.Afoflolus fi cit cr " lm & tcrram. 1 \\can. <K Timor non cfl m charitate;

fcd perfcUa charitns fvras mittit timorcm : auomam timor poc*
nam habct ♦ qui crgo timct non ejl pcrjictus in charhntt*

Dcutcrono,

x.Vetr. i, Im timorcincohtus ucflri tcmporc conucrfamini. Vctrus.
Ibi z . Dcum timcte : Regcm honorificatt. Ihh Confidcran
tcs in timorc caflam conuerfationem ucflram.Vaul.ad Row.S, N>t
Non enim accep iflis ffiritumferuitutis iterumintimore: fci
acecpijlis ipfum ffiritum aioptionis fiiorum, in t[uo clamamus.
Abba paterAd Ephcfs. Qratias agcntcs fempcr proomnibus
in nominc domini noflri lefu Cbrifli, Deo et patri fubiccii in*
uicemintimorcChnfli ifci". No/i altumfapcrc Jcdtimc.
Ad Hcb. 4. Timeamus fratrcs ne firte rchtla pollicimtione
introeundiin requiem cius^exiflimctur ali^uis cx nobis decjje.
2.ad Timoth.i.Non cnim dcdit nobis Veus ftiritum timoris;
fcduirtutis 3 dilcttloais ir fobrietafis. t. ad Timoth. T. Pecz
cantcs coram ommbu.s argue : ut 6~ ccetcri timorem habeant.
Veutcr.cap.^.Vinlitcr agite ctconfirtamini'Nolite timcrc.
Zachar. btohte timere y confirtcntur manus uefirce dicit do zachariau
minus cxercituum . Nohte timere . hcecfunt crgo uerba ([uce
jhcielis , I o<[uimini ueritatem unufqutfquc cum proximo fuo*
Salo. Vrou.n.Qui timct prceccptum in pace uerfabitur.lbi.i 4. $a i m01 ^
Sapienstimctir dcclinat a malo. Stultus autem tranfiht &r
confidit . Ibi. 24. Timc dominum fii mi, ir regem: & cum
dctracloribusnon commifcearis. Ifci.4. In timorc dominifului
ciafirtitudinis ,&fityseius trit fpes. Himor dominifins
uitce:utdeclineta ruina moriis. Ifciif. Ver mifericordiam
ijr ftdem purganturpeccam: per timorcm autcm domini dccli*
nat omnis a malo. Timor domini difciplina fapicntice &
gloriam prxcedit humihms ♦ Ibi. 2$. Non emulctur cor tuum
pcccatores ;fcd in timore domini eflo tvta die, l? habcbis
Jftemin nouiflimo . lbi z$. x Qui timethominem cito ccrruct,
<iuijl>er<a m domino fubleuahtur. Bclcfiaflic.*, Timcnti

iorrimum lenc cr\t in extremxs \ ir in dlc dcfunttionU
eius bcncdicctur . Timor domini ghria , lcetitia , ir corot
na exultaiionis . Timor domini delcclabit cor , & dabit ,
Utitiam ir gaudium in longitudinc dicrum • Iriitium fat
pxcntice timor domini ♦ Coron a fapcntix timor domini , rc> ,
flens pacem irfalutis fruttum . , Radix fipicntix efl th .
merc dominum , ir rami tUius longxui . Timor domini
expellit peccatum ;nam <jui finc timorc cf[ , non ^oterit mt
Jlificari . Non fis contumax ir incrcdulus timoris domi? .
rit , ir nc acce(?eris ad illum duplici cordc . Ibi. i. Ser* ,
ua timorcm domim , ir iniUo uetcrafcc . tActucntcs doi
triinum fujlincte mifcricordiam cius , ir ne deJlcUatis ab
i!fo, nc cadatis. Qui timctis dominum , crcdite illi: ir,
non cuacualitur mcrccs ucttra . Qui timctis domiuum f
fycratc in iUum : ir in obleUationem uemct uobis mfe^
ncordia . Qui timctis dominum , ddigitc lUum : ir lUuz ,
minabuntur corda ucMra . Qui timcnt dominum , in(\uiz
rent (\uce bcneplacim funt ei ; ir ([ux dihgunt cum, replex
buntur lcgc ipfius . Qui timent dominum 3 pntparabunt
cordajua , ir in conffeBu iUius finctficabunt [animas
Juas . \ Qui timcnt [dominum , cuSlodiunt mandatn cius r
ir patientiam habebunt\uf([ue ad infpeUioncmillius Abi 7.
ln tuta ariima tua time dominum .ibi* J 0. Qui timcnt dof
rrixnum , eruntin oculis eius. Ibi if. Qui timct Deurn,
jhciet bona, ir qui continens csl iufhtite , apprehcndct \h
\am. Ibi Qui timet veum , conucrtetur ad cor Juum .
lh 15 . Hihil melius ejl , ([uam timor Dci , ir nM dulcius
(juam refticerc inmandatiseiusAbi IT.TimorVei fuper

omnia fe fuperpofuit ♦ Ecatus homocui donatum cft habcz

retimoremDci ♦ Qui tcnct illum cui affxmilahtur l Timor

Tiei initium dilcctionis cius ;fdci autcm initium agglutmanz

dum efl ci ♦ \bi. g« rimcnti Dcum non occurrcnt mala Jcd

in tcntatione Dcus conferuabit illum Abi.l*. Qui timct do-j

minum y nihil trepidabit } i? non paucbU 9 tfumam ifCccJl

(jtescius. Timentu dominum bcam cslanwwaus. Ocuh

domini super timcntes eum . lbi.40. Tmor domim fuut pa

radifusbencdiciionis ; & fupcr omnem gloriamopcrucrunt

illum. AuguJl.JupcrVsi. Txmor prcejens fccuritutem gei Augufiinut

nerat fempiternam . Timc crgo Dcum, qui Juper omncs cfl y

ir humincm non firmidabis . Idcm dc uerbis domini . Quid

timct homincm homo in finu Dci pojitus ? . Tu de illius Jtuu

nolicaderc. QuicquidiU pajjus fucris ,<?d falutem [ualebit

non ad pcrniciem . In epifl. \ad Uici ony. Qui uera uirtut

te jirtis e[l > nec temcrc audct j necinconfultc timet. Gregor. Gregoriui .

in tAoral. lib . »; Qui timet Dcum , nihil neghgit , timcre

Deumcjl, nuUa<[a<z fkcienda funt, bona pratcrire .hb.z.

In uia Dci a timore incipitur , ut ad firtitudincm ueniatur .

Nam ficut in uia fcecuh audacia Jortitudincm f ita in uia

Dci audacia dcbihtatcm parit . & ficut in uia Jceculi ti t

mor dcbditatem , ita in uia Dci timor firtitudmcm gicrnit .

Nullum gcnus mortis bono t isr recle uiucnti mctucn s

ium ejl . Idcm i;i Paflordi ♦ Ignorat itaque gratiam li z

bertatis , quem hgat fcruitus timoris ♦ Vraua mens fi non

frius per timorem aucrtitur , ab ajfuetis uitus non emen*

datur. Superlob Quum ex pcccatu prcejen: pcenamez

tuitur 9 i^.<mnexaDeiJhcics non amatur Aimorex timort

timore cjl,non cx humiUmtc .Hicro.fupcr bAath. Timw Dci
corngit, limor hminum diffcrt dclioncm } fcd uolunmtcm non
mjirt, fcd auidiorcs rcddit ad crimcn t (\uos aliquando juffcnz
dit a cnminc . idcmfupcr Amos hb.i. imbccillims corporis
ifl firiitudo wiqm; & rurfum fdriitudo corporis imbccttms
cfl animx . Mla rcs nos fu ab omni pcccato feruat immuncs y
Hmlrcfiu. ficuttimor fuppliciorum 9 ir amor Dci. Ambr. incpifl.ad
Simphcian. Sapicns non mctufrangitur t non potcflatc mumz
tur, non attoUitur proftcris, non triflibus mcrgitur, nccut par
uulusfluttuat, ut circunjiratur omni ucnto doclrinz . fcd mat
nct pcrfcBus in Qhriflo jinuiitus charitatc, radicatusfidc f O*
timorc domini . Qui timct Dcum dcclinat crrarc : Ir ad uirz
r , tutis fcmimm uias fuas diri/it . Iftdor. Ttmor cnim fcmz

pcr cmcndat . Timor cxpcm pccaxtum,0' non rc>
frimit uitium. Timor cautum ficit homincm atc^
foUkitum.Viiucrhtimornoncft,ibidc*
folatio uitcccM • Vbi ucro timor non
cjl, ibi fcclcrum abundantia cfl f Si
Dcum mctucrc in tranqmUi
tatc uolumus cius
iudicium
jk Ipcrcuffwncs attriti timcamus »

Dc Tencatione. Cap. XVIL

S T fertmfia cxpcrimcntifamptio dc co (juodtenmtur t
an fciat^ ucl pojfxt, ucl uclit . Aducrtc tamen (pxod alh
quando tcnmtBcus nonut ahcuius fibi incogniti expcnmcnz
tum famat f fid ut bonum occultum alys manifeslumfaaat.
Vermittit nanquc Dcus homincm tcnmri ut difcat ^uoniam
multo pcr armafirtior cffcilus cf?, ucl ne magmtudinc donot
rum extollatur jj- utcrcditifibi thefauri fignum acdpiat.Nec
tnmcn imbeallcs dcbcnt appcterc fc uclle tenmrijed lUud 07
mnmo dcfidcrare quodfaluator nosler docuit. Et ne nos induz
cas in tenmtioncm / Dc islis igitur in prccfcnti capitc.

^BIRTrSWJ WKKTRtJ H^It J«Jj ( Jb IWjyl. \&\*j\to iuA>\i £Mtt4'ttO

Ominus dicit in Euangcho Math . z<z . & Mjf ^ gf#
iVWc. 14. Orafc 6- t/i^/nrc nc mtrctis in M<ireuj.
tentationcm. Luccc 8. Eccc dcdi itfbis potcsla Uc<«.
tcm calcandi fapra fcrpcntes & fcorpioncs: ct
fapcr omncm uirtutcm inimici: & mW uobis noccbit. Vcrum
tamcn in hcnolitc gauderc: quia fbiriius uobis fubyciuntur.
Gaudcte autcm quod nomina uctlra fcripta fant in cochs .
i.Vctr. Oportetcontriflanuarvs tcnmtiombus } ut probatio Tctm.
ucslrtefida multo pmtiofior fit auro, quod pcr igncm probaz
tur . ibi 8. Iratrcs fobnjcflcte^ir uigHate*: qu\a aducrfarius
ucfler diabolus 3 tanquam leo rugiens arcuit , qucercns ([uem
deuorct : cui rcfislitefirtes infalc. z. Ih.z. Nouit Dcus pics
Ae tentationc criperc i iniquos uero in dicm iud.icv\ rcfcruarc
cruaandos.lacob.*. Omncgaudium cxislimatcfratresmci
cumin tcntationcs uarias inciderit'is : fdentcs (piodprolatio
fidci ueflrcc paticntiamopcratur , Bcarus.uir .jui fnffcrt tenz

_c ..... .

tatione eripere: imquos uero in diem iudicy rcferuare crucian
Ucdbus. ft 0$ % [ aC ob f T, Omnegaudium exislimate fratrcs mci cum in
tentationes uarias incideritis ifcientes (juod probatio fidci uet
fiirx patkntiam o\xratur . Beatus u\r(\ui fujferi tcntationcm:
■xjuomam cum probatus fucrlt , accipiet coronam uitx . Ibi 4.
Refittitc diabolo.Cr fugiet a uobis ♦ Kppropinmiatc Dco,cr
TduUi flppropinquabit uobis i . Paul. ad Coriru 10. qui fi exislimat
Jlare,uidcat ne cadat ♦ Tcnmtio uos non apprchendat f nfi hut
inana, z.lbi *o. Arma militiuc ucflrcc non carnahafunt ,fcd
fotentia Dco . Ibi t*j Vos mct \pfos tenmteji cflis in fideipfi
uos probate . Ad Hcbr. In eo cmm in quo pafifus. csl ipfc &r
tenmtus, potcnscfil^r cis ([ui tcnmntur auxdiarx ♦ Idemi.&d
Corith.io. Fidclis autcm Dcus cfil,([ui non patictur uos tcnmz
. • M rifupraid([uodpotcsl\s:ficdfixc\ctet\am cum tcnmtioncprot
ucntum } ut pofifitis fuflinere ♦ SakJLcclcfiaflic.z.ftli acccdcns
S*bm. adferuitutcm Dei } & fia \n iujlriia & in timore : b- prxpat
ra animam tuam ad tenmtionem ♦ Ibi zj, Vafa figuh probat
firnax , & hommes iuflos tentatio tribulationis ♦ ibi Ti*
mcnti Bcum non occurrcnt malajcd in tcntationc Deuscont
feruabit illum , ct hberabit a malis. Ibi \T. Fi/i in uim tua tcnta
>q animam tuam,et fi fixerit nc([uam } non dcs illi potefiatcm. Aug.

Au «rt f u ? er ffl* V lta no ^ ra in ^ ac p cre ff' inatl0ne non ¥ ote fl
cffe fine pcccato.finc tcntatione f ([uia profittus nofilcr per tcn

tatwnem noflram fit. Ncc fibi ([uifauam innotcfat, mfi teniat

tus : nec pot coronari n\fi uicerit,nccpotcfil umcere.nifi ccrtaz

ucrit:nec po'efil certare^nifi inimicum ct tcntaiwnes habucrit.

supcr Vfal. 41« Tantum admitiitur diabolus tentare ,([uantum

Ubi prodcfl.ut cxerccaris, ut proberis,ut qui te ncfcicbas afe

Hicr$ny mus ^ ^ians i Hicro. \n cpfil. Dum paruus cfil hofil\sfm*

terficeutne^uitia eliddturinfeminc. Sihil conflantius co\ui
uincit diabolum, mhd intolcrabihus co, qui a camc fupcratur:
Siaflracxhnonfuntjnundain confpcctu vei , quantb maais
noshomincs, auorum wca tcnatio cfl . Diaboh fagittce ieiunw*
rum attjuc uigihdrum fngorc rcflringcndai funt. Grandis er* .
<?o uirtus cfl, Lrfohatcc dJigcnticeJupcrare ([uod natusfis in
^carne^ir non carnahtcr uiucrc . Hoflis callidus tarda ad mor
tcm fuppliciaconaMircns animas cupit iugulare,non corpora .
Ambr. m hb. dc Soc . Sulla mcns cf, nulla anima, ([uce non Mnhofm #
rccipiat cnam malorum motus agrcflcs cogitationum . ln cfuaz
dam cpiflola . TcyUamcnta tua fi ad tc rcfiicias^grandia sut:
fi ad bcllatorcm fortiffimum fludus ir umbra ccrtaminis.
Vcus ipfe ommumrcchr ac dommus \cum ovmi angchrum
mihtta cemmcn tuum ^cxpcciat , tibty contra diabolum dimiz
canti parat aitcrnimUs coronam . Circg. hom.z.Plcrunquc, Gre & orm *
<ju\ plus in contcmplatione rapitur, continoit ut amphus m tcn
tatxoncfatigetur . Hoflis cnim noflcr cjuanto magisnosfibi
rcbcllarc confyicit ,tunto amplius cxpugnarc contcntit. ca
tmm pulfarc ncgligif, <[uos auicto iurc fc pojfidcrc fcntit. In
pajl. Humanum cSl in cordc tcntationcm pcrpcti ; dcemoniaz
cum ucro cjl in tentationis ccrtaminc, in opcratwnc supct
rari . Idcm in bAoral Kntiauus hoflis cx proprw ccrtamine
dum fc fuccumberc conftdcrat , ad aha tcntaiwnum bclla r.tf
flaurat . Intuctur humani gcncris umufcumfuc morcs ,
cuiuitiofint propinaux , &r tUa opponit antc facicm ad qux
faciliusnowt inclinaremcntcm .Hccc ag\t diuina mfcricordux
ut cx una cadcmq; rc } cx qua carnahbus dat flagcllum,
ex ea ffirituahbus uirtutis praflet incrcmcntum . Quafi
creo lupus grcgcm dxfjipat j cum fdclcm populum diaboz

I ii

lus fcr kntationcm nccat. Quamuis occafw ferfccutionis
dcciljmbct tamcn & pax nojlra martyriumfuum: quia & f\
carnis colla fcrro nonfnbdwms : ftmtuaU tamen gladio cama
n Z cm ha dcfidcnam ucntrc clucidamus . Origencs. Qui bcnc cxit
dc tcntaiionc } & ([uem ttntatio frobabdem rcddidit,ijlc ues
nit ad Juauitatcm iudicij. Si crgo uideris aliauando ferfccutot
rem tuum nimium fcuicntcm:fcito([uiaabauslerofuo dcmonc
perurgctur, Omnis homo ([uialium in corpore pcrscquitur,
frius iffc in cordc ferfccutionem fujlinere cognofcitur . Kam
fi ciiam \]\c j aucm fccnitcntia Jcquitur , a]iau\d defubflaniia
tulcrit, maius fibi ipfi diffrcndium fcaui fkcit : ctuia nemo babct
ifidorui. inijlum lucrumfme iujlo damno ♦ Ifidorus dc Summo bono
\ib.i. cap. i\ Quamuis dibolus tcntationcm iuflis femfcr inf
fcrrc cufiatjtamenfia Dco fotcdatcm non acccfit^nullatenus
adififcifottfl tjuod affetit . Non alibi diabolusfimentaconcu
fifcenti&acccndit, nifi ubi friusfrauce cogitationis dclcttatios
ncrn aftcxerit: qui fi a nobis frcrniturjine dubw iUc confufus
tbfccdtt.Tanquam incrmis diabolus uincitur.quando dc afcrtu
miquitate komincm dcfrauare conatur.Armatus ucrotunc int
cedit,du fcr fycacm fanclitatis ct uirtutis ca aux fanttafunt,
icflruit, auando i? aux decifitur fua dctrimcnta non fcniit ;
fcdtanquam uirtutcs oMaz uitia funt ,fcclatur & ddigit .ln
oculis carnalium diabolus tcnihlis efl m cleftorum oculis
terror cius cjl uilis • Twwc cnim bcnc dc fc iudica.ntfinfti,
quando ab as Deus, dcmonum tcntamcntajhllaaafacit inteb
hgi. Diabolus cjl Jcrpcns lubricus : cums fi capiii, idejl prit
mx faggtf 10 ™ non refflitur; totus in interna cordis dum non
Jcniitur illabitur . Tunc contra eum qucm poffidet diabolu $
acriusfcuit } auando fe uirtutc duina ab cocxpcUcndumcof

gnofcit ♦ Dialolus cpuando dccipcrc cpnctrit , prius naturam

uriiufcuiufquc attcndit,ir inde fe apphcat, undcaptum homifi

ncm ad pcccarum afbcxit . Suncjuam cnim diabolus aducrfus

homincm iujlum pugnarc ccffat . Aut cnim tribulationes corz

a\s illi exaggerat ; aut dolorcs corporis Jufcitat . S&pe menz

tcm lujli uarijs ucxationum doloribus uis dcmonum cruciat :

undc ir interdum ufcpxc ad defoeratioms angufliam coarclas

tur . Vcrmanenii autcm in Dei amore animx } i? ipfa talis

anguflia ad mcritum proficit . Qucehbct cnim aducrfa iufius

paiiatur,exDciuticpuc permijfu patitur . quodfihoc ipfiim

td Deigloriam humilis rcfcratjjle cpii fic lccpiitur non fcpara

tur a Deo, fed coniungiwr , cpxalibct atroci anguflia torcjuete

tur . bAulta iuflus aducrfa in anima patitur injligatione dct

monum :fcd in talibus tcntamcntis pcrirc a uita aiterna non

fotcfil, quiapius dominus ad damnationcm culpaz non reputat %

quod de fiuce maieflatis pcrmijfu y nclcns c[ui patitur portat ♦

Nfl>?i ibi pcccamus ubi cupiditate ucl uoluntatc dcflcclimur ♦

Facilc uincimushoflcm ([uem uidcmns : cpxem autem non uidcz

tnus dijfialc a nobis cxpcllimus ♦ Tcntatio arguit nos y non

interficit: Eum autcm diabolus tam degluiiflc dicitur: quem

iam perfecto fcclcrc dcuorarc uidctur. Cyprian. Quanto maf cyffm^

ior Jucrit pcrfccutionis imuria Jantoiuflior fict te* grauior

yro pcrjccutione uinditia. \n uita Vatr. Sicut criim aurum & invita Vair.

nrqcntum probat ignis: fic cor monaci tcntaiw.Vbt crux Chri

Jti Jupcrindmtur, non prceualcbit mahtia diaboli. Euficb. Isihil Eu/eb »s.
terribik efl,ubi dilcclwcfl. Vro nihdo dolor cfl,ubi fidcs Chri

Jli ejl. Mmor cjl <jui nos cripiet, quam cjux tcntat , K

Dc Tribulanone. Cap, XVIIL

TRibulatio a tribuhderiuatur . Ejl autcm tribulus hcrba
fbinofa ir pungitiua, undc tribulationcs isr plagce. cr
fipkrunquc pcr acrcas potejlate: fiant, mmcnfinc arbitrio
omnipotcntisDci omnino non Jiint . Itaquc cum fmt a fummo
bono f amandai hr amplcc~lend£ funt. ir cumjucrint in Cbri
Jlo capitc , Ir fint uia ad regnum cxlorum , tanquamrcs mv\
gnce ir pretiojat habcnd<zjunt,de qwbus in prcefenti capite^

S 'fej^Sjfa* Dominus in Apocalj. Ego quos amo, ar;

A^VU f Z uotrca fa 0 ' Acl > A f°A* 4 - Per multas

m mSU0h tribulationes oportct nosintroire inrcgnum

iWus. StlgPjS^ Dci.z.Yaul.adCorint.+. In omnibus trit
bulationcm patimur , Jcd non angujliamur . Af oriamurjcd
non dejlituimur . VcrficuUoncm patimur fed non dcre\m([u\
mur. Uumihamurjcdnon conjundimur. Vcycimur Jednon
pcnmus. Scmpcr mortficationcm lcfuChriHi in corporc jio?
flro circunfcrcntcs , ut & uitalefu in corporibus nojlns ma>
nififlctur. i.adThefJalon.l. Nemo moueatur intribulat
tioriibus. Ipfi cnimjcitis quod in hoc pofitifumus . hd RomS.

.ml Nonfolum in fyeglorice filiorum Da ,Jed ctinm in tnbulatioz
riibusgloriamur .Jcicntcs ([uod trilulatio patieniiam operatur.
ad Ephcs. Vetofratres ncdeficiatis in tribulationibus pro uot

luiiih. bis , ([\kc ett ftes uefilra. ludit. 8. Qui dco placuerunt y per
tnultastnbulationes tranfierunt fidelcs . lUe autem (\ui tenta*
tioncs fuas nonfufccpcrunt cum iimore domini f kr in patien*
tiamfuam, exterminati funt ab exterminatore, & aferpenz

tibus fcrieru nt . nos crgo non ukifcamur nos fro his qucc
fatimur f fcdrcfutantcs fcccatis noflris hccc iffi fifphcia mi*
nora effe flageUa domini, <fuaf\ ftrui <[ui corrifimur ad emens
dationcm, ir non ad ferditioncm noflram euenifccredamus.
Tobice s.Bcncdicium cjl nomcn tuumDcus fatrum noflrorum:. Tohku
qui cum iratus fucris mifcricordiam facics, ir in temfore trk
bulationis fcccata dimittis his ([ui inuocant tc . hoc autcm fro>
ccrtohabct omnis a\ui colit K^uoduita eiusfi m frobatione
fuit coronabitur,f\ autcm in tnbulatijriefucritjibcrabitur,ir
fi in corruvtioncfucnt, ad mifcricordiam ucnnc liccbit. N 7 om
cnimdclcclans m fcrditionibus- noftris^uiafofl tcmfcjlatcm
tranquillumfiicis, & fofl^achrymationem & flctum cxultap
tioncminfundis. Salo.Ecclcfiart.z. Tius & mfcricors eft Sal °mon;
dcus, & rcmittit in dic tribulationis fcccam; ir frotcclor cfl
ommbus cxtprentibus cum in ucntaie . ibi. y> . Sfcctofi mh
fcricordia Dci in t tcmforc tnbulationis , a\uaf\ nubcsfluuicein
tcmforc fccitatis . Auguft. m serm. quodam . NuUus fcruus
■Chriflifine tribulationc esl . Si futus te non halcrc ferfccuz
tioncs, nondum cocfisli ejfc christianus . Sufcr fsal. Si fros
miffa fatris bcne agnouisti f non timcas flagcUari, scd exhcera
dari. Idcm sufer loan. Quod tc dominus fcrmfit fati f flas
geUum corrigcntis est, non fccna damnantis. 'Ad bcereditntem
fimfitcrnam crudimur , hr flagcUari dcdignamur. In efisU
Nonfacile mucmuntur in aduerftate fraftdia , (^znonfuec
runt in face ([uxfim . Qui in hoc fccculo flcgeUarmon mercli
tur, in alio in aitcrnum torquebitur .Cum cnim adommoflas
gcUamurir faticntcraccifimus,ct humditcr gratias agvnusft
mahfucrimus, feccatorum indulgcntiam accifiemur.Siautm
bom et bcatitudmcm confc^ucmur. Hicro.m cmt.ad Hehod^

Uiaorym. Qujs non tribulari udit l c\uh fc non malcdici dcfidcrct , ut
mcrcatur CfcriHi uocc laudari , ir cxlcfli copioficti mercccii
muncrari { Vtinam contra domim mci nomcn atquc iuflitiam
cunttainfidehum turba mc ycrjc<[uatur f i7- tribulct . In cpift.
ad Cyprian. Quantb in hoc (azculo pcrfccutioni bus f paupcrta
tc /mimicorum potcntia ^uclmorborum cruicXxtatcfucrimus
ajjlibti ,tantb pojl refurreclionem in futuro maiora prcemia
confcqucmur . Qui fcmcl rccipxt mala in uitn fua, non cofdcm
cruciatus patitur in mom t quos cVt pajfus in uita . tAulto mes
\\us csl (lomachumdolcrc c]uammcntcm . Magna cjl ira y fi
pcccantibus non irafcitur Deus . Medicus emm fi ccffaucnt

Kmhrofiu . curare , dcffcrat. Ambros. in \ib. de morte Satyri. Quid in
hac uita non cxpcrimur aducrfa ? . Quid non proccUasjcmpeflt
tcsq; pcrpctimur f Quidnon cxagxtamur incommodis cums
farcitur mcritis ? Idcmdclfiac. M'dti funt qui otio^uce^
runt Chriflum, & non inucniunt, l? funt c[ui cjucerunt cum
in pcrfecutiombus br cito inucmunt. iripfe in pcricuhs fidt

Greimut. \\um fuorum adcjl . Grcg.hb.z.Moral. Afflicli terrcm
pcrdimuSjfcd ajfhttionem humihtcrfuflinentcs, coclcflia muU
tiphcamus Aib.it. Aurcm cordis tnbulatw apcrit , cjuam
fapc profjicritas huis mundi claudit. Santtorum mcntcs ceter
nitntisprcemia przslolantcs , uircs cx aducrfitaubus fumunt :
quiacrcfcente pugna glorwfiorcm fih non ambigunt manere
u&oriam . Hcciorum dcfidcria dum prcemuntur aducrfmte,
yroficiunt . Sicut ignis flatu prcmitur ut crefcat , ir unde
quafi cxtingui ccrnitur , indc roboratur . Tantb ayixfauc adi
ucrfimte minusuincitur, quantb contra lUam prcefcicndo paraz
tus inuenitur . Si iniquus quifcjuc in hac uita pcrmititur proz
•fycrari, necefie efl ? ut elettus Dei dcbeat Jub fagelhfra:no

rctineri*

.57

rctincri . Ncmo quantum profcccritjifi intcr aducrjdcognoz
fcit: quia unufquifquc fupcrni ioni gratiam in franquillitntt
quictis percipitjcd quantumpcrccperit, m aducrfitatc pcrtur
balionisoflcndit , Tanto maior fiducia mcntcm roborat } quan
tb hancfirtior pro ucrimtc anguflat aff\\Uio. lfidor.Soldoq.hb. l f l & 0Y
i.cdp.4. ^cmpcr Deushos hic uulncrat } quos adjalutcm pers
pctuam prceparat. Idcmdc summo bono lib.$. cap. Ordinas
ta cflmfcratioDeifluce prius hichominem pcr flagellacmen
dat a peccato t & pojlca ab cetcrno fuphtio hberat. lilettus Dci
dc doloribus huius uitce attcritur • ut perfcZlioncmuitcefuturai
lucretur . lufletemporaha JlageUa ad ceterna proficiunt gaut
dia , ideoq; ir iuflus in pccnis gaudcrc dcbct , ir impius m
profpcritatibus timere. Ncque iuflo ncquc reprobo Dcus mifi
fericordiam atque iuflitiamfubtrahtt . Nam ir bonos hic pcr
affhelionem iudicat, &r illic rcmuncrat pcr mifcrationcm, ir
malos hic tolcrat pcr temporakm dcmcntiam, ct iUic punit pcr
tetcrnam iustitiam . In hac enim uita Deus parcit impijs, ir
tamcn non parcit clcclis i in illa parclt c\cUis } non tamcn parz
cit impijs . Quanto quifquc aut in corpore aut in mcntcjlagcl
la Justinet, tantbfe in finc remuncran ftcret . dum multa da',
mnabiha reprobi commiftJ?e uidcntur.dcfyeftia Deonullo
cmcndationis ucrbereferiuntur. Ibi cap. z. Gcmina cstperz
cujfio Dci, una in bonam partem } qua pcrcutimur m carne ut
cmendemur . Altera qua uulncramur in confcientia cx charY/
tate^ui Dcum ardentium ddigamus . Idco veus iustum JlagcU
lat 9 nc de iustitia Jupcrbiens cadat.flageUum nanquc tunc det
let cu\pam f cum mutaucrit uitam.Omnis diuina percujfw 3 aut
furgatio uitc prcefentis est : aut initium pcence fequcntis.Sam
qmbufdamjlageUaab hac uxta inchoant , Ir in cetcrna pcrt

1 i5r*

cuffione perdurant . Quamuis enim fiuna culpabis non pcrcut
titwr ,una tamen percuffw intelligitur. <[uce hic ccepta,iUic per*
ficitur 9 ut in his , <jui omnino non corriguntur , prceccdcntium
fcrcuffw flagcllorum , feauentium fit initium tvrmcntvrum.
Quibujdamjecrcto Dci iudtcio hic malceft, illic bcnc, fcilicct
ut dum hic cafligati corriguntur ab xterna damnationc liberen
tur . Quibufdam ucro hic bcne cfl, illic male . Vorro (juibuf:
iamirhic malejLr illic male efl, quia corrigi nolentcs } &fla
gcllariin hac uita incipiunt,i^ in cetcrnapcrcuffione damnan
tur.lbi 4. Murmurare in flaocllis Dci, pcccatorhomo non dez
bct^uia maxime per hoc aubd corripitur } emendatur . Vnuf*
({uifaue autcm tunc lcuius portat auod patitur/i fua difcuffcnt

ifo.tfa. malapro ([uxbus ilii infertur rctributw iufla.Tunc magisfunt
Dei oculifupcr iuflos ^uando eos affligi ab iniquis prouidcntia
diuina permittitur .Tunc iuflis gaudia fupponuntur cetcrna
(juando prafcnti tribulationc probantur . Quantum enim in
hoc f&culofrangimur, tantum in perpetuo fohdamur, ir quan
tum in prcefcnti affligimur, tantum mfuturo gaudcbimus . St
hk atterimur flagcUis,purgati in ludicio inucnicmur . Scmpcr
tjcus hic uulnerat quos ad falutem pcrpetua prxparat. Cypri*

Cyffw Dcfmet unufluifque de Deo uel de malis conaucriji quod

patitur mtefogat fe mereri. Infrmitatem animaz infirt
tnitate corporis uincamus ♦ Scientcs banc iraz
Dci effe ccnfuram f ut <jui bencficijs non
agnojcitur, plagis intcU
Itgatur,

DcParicnria* Cap, XDC

ES T autcm patientia uirtus contumcliarum } tr omnis
aduerftatis impctus xquanimitcr portans, ucl paticntia
cjl honeflatis & utilitatis caufa rcrum arduarum isr diffch
hum uoluntaria ac diutuma pcrpeJJw.Vnde paticntix JruBus
ejtfuas JuorumJ, iniurias a? dctcra mala ceauanimiterfcrre^
Ea autcmfufius acccpta cjl circa omne difficile ct circa omne
tcntationcm, flricTe uero cjl circa paffwnes cxtrinfccus illatas.
Aclus ucrb patientiz cjl rcciperc pajjioncm. Itaq, animus nec
Juccumbit, ncq, uindiclam infercntis appctit f dc (jua in prafcn
ti capitulo multcc citantur autloritates ♦

Ominus dicit in JLuaugelio bAath. r. Bcati pat Mathtus.
cifici, quoniamfiy Dci uocabuntur. Lucce ii. Lucas.
In paticntia ucjlra pojjidcbitis animas ucjlras,
Petrj. cap.z. Hrcc cjl gratia Ji proptcr Dci Tctm,
conjcicntiamjubjlinctquis tnjlitias paticns imuJlc.Qucc en\m
cjlgloria Ji pcccantcs lr collaphizati fuffcrtis ? . fcd fi kencfa;
cicntcs patienter fujlinetis,hcec cjl gratia apud Dcum.lacob.i. l*coUs.
Vrobatio fidei noflrce paticntiam operatux : patientia autcm oz
pus pcrfeclum habcat } ut fimus pcrjefti ct intcgri in nullo dc$
Jicicntcs. Ibi. i". Eccc agricola cxpcziat prcctiofumfi-utium
tcrrce t patienter Jerens doncc accipiat UmporaneumiT' feroti
numifecir uos paticntes eflote , £r confirmatc corda ucjlra y
(juoniam aducnius domini appropinquabit .Vaul. ad Rom. f.
Tribulatio paticntiam operatur, paticntia probattonem.proba,
tio uero fjicm . Spcs aut non conjundit.quia chantas dijfufci cjl
in cordibus nojlris pcr fyiritum Jctnflum ,<jui datus cjlnohs.

K ii

timore cJl y non cx hunulimtc .Hicro.fupcr bAath. Timor Dci
corngit, timor rominum diffcrt aclionem 3 fcd uolunmtcmnon
aufcrt f fcd auidwcs rcddit ad crimcn t quos aliquandojiifpcn?
dit a cnminc . idem fupcr Amos hl\ 2. Imbccillims corporis
tfl firtitudo amynx; iJr rurfwn jdrlitudo corporis imbccillims
cM. ammjc. Nulia rcs nos fi: ahomni pcccato jcruat immuncs,
Afntro/iij. ficuttimor juppliciorum t ir amor Dci. Ambr. in epifl.ai
Simphcian. Sapicns non mctu frangitur } non potcjlatc mumz
tur, non attoUitur profteris, non triflibus mcrgitur, nccut par
uulusflul~tuat f ut circunjtratur omniucnto doUrinx .fcd mas
nct perfctlus in Qhriflo Junaitus charitatc t radicatus fide y ir
timore domini . qui timet Dcum dcclinat crrarc : lr ad uir?

IfiJorm ^ 15 fi mmm ^ f uas ^ lYl Z lt • Txmor cnim fcmz

pcr cmcndat . Timor expellit pcccatum^i?' non rc>
primit uitium* Timor cautum ficit homincm atty
foUiutum ♦ Vliucro timor non cfl y ibi da
folatio uitaicM ♦ Vbi uero timor non
cjl, ibi fcclcrum abundantia cjl } Si
Deum mctucre in tranquilli
tatc uolumus cius
iudicium
uelpcrcujfwncs attriti timcamus •

Dc Tentaz

Dc Tcntarionc. Cap. XVH.

ST tenmtio expcrimcntifumptio dc co quodtenmtur,
J^an fciat, ucl po(fit y ucl uclit . Aducrte tamen auod alit
quando tcnmtvcus non ut ahcuiusfibi incogniti expcnmcns
twn fumat } fed utbonum occultum alys manifetiumfaaat.
Fermittit nanquc Bcus homincm tenmri ut difcat quoniam
multo pcr arma firtior cffctlus cfl, ucl ne magmtudinc dono*
rum extollatur t & utcrcditifibi thcfauri fignum accipiat.Nec
mmcn imbeciUcs dcbcnt appcterc fc uellc tenmrijcd iUud o*
mnmo dcjidcrarc cjuod faluator noflcr docuit. Et ne nos indus
cas in tenmfwncm / Dc islis igitur in prccfenti capite. I
><1 *w iv ? iw& m\m li&ti *^«0
Ominus dicit in Euangcho Math . zc . & M(tt fa ut i
tAarc. i4. Oratc ir uigdate nc mtrctis in Marcu.
tentationcm. lucce 8. £ C cc dcdi uobis potcfla Uc<".
tcm calcandi fapra fcrpcntes & fcorpioncs: ci
fupcr omncm uirtutem inimici: & mhd uohs noccbit. Vcrum
tamcn in hocnohtc gaudcrc: quia fbmtus uolns fubyciuntur *
Gaudctc autcm quod nomina ucttra fcripta fant in cochs .
i.?ctr. Gportetcontrislariuarvs tcnmtionibus J ut p)-obatio Vctruu
ucftrxfidci multv prcetiofior fit auro 9 quod per igncm probaz
tur . Ibi 8. lcratrcs fobry cjlote jLr uig\\atc>: (\u\aaducrfarius
ucfcr diabolus y tanquam leo rugiens circuit ■ qucerens <\ucm
deuorci ; cui rcfislitcfirtes mfdc. z. Ih.z. tiouit Dcus pic*
Ae tentatione eriperc : imfxm ucro in dicm iudicy rcfcruare
cruciandos.lacob.*. Omnc gaudium cxiftimatcfratresmci
cumin tcntationes uarias incidcritis : fcientcs c\uod p rolatio
fidci uefiraz paticntiam.opcratur , Bc atusMir auvfiffcrt tcnt

tatione eripcre: iriiquos ucro in diem iudicu rcferuarc crucian
Ucobus. dos Aacob^. Omnegaudiumexislimatefratrcsmeicumin
tcntationcs uarias incideritis ifcientes (juod probatio fidci uet
Jlrx paiicnUam opcratur . heatusuirqui fufferi tcntatloncm:
quomam cum probatus fuerit , accipiet coronam uitx . Ibi 4.
Refiflitc diabolojLr fugiet a uohis ♦ Appropinquate Dco^
Taulus fippropinquabit uobis 1 . Paul. ad Corin. 10. Qui Je exislimat
Jlare,uidcat ne cadat ♦ Tcnmtio uos non apprchendat,nfi huz
tnana, z.lbi *o. Arma militice ucslrce non carnaliafunt fcd
fotentia Dco . Ibi 15. Vos mct ipfbs ttntatcji cflis infidcipfi
uos prohatc . Ad Hcbr. ln eo enim in quo paffus. cfi ipfc &r
tentatus^ potcns cJIjIt cis f\ui tcntantur auxdian . Idenvi.ad
Corithjo. Yidelis autcmDcus cfl^ui non patictur uos tcntaz
rifupraidauodpotcslis:fedfucietetiam cum tcntationcpro*
ucntum } ut poffilis fuflmere ♦ Salc.Ecdcfiaflic.z.Tih acccdcns
s *^ m * ad feruitutcm Dci<Lrf\a in iuflitia & m timore : ir pnvpaz
ra animam tuam ad tcntationem . Ibi zj, Vafa fguh probat
firnax , & homincs iuflos tentatio tribulationis ♦ \bi $3. Tj*
menti ncum non occurrcnt malajed in tcntationc Deus conz
Jeruabit illum , ct hbcrabit a malis. Ibi 37- V&* w "ira tua tcnta
ammam tuam,et fi fuerit nc([uam,non dcs illi poteflatem. Aug.
Auruft fuperpfal *o. Vitanoslrainhac peregrinatione non potcfl
ejfe fine pcccatoifinc tcntatione f ([uia profittusMoJlcr pcr tcn
tationem nqjlram ft. Nec fibi ([uifauam mnotcfat, mfi tentat
tus : nec pot coronari mfi uicerit^nccpotefl umcercjifi ctrta^
ucrxUncc po+cfl certarc,rifi inimicum ct tcntationes habucrit.
supcr Vfal 4*. Tantum admittitur diabolus tentare ,quantum
tibi prodcfl y ut cxerccaris, ut proberis,ut qui te nefaehas a tc
Hicr$ny mu$ taftj^ • Uicro. in cpifl. Dum paruus cfl hojlisfih*

terficcutneiiuitia eUaturinftimnc. Kihil conflantius eo^ui
uincit diabolum, mbil intolcrabdtus co } (\ui a camc fupcratur:
hi aflra ccch non funt munda m confycclu vei , quantb magis
hosbomincs, fiorum uica tcnmiio cjl . Diaboh fagittx iciumo*
rum at(fuc tugihdrum fngorc rcflrmgcndai Junt. Grandis er%
?o wrtus cfl y ir fohcita: ddigcntixjupcrarc quod natusfis in
'iarne,^r non camahtcr uiucrc . Hoflis caUidus tarda ad mor
tcm fupplicia WtqArem animas cupit iugu\are,non corpora .
Ambr. in hb. dc Soc . isulla mcns cfl, nulla amma, ([uce non Aw&r#/I« .
rccipmt etiam fnalorum motus agrejlcs cogitationum . 1« auaz
dam cpiftola . r £cntamcnta tua Ji ad tc rcjficias^grandia sut:
fi ad bcllatorcm fortijfmum Judus & umbra ccrtaminis.
Dcus ipfc omriiumrcchr ac domnus\cum omni angchrum
mihtia cemmcn tuum % cxpcciat , nhf contra diahlum dum;
tcanii parat xternimtis coronam . drcg. hom.z.Plcrunquc, Gr ^ onM "
<[ui plus in contcmplatione rapitur, coniingit ut amphus in tcn
tationefitigetur. Hojtacnim nojlcr ([uanto magisnosjibi
rcbellarc conftncit ,tanto amplius cxpugnarc contcndit. coi
. tmm pulfarc ncgligit; <mos ([uicto iure fc pojfidcre fcniit. \n
pafl. Wumanum eff m cordc tcntationcm vcrpcti , dxmomaz
cum ucro cjl in tentationis ccrtaminc, & in opcratione supct
rari.ldcmin Moral. Kni\([uus hoflis ex proprio ccrtamine
dum fe fuccumbcre confidcrat , ad alia tcntationum bella rti
Jlaurat . intuctur himani gcncris uniujcuiuj([uc morcs \
cuiuiiiofint propxn([ui y & lUa oppomt antc fazkm ad (\uaz
faahusnouU mcbnarementcm . H(cc ag\t diuina mifcricordia
ut ex una cademq; re , cx <[ua carnahbus dat fagcllum,
cx ca fjnrituahbus uirtutis prajlet incrcmcntum . Quafi
trgo lupus grcgcm dijjipat y cum Jdclcm populum diaboz

I ii

gnofcit ♦ nialolus (piando deciperc (pixrit , p rius naturam
uniuftuiufquc attcn&it,ir inde fc applicat, undcaptum homifi
ncm ai pcccatum afpcxit . Sunquam cnim diabolus aducrjus
homincm luflum pugnarc ccffat . Aut cnim tribulationes cors
(ks 1U1 exaggerat y aut dolores corporis Jiifhtat . Sarpc menz
tcm tufli uarijs ucxationum doloribus uis dcmonum cruciat :
undc & interdum uftuc ad dcfbcrationis angufliam coarctat
tur . Vcrmanenti autcm in Dei amore aninit } ir ipfa tahs
angujlia ad mcritum profiat . Qucelibct cnim aducrfa iuflus
fatiatur,ex~Deiuti(iuc permiffu patitur . quodfxhoc ipfum
ad vcighriam humilis rcferatjflc qui fic lodiatur non fcpara
tura Deo } fed coniungmr i (jualibct atroa anguflia toraueas
tur . bAulia iufius aducrfa in amma patitur mjligationc det
monum :fcd in tahbus tentamcntis pcrire a uita aitcrna non
potcfl, a\uiapius dominus ad damnationcm culpce nonrcputat %
quod de fuce maicflatis permijfu ,nclcns ([uipatiturportat ♦
Ham ibi pcccamus ubi cupiditate uel uoluntate dcflcclimwr ♦
¥acilc uincimushoflcm ([uem uidcmns : aucm autcm non uiicz
mus dijfialc a nobis cxpellimus . Tcntatio arguit nos , non
interficit: Eum autem diabolus lam deglutiflc diatur: qucm
iam perfecto fcclcrc dcuorare uidctur. Cypnan. Quanto mcc/ cypiau
iorfucrit pcrjccutionis imuria \ tanto iujlior fict irgrauior
pro pcrfccutione uindicla. \n uitaVatr. Sicut cmm aurum & invita Vur.
«rgcntum p-obat ignis: fic cor monaci tcntatio.Vbt crux Chri
Jii fupcr induitur, non prceualcht mabtia diaboli. Euftb. Sihil tofo ***
terrhlc efl,ubi dileclio cft. Pro nihilo dolor cfl y uh Jidcs Chri
Jli cfl. tAaior cjl tjui nos cripict, auam aui tcntat ,
* X:V '\ "^r-^ *<forA&flin.t 'i^i

»ww uij^w ^tutii l^itvSil^

De Tribulatione. Cap. XVIIL

>*. H£40b t^iNU > •«'j£*> '-A 9«tU f 1'Mt ji!r 5tfMU|kll\^Jtu

Ri fcuIdfio^rifcuMcriud/ur . E/2 autcm tribulus hcrba
tyinofa lr pungitiua, undc tribulationcs isr plagce. cr
fi pleruntpic pcr acrcas potefldtc: fiant, tamcnfinc arbitrio
omnipotcntisDci omnino non Jitnt . Itaquc cum fmt a fummo
bono ^amandce lr amplcftendce funt. &r cumfucrintin Chri
flo capitc , ir fint uia ad regnum cxlorum , tanquamrcs mat
gnce ir preiiofce habcndcefunt. dc quibus in prafcnti capite

n 'lSwli Ioi Dominus in Apocalj. Eoo quos amo, art
aKo/J. guo&cafligo. Acl, Apo/U 4 . Per multt;

Aff. Apo/f.

■7l ^ibuiafioncjoporfcf wwoiri mrtgrttaii
ftrahs. ilJfpK^ De *' x ^ au ^ a * Cormf. 4. I" omnifcitf rri^
lulationcm patimur , /c J non rtNgu/tawur . Apori<miur,/d
noM dcflituimur . Vcrficuitoncm paiimur ,fcd non dcrc\in([ui
mur. Humiliamurjcdnon confundimur. DcijCimur Jednon
perimus. Sempcr mortificatwncm lcfuChrisli in corporc m
flro circunfcrcntcs , uf & uitalefu in corponbus noflris ma>
nififlctur. i.adThcffalon.^. Nemo moueatur intnbulai
tionibus. Ipficnim fciiis ([uodin hoc pofitifumus . hd RomS.
Sonfolumin ftc gloricefiliorum 66 Jcdctmm in tribulatiK
nibusgloriamur .fcicntcs <[uod tribulatw patieniiam opcratur.
ad Ephcs. Vctofratrcs nc dcficiatis in tribulaiionibus pro uoz
UiA. his , <p* csl fpcs ucflra. ludit. 8. Qut dco placuerunt, pcr
multastribulaiioncs tranficrunt fidclcs . Illc autcm <\ui tenta*
fioncsfuas nonfufccpcrunt cum iimore domini f & m paticn*
tiamfuam, extermmati funt ab extcrminatore, & aferpent

tibus fcrieru nt . Ef nos crgo non ukifcamur nos pro his qufc
fatimur,fcdrcfutantcs fcccatis noflris hccc ipfi fupphcia mu
nora ejfe jlageUa domini, quafi ferui <[u\ corripimur ad emenz
iationcm, dr non ad pcrditioncm nofiram eueniflccredamus..
Toha i.Bcncdictum cjl nomcn tuumncus patrum noflrorum: Tobiau
ffui cum iratus fueris mifericordiam fiaes, h* in tempore trh
bulatioms pcccata dimittis his <[ui inuocant ie . hoc autcm pro
ccrto habct omnis <[ui coht te, <[uod uita ciusfi in probatione
fuit coronabitur,fi autcm in tnhu\aUoncfucntJibcrahtur,i?;
fiin corrupiior\efucnt, ad mifericordiam ueniic licebit. No»;
cmm dclcclaris in pcrditionibus- noJlris,'<[uia pofl tcmpcflatem
tranauillumficis, & pofljachrymationem isr jletum cxulta?
tlonemmfundis . Salo. Ecclefiafi. z. Vius & mifcncors eft ^mom
Tocus, b* rcmittU in dic tribulationis pcccam; & protcclor cjl
ommbus cxtjuirentibus eum in ucrimle . ih. *f . Specwfi mh
fcricordia Dci intcmporc tribulationis , <[uafi nubcspluuiccin
tcmporc ficcimtis ♦ Augufl. in scrm. <[uodam . NuUus fcruus
Chntti fine tribulationc cfl . Si fums tc non habcre fcrfccuz A ^
tioncs, nondum cocfiili ejje chnstianus . Sufer fsal St froz
mijja fatris bene agnouisti } non timcas JlagcUari, sed exhcera
daru Idcm sufer loan. Quod tc dominus fcrmifit fati f flas
gcUum corrigcntis cst, non fcena damnantxs. *Ad hccredimtcm
jcmfitcrnam crudimur , isrjlagcUari dcdxgnamur. In episf*
Nonficile inucmuntur in aduerfimte praftdia , quje nonfucz
runt m face ([uccfim . QuimlmfaiculojlcgeUarinonmcrcU
tur f in alio m ccternum torquehtur . Cum cnim h dommo jla*
geUamurir faticnteraccifimus,et huimhtcr gratias agvnusfi
malifucrimus, peccatomm indulgcntiam accipicmunSiautcm
bom ct beatitudmcm confquemur. Hicro.in cpist.ad Hehodb.

Kmhrofi

Wcronym, Quis non tribulari uclit i <[uii fe non matcdici defidcrct j ut
mcrcatur ChnUi uocc laudari j| br cxlesli copiofiqi mcrccd^
munerarii V tinam contra domini mci nomcn atque iuSlitiam
cunttainfidelium turba mc pcrJeajiatur^iT' tribulct • In cpifl.
ad Cyprian. Quantb in hoc feculo perfccutioni bus f pauperm
tc , inimicarum potcntia } uclmorborum crudelitatejuerimus
aff liai ,tantb pojl refurrettionem in Juturo maiora prcemia
confequcmur . Qui femel recipit mala m uita Jua, non eofdem
cruciatus patitur in mortc f auos eff paffus in uita . bAultb mcs
hus csl (lomachumdolerc quammcntcm . Magna cjl ira,fi
pcccantibus non irafcitur Deus . Medicus emm fi ccjfauent
curare ^defocrat. Ambros.in lib.de mortc Satyri. Quidin
hac uim non cxpcrimur aduerfa f Quid non proccliasjcmpesli
tcsty pcrpctimur f Quidnon cxagimmur incommodis cuius
farcitur mcritis t \dcmdc\faac. Multi funt qui otio^u&f
vunt Chriflum, ir non mucniunt, ir junt ([ui au&runt eum
\n pcrjecutiombus isr cito inucmunt. ir ipfe in pcricuhs fidc
Grtiorius . j ju;7J y£ orum a dcfl . Qrcg. hb. l. Moral. Ajflicli terrem
pcrdimusjcd affhttwnem humihtcrjujlinentcs, coclcfilia muU
iiplicamus . Ub. it. Auran cordis tribulatio aperit y ([uam
ftpc proftcritas huis mundi claudit. Santtorum mcntcs attcr
mmtis prccmia przMantcs , uircs ex aducrfitaubus fumunt ;
auiacrefcentc pugna gbriofwrem fih tiow ambigunt manerc
uittoriam . Zlcttorum defidcria dum prcemuntur aducrfimtc,
yroficiunt . Sicut ignis flatu prcmitur ut crefcat , ir undc
quafi extingui ccrmtur \ indc roboratur . Tantb fuifaue ad?
ucrfimtc minusuincitur, ([uantb contra illam prxjciendo para*
vms inuenitur . Si imquus quif([uc in hac uim p crmiHtur prot
.ftcrari^ ncccfic cfl^ ut elettus Dci debcat fub flagellifrxno

rctineri.

.57

retincri . Ncmo quantum frofcceritjifi intcr cJucrfi cognot
fcit: quia unufquifjuc fuferni doni gratiam in Iran<juilhtittc
auictis ferapitjcd {[uantumfcrccferit^ in aducrfitatc pcrtur
bationisoflcndit , Tanto maior fiducia mentem roborat fiuan
to hancfiriior pro ucrimtc anguflat affl&io. tfidor.Sohloq.hb. l fi < * orw »
i. cdp.4* Scmfcr Deushos hic uulncratfluos adfalutcm pcrs
petuam fr&farat. Idemdc summo lono lib.$. cap. i. Ordinas
ta cf\mfcratioDei } ([uce prius hichominem fcr flagella emen
dat a feccatojLr fojlca ab cetcrno fuplitio hberat. lclcBus Dci
de doloribus huius uitx attcritur , ut ferfcclioncmuitcefuturaz
lucretur . lufletemforaliaflageUa ad Ktcrnafroficiuntgauz
dia , idcoj: ir iuflus in pxnis gauderc debct , Lr imfius in
profycritaiibus timerc. Ncque iuflo nequc rcfrobo Dcus mit
fericordiam atque iuftitiamfubtraht . Namir bonos hic pcr
afflittionem iudicat^ijriUicrcmuncrat fcr m\fcrationcn\ ir
malos hic tolcrat pcr tempralcm clcmcntiam, ct ilhcfunit pcr
ttcrnam iustitiam ♦ In hac enim uita Deus parcit impijs, ir
tamcn non farcit clcclis : in illa parcit clcctis', non tamcn farz
cit impys . Quanto quifquc aut in corpore aut in mcntejlagcl
la fusiinet, tanto fe in finc remunerari ftcret . dum multa da»,
mnabiha reprobi commiftfte uidcntur .dctyeBia Dconullo
emendationis ucrbercferiuntur. Ibi caf. 1. Gemina estfcrt
cuffxo Dci, una in bonam fartcm f qua fcrcutimur in carnc ut
emcndemur . Altcra qua uulncramur in confcientia cx charit
tatc^ul vcum ardentium ddigamus . Ideo neus iustum JlagcU
lat 9 nc de iustitia fufcrbiem cadat.flagcUum nanquc tunc det
let culfam f cum mutauerit uitam.Omnis diuina fercujfio, aut
furgatio uitc frxfentis cst : aut initium f&nce fc^ucntisKam
ijuibufdamJlageUaab hac mta inchoant , ir in xterna pcrt

cujfwne fer durant . Quamuis enim fiuna cripdbis non fcrcui
titur ^una mmen fcrcuffw inteUigitur. ([uce h\cccxfta,\Uii fcrt
ficitur } ut in his , c[ui omnino non corriguntur , prceccclcntium
fercuffw flagcllorum , fcc\uentium fit initium tcrmcntorum.
Quibujdamjccrcto Dci iudkiolic malcett, \\l\c lcnc y fcil\cct
ut dum hic cajligati corriguntur ab ceterna damnatwnc libcren
tur . Quilufdam ucro hic lcne cfl, illic male . Torro cjuibufs
iamirhic male,& iUic male e% ([uia corrigi nolentesfrfla
gcllariin hac u\tainc\fiunt,& in cetcrnafcrcujfwne damnan
tur.lbi 4. Murmurare inflagcUis Dci, f cccator homo non det
lct,c\M maxime fer hoc ([uod corrifitur xmendatur . Vnuf*
duifc[ue autem tunc lcuius fortat ([uod fatiturjifua dfcuffcrit
6 1 mala fro c[u\bus ilit mfirtur rctribuiio tujla . Tunc magisfunt
Dci ocuhjiifcr iuflos ^uando cos 'affligi ab inic[u\s frouidcntia
diuina fermittitur . Tunc iujlis gaudia fuffonuntur ttcrna
■ciuando frcefcnti tribulationc prrolantur . Quantum enim m
hocfcculofranmur, tantumin ferfetuofohdamur & c[uan
tum in frcefcnu afigvnur.tantum mjuturo gaudehmus . St
bic atterimurfagc\lis,furgati in ludicio inucnicmur . Scmfcr
' rcus hc uulncrat c[uos ad falutem fcrfetua frxfarat.Lypru
rwM. • Dc/inef unuf([u\f([ue de Deo uel de malis concferijipoci
>{ iahtur intehgatje mereri. Infirmitatem animx infir*

mitate corporis uincamus ♦ Scientcs hanc ir<z
TXieJfeccnfuram,ut<[uibeneficysnM
~~ agnofcitur, flagis intcU
hgatur .

DcParicnria» Cap* XIX*

ES T autcm patientia uirtus ccntumcharum, ijr omnis
aducrjitatis impctus cecjuanimitcr portans, ucl paticntia
cjl honejlatis & utilitaiis cauja rerum arduarum &r diffich
lium uoluntaria ac diutuma pcrpcJfio.Vnde paticntice Jruclus
efl fuas juorumq; imurias ac ccetcra mala cecjuanimitcrjcrre^
Ea autcmjujms acccpta cfl circa omne difficilc ct arca omne
tcntationcm, flricTe uerb cfl circapafjioncs cxtrinjccus illatas.
Aclus ucrb patientice ejl rcaperc pajjxoncm. Itaq, animus nec
Juccumbit, nccji uindiclam infcrcntis appetit t dc (jua in prafcn
ti capitulo multce citantur auBoritates ♦

Ominus dicit in Huaugelio tAath. f. Bcati pai Mathtus.
cifici, cjuoniamjily Dci uocabuntur. Lucce ii. Lucas.
In paticntia ucjlrapofjidcbitis animas ucjlras,
Petr.i. cap.z. Hcec cjl gratia Ji proptcr Dci Tctrus,
conjcicntiam Jubjlinetcjuis triflitias paiicns imuJtc.Quce enim
cjlglona Ji pcccantcs Ir collapbizaii fuffcrtis l fcd fi bencfhz
cicntcs patienter fuJlinetis f b£C ejlgratxa apud DcumAacobj. itcohusl
Vrobaiio fideinojlrce paticniiam opcratux : paiicntia autcm oz
pus pcrjcclum habcatut Jimus pcrje^i ct intcgri in nullo dez
ficicntcs. Ibi. 5". Eccc agricola expcclat prcciiofumfi*uttum
tcrrce t paiienter jercns d<mcc accipiat Umporaneumi7' Jeroti
num-.ficir uos paticntcs eflote , lr confirmatc corda ucjlra,
(juoniam aducntus domini appropinquabit .Paul ad Rom. f. p rfM ? MJ
Tribulatio patientiam operatur, paiicntiaprobaitoneniproba*
tio uero fpcm . Spcs aut non conjundit,cjuia chantas dijjufa cjl
incordtbus nojlris pcr ftiritum fanftum ,«Jui datus cjlnohs.

K u

AiHchr. io. Vaticntiacnimuobis ncccjfariacst^ut uolun
tatcmvcifacicntcs, rcportctis promiffwncm. AdHcbr.u.
Vcr paticntiam curramus ad propoftum nohis ccrmmcn, afbiz
cicntcs in auUorcmfidci^if-confumatorcm lefum, ([u\ propos
fito fibigaudio fusiinuit cruccm, confufionc contcmpm.i.Ai
Coritb. (>. in ommhus cxhibcamus nojmctipjosficut Dci mi
nistros, in mulm patientia, in tnbulatiombus ,in ncceffimiibus,
in anvuftysjn plagis, in carccnbus , \n laboribus, in wgilysjn
Salom iciunus^ in casiitate ir charitatcnon ficia. Salo. ProuJ4.

Qui paticns cst, mulm gubcrnatur prudcntia : aui autcmimpa
ticns cst, cxalmt (tidtitiam fuam. ihl 16. MW/or cst paiicns
uiro firti, ir ([ui dominatur ammo fuo expugnatore urhum.
Ibi 19. Doclnnauiri pcr paticniiam nofcitur. \hi zr. Vaticn,
t\a\cmctur princcps,i7- hngua molhs confringct duritiam.
Hcclcfiast. Vcccator ccntics fucit malum } ir pcr paticntiam
fiiftcnmtur. hedefiast. z. Susiinc,^ humdimte tua paticntiam
habc, ([uoniam in ignc probatur aurum & argcntum,homincs
Au ^» ucr x 0 rcceptibdcs in camino humiliationis. August. dc pucro
Ccnturion.i$. ([. 4. Varatus dcbct cffc homo iuitus l? pius
yaticntcr corum mahiiam fusiincrc, ([uos fieri bonos (\ucerit^
utpotius numcrus crcfcat bonorum,ut non pari maliUa fcquxs
numcroaddat malorum. Idem in hh. de paticntia. V\rtus ani
mi,([uce patieniia dicitur,tam magnumDci donum est,ut ci\am
ipfvus ([u\ nobis eam largitur, paiicniia prce&icetur, Quanto pa
ticns cst tieus nostcr m fufimcndo pcccam noftra, mnto Jiucz
r\or erit w difcuticniis aclibus noftris. Hiero. Si chrftus pax
cst crcdcntium : (jukun^uc f\nc pacc cft , confc([ucntcr ncc
C hristum habct • Afud chriftianos cn\m non (\u\ patiturjcd
([ui fucit contumcliam mifcrcst . Granm ctt fustmcrc aucm

Hicronymw

nofajubn dcfilcrare ([uem diligis . Sicut ad prcprias iniurias.
faticntes cfie dchcmus $ irn fi ahduem uidcrimus eraa vcum
orcjacrilego blasplemantcm , iOic fcwcrc patientiam non dcfo
tnusfcd rcfftcrc facrdcgo, & os blajphcmum ueritatisrcz
frehcnfione damnarc. Ambr. Ad fn:icndam pullkam paiicn * mhro f M •
iiamfngunt f ir in animo iracundiz uircs alfcondunt.Ad no
cendum parati cum nocendi tcmpus inuenerint. 'Tribus modis
uirtus patientice cxcrccri folct. Aliauando nanduc aV)co m
aliquando ab antiquo aducrjarw , ali({uando a proximo futtincz Eztcb.
mus aducrfa . A proximo nan([uc pcrfccutioncs ,damnatio; JW.7.
ncs , lr contumclias , ab antiquo aducrfirio tenuimcnta^ a
Bco autcm flagclla tvlcramus . Idcm fupcr Bcati immacuz -
lati. Uludcftmagnifcum,fifubtecius contumclijs iudicium &»»A**r.
vci Uudcs,fi ucxatus cegritudinc fiudicio vci dcputcsji teino
fia przmit, non reuocet ^uo minus laudcs iustititiam Dci.
Qrcg.fupcr Ezcch. Nulla funt bona auce agimusji non xauai Gugofm
nimiter proximorum mala tvlcramus . Idcm in homd.supcr
Euang. Cum audieritis prcdia . Yatieniia cmm eft alicna mala
*<luammiterpcrpcti, contra eumquoquc <jui mala xrrogatjiub
\o dolore mordcriAbidcm. Cum audicritis. Vkrun<juc paicn
tes uidemur f quia rctribuerc mala non poljumus , jcd idcirco
malum non rctnbuit , qui ncquaquam ualct , proculdubio paz
ticns non est^uia paiicntia non in oftenmtione rcquiritur, fci
\n cordc . In vco tyflcffio animx in uirtute paticniiic ponitur^
quia radixomnmm, cuftos^, uirtutum paHcntia cft. Vcr paticn
tiam cmm pofjidemus animas noftras, auia dum nohs ipfis do;
minari dfcimus ; boc incipimuspojjidcrc .(\uodfumus . Idcm
fupcr kzcckhomil.7. Vaticntia ucracft } qux ipjum amat ([ucm
formt . Nam tolerajfc & odisfc non cfi uirtus matijuctudp

msjeduehmentum fitroris . \bi fomil. ;f. Kos fine firro hr
famma martyres cjfe pojfumus ,fi patientiam in ammo ucrac^
icr cuModiamus. Idem fupcr cuang.tf. Doclrtnauiripcr
fatientiam nofcitur , tanto ergo minus (\u\f([ue ofleniitur doz
tfus ([uanto minus patiens csl. Nec emm portsl ucraatcr bo;
na doccndo impcndcrcji uiucndo ncfciat cc(\uanimiter aducr*
m ' * P * fa tolerare . Pe> ficti cnim doZoris cfr, ahorum improbimtem
fatitntcr fujfcrrc , ut fe noucrit ab \y\\([u\s fatientcr obferuaz
ri. Igitur cum patientia rclwauitur ,et\ambona reliquaqux
gcflafunt, dcjlruuntur. Idcm l\b. 30. Moral. Glorioftus ctt
imuriam mccndo fugcre , ([uam rcffondendo Jupcrarc. Su;
fcrnus arbiter nofler ir fi pondus confiierat in rctnb <twnc;
tamen ums penfa? in pondcre , Quantum lccm mensfuent
feramorcm;tantum crit ir paticns pcr longammimtem. Tan
tum quiflue portat pcr Chtilum ,quantum amat . Sienim
amas , porms , fi defijlis amarc , icftflis & tolcrarc . Qu«
enun minus idigimus , minus ir tdcramus . \rruentcjuz
Jligiocitius falfa proximi adducuntur in grauitudinc ponde;

Xaflius. ™, 1™™ no ^ ls non lcui l at P 02 ™™ c ^ antatls ' B <#" s - paci '
ficushomo confortiummgclorum mcrchtur/inuidus autcm

particcps demomorum cjfatur. Qui paticntcr tolerat mala y in
futuro coronam mcrchtur .Vax cnim cffugat d\Jcord\as, ln?
uid\a autcm copulat cas . Sicut pax fecrem mcntis illuminatjtn
, inuidiaocculmcordisocauatMomopacifuusfccura pojfidct

mcntcmjnuidus autcm in tribulationc ejl fcmper. Filifi cupis
fatientiam habcre, monc prius fe ipfum, & ad mandam dmina
cxcita mentem tuam. Ex abundantia paas ucl hetiti* pacifcus
homo dinofcitur t ct cx uultu marcido furore plcnus inuidus dc
monflratur . Vir lcnignus fi patiatur etia imuriam pro mhdo

ducit. ini(\uus autcm paruum uerbum audicns aproximo contn
mclias arbitratur . Qui cnim amplcclitur paccm in mentis (wz
boftitio manfioncm pntparat Chnflo quia Chrflus pax cfl 9 '
h- in pacc rc(\uicfccre confucuit . Si ([ms tibi intukrit mala,
nc irafcaris % jpd dolc potius pro co , ([uia Deus illi irafcitur.
ifidor.dcsummobonohb.l.cap.tz. Qiiimtoefuturx pntz IfiJerva.
inium diligcntcr cxcogimt t mala omniauitx prcejcntis xquani
imtcrpormt. Ibi. <>;. Grauius torquetur impius mundi cxagez
rando commoda^uam iuflus tolcrando aducrfi . Qui cnim bo
na mundi dihgit t ucht noht, timorU doloris poence [uccumr
lit . Vatienter ab uno fircndum cfl /}uod multis accidit. Vocna
enim huius mundi brcuis cfl t & (julaffligit, &r cpxi affligitur
mortahs cfl . Uabctopaticntiamin aiucrfis . Vromptior cjlo
ad fujcipicndam molcJliam } q> infercndam . Contumelias de*
trahcntium paticntia fuperat . Sagitms contumchce patienticc
clypcofrange. Cotrahnguxgla.liumpaticntue prccbe fcutum.
Ibi hbs.cap. t; luflus in pocnis gaudcrc dcbct^ir impiusin
profycrimtibus timcre . Iuffc cnim temporaliaflageUa ad cctcr
na proficiunt gaudia . Vlus corripitur Jlagcllo qui a Deo dihgi
tur } fi peccaucrit . Valdc enim necejfariwn cfl iuflum in hac
uitaiT- mtijs tcntari ir uerbcran flagcllis, ut dum uijtijs puh
Jatur , de uirtutibus non fipcrbiat ♦ Durius circa clcttos
fuos in hac uita dcus agit , ut dum firtioribus flagelh Jlimu*
lis firiuntur, nulla oblcctamenm pr<zfcntisuitce dcfilcrentfci
ccelcflem patriam.ubi ccrm (\uics csl t indcfincntcr expcttcnt.
ibidcm cap.z. In hac uim Dcus tnnto 'magisfludet ut parcat,
quato magis expettado flagellatjbide capAMurmurarc infla
gcllisDcipcccator ho no dcbct^a maximc pcr hoc corripiturct
emedatur<Vnufmus([, aut, tuc lcuius pormt ([uodpatiturfluado

fua ixfcuffcrxt mala pro quibus i!!i xufertur rctributio iufla .
Difcatnnn murmorarc <jui mala patitur t ctiam Ji ignorctcur
tnala pati.aturjcd pcr boc iufle fe pati arbitrctur, pcr quod ab
illo iudicatur; cuius nunquam imufta iudicia funt , \dcm Solis
, \o([uiorum hb.z.Magna eii uirtus fi non lccdas a ([uo lcefiis es.
* - tAaona cfl fortitudo fi etiam lcefus rcmitms . Magna eflglot
riaft cui potuifli nocerc^arcas . Cypria. Vacifcos cnim homi
ncs ir concordcs Dcus in domo fua habitare prcecepit, ut <fui
fily Dei cffe cxpimus \n Dei pace mancamus t ir ([uibus ftif
ritus unus cjl , unus fit animus ir fnjus ♦ Sacrificium Dco
tnaius eftpax noflra &fratcrna concordia . Qui pacem Qhri
fli , concordiam rumpit aducrfus Qbriftum fkcit } (jui dit
cit in Euangcho loan* 14. Vaccm mcam douobis y 'paccm
tneam rchnquo uobis, Pacem ([uippe quxrerc dcbct fihus paz
cis.Ncqu? enimacciperc potcil dolorum i? paffwnum coro*
nam f nfiprceccjjcritin doloreir pajfwne pax . Najae cnim
potcfl ucraciter lona diccndo impcndcrc } Jt uiucndo ncfcit
ncquanimiter alicna mala tvlcrarc. Vatientia fratrcs cbarijjimi
fe vim Vatr. nm tmtum l om cu Jt 0 dit rcpcllit aducrfa . Qyifjuis

lcnis ir mitis cjtfdcipatris imimtorcftAn uim vatrum.
- , Vaticns homo riuulus fintis, omnibus exbibens dcs

' • lcilabilem potum.lofeph.Vir enim paticns

cftfiui prafentia non timct.ir fu
tura cogitnt, ncjcit trcpidarc
ubi non cft timor.

Dc Tcrscuct

Dc Pe rfcucrantia. Cap. XX.

EST autcmfcrfeuerantiainrationcbenemOitutafta} •
hlis ir perpetua permanfio. Vndcperfeuerantix cxt
tremafunt, ycrtinaaa Lr lcuims . Verfeuerantia dicitur a
fcrjeuero uerbo . Efl autcm pcrfcuerarc cumauadam conflan
tia pcrdurarc.lr feucrus , <[uod a\\<[uando fiamficat graucm
ccnforium, <[uafi femyer ucrus, ucl fc<[uens uerum,6- nul
lagratia, nuUis iUecebris mutabdis . Dc ea ergo <[uam plure*
hic yonuntur auUoritatcs .

fclfftto mMl . ; < :•; RJ

Ominus dicit in Euangelio Math. 10. Qui auz Maibaus.
tcm pcrfcucraucrit uf<[ue in finem t hicfaluus
erit. Paul.ad Rom.6. Nuwc autem hbcrati a Taulus^
pcccatvferui autem JhcliDcoJiabetisfruBum
ueflrum in fanttificationem,fincm ucro uitam cetcrnam.ldem
ad Hcfcr* i2. In difciplina perfeucrate j tanquam filijs uobis
cffcrt fe Dsus. <[uis cnim filius cfl \ <juem non corripit pater i
Salo. Ecclcftafl. 7; tAclior cfl fims orationis, <[uam frincipium* salomom
Ecdcfiasl.i*. Sta in teflamcnto tuo f & illo colioquerc^ct opcz
rc mandatorum tuorum uctcrafce . Auaufl. ad Eudox. &ha n

1 mr r 1 ° . 1 • AUffUjl

vetur <p, y/os autcm p-atres bortamur m domino, ut pro
pofitum uefirum in domino cuflodiatis j £r ufijuc adfinem
multx perfcueretis . Uicro. & hahctur dc cons. difl. r. Quic m cron
quid enim ncccffxtate fit } cito foluitur , <[uod autcm uohnfate
accipitur } perfcucrat 9 Non <[ucruntur in chriflianis imtfafcd
finis. VauLus enim male cocpit,fcd bcne finiuit . ludce \audam
tur exordiafiedfinis perditionis damnatur. Amlr. in epiff.
ad Simplic. Sapcnsidem cfl animo t non minuitur^non augctur

rerum mutatiombus, nec ut paruulus fluBuat^ut circumuohaz
tur omm ucnto doUrince,fed manet perfcclus in Chriflo, fun
Srcgorhi . datusin cbarimtt j radicatus fidc. Greg^ . in Moral. ir cfl
dc pccn.diils. Virtus loni opcris perfcuerantia c$l. IncaJJum
quippe bonumagiturji anteuitceterminum dcjcratur, quia et
frujlra uclociter currit } (jui priufjuam ad mctns ucnerit^dcjit
cit . Ifitf benc imo\at,(\uifacrific\um bonioperis uf([ue infinem
ifdom . delite pcrducit. Jfidor. de summobonohb.z. cap.7.Tunc
cnim placet Deo noftra conuerfio /[uando bonum ([uod inchoaz
mus , perfeucranti fine complemus , Bonum ergo non incct
piffe ,fed pcrfecijfe uirtus cfl ♦ \bidem . Non inchoantibus
cnim prcemium promittitur ,sed perfeuerantibus datur^Abx
cap. *4. Semperin uita hommis finis ejl ^uerendus, quia
Deus non refticit quales fuerimus ,fed qudes circa
finem uitce cxtiterimus . Vnumqucmqi enim
de fuo fine Deus,non autem de prxt
Cyfttin. % teritauimiudicat.Cypri. 5

Ex fine enim Juo
unufjuifQ aut iuflificatur 7 aut condcmn&tur,

' m ;\* .i/.kft ifaa

DeAuxiKoDei Cap. XXL

AVxdium ab augeo es, d\c\tur,([uia pcr aux\\\um diquoi
augetur. de quo dicitur in Vfal.i lo . Auxdium meum
a Domxno , qui Jecit cadum ir terram.Vnde ad expofccndum
diuinum auxihum multe m hoc capue traduntur auclori t

tatcs ♦ . c. • stoki inaiqi8 ,:ifetui2 fc*

i Ominus dicit in 'Euangclio loan. Ego fum uh Iwn.
tis iy uos pabmtcs: (\ui manct tn mc t ir coo m
co. bicfirt fruclum multum^uia finc mt nihd
potcflisficcrc . Si quisfinc mc manfirtt mittc
tur fircs ficut falmcs^ijr arcfcct, ijr colligcnt
c um, £r in igncm mittcnt ir ardct.Si manfiritis in mc quodt
cunquc uolucritis,pctctis ir fict uobis. In Attib. Apott. Nuk Atf. Af ofl.
lus proprys uiribus ualct ingrcdi ianuam fidci t nifi pacificantc
iropcrantc gratia Dci. Vaul. adRom. Si Dcuspronobis iWus.
quis contra nos f Ibi \giturnon uolcntis ncque currcntis,
fcd mifircntis cjl Dci. Ad Hcbr. 4. Adcamus crgocum fiz
ducia ad tbronum graticc Dci, ut mifcricordiam confiquamur,
ir gratiaminucntamus inauxdwoportuno. Ibi.i. in co cnim
in quopaffus cfi ipfcisr tcnmtus } potcns cjl dr cisqui tcntan
tur auxdiari . Sulo. vrou.$ Habc fiduciam in domino cx toto Salomonl
cordc tuo y irnc paucas rcpcntino tcrrorc^irirrucntcstibi
potcntiasimpiorum . Dominus cnimcrit in latcrc tuo t ir cujlot
dict pcdcm tuum nc capiaris. Ecclcfiajl. Z. Quis cnim pcrman
fit in mandatis eius ir dcrclftus cflt Aut quis inuocauit cum,
ir dcfjfcxit iUum! tjuoniam plus cfl &r mifcricors Dcus*
Ibi 13. Omm uita tua ddigc cum ir inuoca tUum in falutc
tua . ibi n. Inuocabo dominum patrcm domini mei t ut non
dcrclinquat mc in dic tribulationis mcx , iy in tcmporc fuz
pcrbomm finc adiutvrio. Laudabo nomcn tuum affxduc &
collaudabo illud in confiffionc ; ir cxaudictur oratio mca .
Augujl.bbro dc (jriritu ir anima cap.+ . Ncmo dc Dci A«£u/l
pictatc diffidat , quia maior cfl mifcricordia fua, <\uam noflra
mijcria , & quifiiuis adDcum totv cordc clamauerit,exauz
dict iUum <[uia mifcricors efl . Supcr loan. fcrm. 19 ,

L ii

Deus tibi totum efl.fi cjuris^anis tibi cjl.fi fitis, a<[ua tili cjl.
fi in tcncbris cs , lumcn tibi cfl .ft nudus cs , immormhmtc tibi
ucflis cfl ♦ In Solihqu. ucus, ([ucm ncmo amittit rifideceftus,
<[ucm ncmo ([uccrit rifi admomtus,qucm ncmo inucnit nfi fur
llicrorym. gatus. Uicro.contra Vclagium. txus fcmfcr \arg\turjcmfcr
donator cfl.non mihi fufficit ([uod fcmcl dedit, rifi femfer dcU
i Vcto ut accifiam,ct cum acccpcro rurfus fcto. A uarus Jum ad

accifieda Dei bcncficia,ncc illa dcficit in dando ifja } ncc egoja
tior in accificndo, quanth flus bibo, tanto flus fitio . In efift. *»
Nihil ibi dicas imfoJftbile,ubiadesl uirtus altiftimt.NM dc hu
manafragdimte cogites^ubi flenitudo inefl diuinimtis . fxlices
Kmhojm . f unt ^itus dcus ftes ejl,et omnc ofus oratio.kmbrfufcr Lu
cam^s.caf.lmfios ([uafiuit dominus([ui eum non ([uccrcbant^
et fro eis uoluit mori : ([uomodo clamantcs ad fe non cxaudict?
ipnofec Ih libs.WbcriorcJl Dcigratia (\> prccatio:fcmfcr erixm flus
Gregorius • tribuit dominus ([uam rogatur. Greg. hb.t. tAoral. Qreator
omrimm Deus, fater omnifotens ub\([uc efi, ir ubi([ue totus
tfl . In farte non ejl, ([uoniam ubi([uc ef[. h- tunc minus inz
ucnitur ^([uando is y <[ui ubi(\uc totuscjl f in fartc <[u<zritur .
Nunquam dccM , &r mmen ab ini([uorum cogimtiombus hnge
tfl. nec mmen ibi dcejl, ubi longe ett } ([uoniam ubi non efl pcr
gratiam,adcft fcr uindiflam. Idcm in homiljufcr illud Luor.
Ecce cccferunt fimul excujarc. Ojfcrt Beus <[uod rogarc des
lucrat,non rogatus darc uult, ([uod uix crcdifoterat,ut largi
ri dignaretur ctiam fojlulatus Magna emm fictas Dci omni
fotentis fufcr nos ajficitur ,<[uce fe dejcretes rio dcjcrit . t)cus
qui ferfe&oru dcfidcria diligetcr inflammat, hic <[uandoq, ai
fcrfeUione roborat.\fidor.\n omrii ofcre tuoDeiauxihu fofce.
lojef. lofcf.NeceJ?e ejl adejje diumi uln humann cejfat auxim :

Dc CompuncfKohc, Cap, XXI*

COwpun3/o confo e/Z fcumi/intt mentis cum lacl^ymis
exoricns de recordationc peccati^r timor.e iudicu.Vns
ie in prafcnti capttc multce cimntur aucfontatcs de Jlctu fiue
floratu, compunctione^dolorc^ lachrymis.

07?iini<5 Jicit* w Ewangc/io Io<jn.x 6. Amen,
amen Aco uobis, quoniam plorabitis irflebit
tis uosjnundus autcm gaudebit;uos tnflcs erl
tis, fed triftitia ueftra in lcetitiam ueniet.
bAath. $. Bcati qui lugcnt f ([uoniam ipfi confolabuntur. Paul. V ^ U ^ U
ad Rom. *i. Gaudete cum gaudcntibus ,flete cumflentibus.
*. Ad Connth.17. qui flcnt tnnipam non flentes,i?* qui vau
AcntJanquamnongaudcntaAacob. 4. Miferi cftote lugete ucolusl
ct plorate .Rijiis.n. ucftcr conucrtatur in \uUum t isrgaudium
in mxrorcm. Salo.vrou. 14. Rj^j dolori mfcebiturjj- extre Salom.
ma gaudulu&us occupat . Ecclefiaft.7. bAclius cft ire addo',
mum luclus (juam ad domum conuiuij. Melior cft triftitia rifu f
quia ptr triftitiam uultus comgitur animus delinqucntis.kug. a^u/? #
Qui non habet compuntlioncm ,nec qjuoque mundam habet
oraUoncm . Thefaurus eft bona cordis compunttio, inncnar*
rahlcgaudium in animahominis. Qiuin oratione compungiz
tur y ualdc illi proficit adfalutcm. Hiou Supcr Efaiam. Orat uieronymus:
iio Dcum lcmt. fcd lacfoyma cogit.hxc ungxt^La pungit. Idcm
inepift. Olac]jrymahumi\s,tuacftpotcntia,mmrcgnum y
tribunal iudicis , non uercris , amicorum tuorum accufa toribus
filcntium imporiis, non cftauite accedere uetctji fola mtra}
ueris y uacuanonrcdibis .pag\s crucias diabolum fiam pxna

infernalis < Quid plura l uincis inuicililcm , hgas omnis
fotentcm < inchnas filium uirginis. No« minus cfl lauz

Amhrofiui. Amdus uir jortis inluclu quam in hcllo . Ambr* de obh
tu Valcntini . Vajcunt frequentcr lachrymce , dr m cnz
tem alkuant flctus 9 rcfrigcrant petlus f iy mceflum conz
folantur . Efl cnim pys ajfe:1ibus (fuxdam flcndi uolun z
tas , <&r plcruncpxc graucs lachrymas cuaporat dolor ♦

Grcgorius. Grcgor . in Vafloral.dc Vccnitcn. di(l . 3. y/niujcuiufjue
mcns tantum pccnitendo compunUwnis fiice bibat lachry z
mas [ quantum fe a Deo meminit amifijfc per culpas .
Cum pcr orationcm compunctio effunditur , uia nobis per
(juam ad lejum in fine pcrucnitur paratur ♦ Idcm in rcz
gjjlro jupcr illud . Axa filia Calc , i?c. Irriguum fupct
rius accipit auima tua , cum fc lachrymis regni coelcflis dc^
fidcrio affbgit . Irriguum ucro injerius accipit , cum infcrz
ni fupphaa jlendo pcrtimefcit . Kcucrtentes nos Domiz
nus clemcntcr amplcUitur ; au\a pcccatorum uita iam indi 2
gna cjfe non potcfl , auxflctibus lauatur . Non cfl duhtan
dum circa finem iuflificari homincm pxnitcnm compm*
S #i one . Ef auia raro id fcri folct , metucndum ctf igitur,
nc ad fincm djfcratur ffctiam conucrfw . Ne ante occu>
fet mors , quam fubuemat pccnitentia . Nom crgo in flat
tibuz noflris , non in aftibus noflris , sed in Deo conjidat,
mus. Quacrgo pofl baptijma inquinauimus uitam , bat
ptizcmus lachrymis confcicntiam . lnquinati pofi a(juam

Baftlius. falutis nafcamur cx lachrymis . Bafilius . Vbi funt lacbryf
tncc ibi fpiritalis igms accenditur , (jui fccreta mentis illuz

Ifdom, mnc t . (fidor . de Summo bono \\b .z. cap. 8 , Prius enim

enim hchrymis purganda sunt uitia <pue geffimus , &r
tuncmundata mentis aaeid quod quxrimus mentis qaudio
compleBimur , ut dum antca flendo , peccati a nobis caXv
go dctcrgitur , mundafis cordis oculis libcre fupcrnaint
fiiaantur. Quiucrb lachrymas indefincnter fiaidit,ir m\
menpeccare non dcfinit , hic lamcntum habct y fid emcnz
dafioncm non habct . Ibi . 10. CompunBio cordis cfl hut
vulims mentis cum lachrymis , evoricns de recordationc
pcccati , ir timore iudicy . lUa cfl conuofis pcrfcHior
compunclionis ajfeclio ^uce \omnes a fc carnalium dcfde^
riorwn affcttus rcpcllit , ly. intentipnem fuam toto men' A
tis fludio in Dci contcmplationem dcfgit]. Gcminam\
cfie compunclionem , ([ua propter Deum anima cuiufaus
cleUi affiatur , idcfl uel dum opcrum fiorum mala confis
dcrat $ ucl dum dcfidcrio cetcrnce uitce fiftirat . Qua$
tuor effc qualimtes affcUionum , auibus mcnsiufli tcdiofif
lubri compungitur , hoc efi memoria prxttritorum facinos
rum , rccordatio fiturarum pxnarum , confidcratio pez
rcgrinationis fuaz in huius uxtce longinfumte , & dcfida
rium fupernx patnx . quatcnus ad eam quanto citius uaz
lcat pcruenirc. Suntqui non cx uera cordis compunclm
ne fui accufatores funt . Scd tantum adhuceficfcpccca*
tores dcfignant , ut ex fiBa humilimte conuerfionis locum
inucmant fitnttimtis . Ibi cap. i j. bAulti autcm e conz
tra femct ipfos peccatores fitentur , lr mmcn femet ipt
fos hpeccato non fubtralwnt. Amwtudo pcenitcntKC

r Amaritudo pctmttntix facit anlmum & fiia fittafubtihus
dfcutere , et dona Dei quxcontempfit flendo commcmorare ♦
NtM autem peius ([uam culpam agnofcere ncc deflcrc . lli
cap.if. Ingemifcendum eft iugiterir pqflpcfim fecuritntz
lugendum, ne Dei ftcreto lr iuflo iudicio dcferatur bomo,ir
ferdendus in potcfate demonum re\in([uatur . Namreuera
([uemDeus deftrit ,demoncs fufcipiunt . Lachrymz cnim
fcenitentix apud TDeum pro laptifmate reputantur „ Qua
fropttr dilige lachrymasfuaues tibi fint lachrymct.Delettent
tefcmpcr planttus & luttus . Ejlo mntum pronus ad lament
ta auantumfiifli ad culpam . Qualis fiit tibi ad peccandum
mtentio y rnlis fit ad pcenittndum deuotio . Grauiaenim pecca
Jtfrem. tagrandia lamcnm dcfiderant ♦ tjfrcn. Bcatus nanjuc cft y
ir ucre heatus <[iaf<[uc halens compunttionem fccundum
Deum . Comvunttio fanxtas animce esl . Comfunttio rcmiffo
feccatvrum eft. Compunttio iUuminatio anim* cft . Compunz
Wofpiritumfanttumperducit aise. Compunttio 'unigeniz
tum fiium Chriftumfrcit habitarc in fe ♦ Lachyme
apud Dcum fiiuciamiant femper. Vbi laz
chrymct abuniant 9 ibi cogxtationcs
fordiitc non appropinz
quant.

De Orationc

Dc Oratfonc, Cap. XXIII.

ORatio iicitur oris ratio_ pc r quarn noflri e ordisi ntimi
nwii^fl amus Dco , . Vndc oratio c ft atTus rationis prgj
ttic&jfcihcct quia cfl ud pctitio decentiumaDeo^ ucl afccnn
fus mcntis in Deum . E(l ergo oratiqof lcnfio uoluntgtisnoflra;
cia^m\mp ct)-arc ftfcramus id <\uod defidcramus . d c ca crgo
in prafenti cap< pukhcrrimx adducuntur auttoritates.

Ominus dicit in EuangcJio Math. G. Tw auz Maifoew

tem cum oraucris \ntra in cubiculum tuum,et
claufo oflio ora patrcm tuum in alfconditofa
pitcr tuus , <jui uidet m abfcondito rcddet
m % ibi 21. Omnia ({uiccunauc pcticritis in oraUone crcdcnz »
tcs } accipictis . \h Z6. Vifflatc &oratc nc vitrctisin tcnta
twncm. Marc. Vioilate crgobr orate, ncfcitis cnim quan M
do dominus domus ucmet fcro,an mea\a notte, uel oalh cantu, ^*!
anmanc,ne cum ucnerit rcpcntc inucniat uos dornuentcs.
Quod autcm uobis dico, omnibus dico . V'ml\!c. Luac. i& . i ucas
Oportctfcmpcrorarc ir non deficerc \h Zt[ Vigilate itaque
omni tcmpore orantes, utdigni habeamini' fitgcrc omniaaucc
ucntura funt, ir [iarc ante filium hominis] lacob S. Tnf/a l^obul
tur autcm ali^uis ucjlrumorct a:juo animo irpfallat. Infirt
matur quisin uolns inducat prcsbytcros ccclcficc^ir orcnt
per cum ungcntes cum olco in nominc domini . lr oratio fiici
faluaht infirmum ir aJlcuiabit cum dominus ; irfi \n peccas
tisfit, rcmittcntur ei . C onfitcmini crgo altcrutrum pcccata
ueTtra y isr oratc pro inuiccm ut falucmini. Multum cnim uar,
\tt deprccatlo iuflx ajfuiua. x. Vauli ad Corintb. 14. Orabo iWus.

Saltm.

flfri»,ir °™fco wenfc ♦ P/2Ham /^iritw, pfaUamirmcntc.
i . a ^ Thejfalonic. s ♦ Sempcr gaudetcjine intermiffionc orat
te, in omnibus gratias agxte. <ul Timoffc. 2. Volo crgo uiros
orarc in omni hco kuantcs puras manus finc ira & dxfccptnz
tionc. ibxA. Omnis creaturaDcx bona csl:fanclxficaturau?
tem per ucrbum De'x& orationem. Salo.?rou. 1 sXonge cjl
dominus ab impijs 9 & orationes xuslorumexaudxet.YLcclcfi.iB.
Non impediaris orarc fcmper, & non 'ucrcris uf([uc ad mort
tcm iuslxficari, ([uoniam mcrKcs Dci manct in xtcrnum. Ante
orationcm prcepara animam tuam , & nolx cffc <[uafi homo <[ui
tcntatDeum. lUtf* Oratio humxlitatisfuper nubespendrat.
Ibi IZ. Ftli in infxrmxtate tua nc dcfyicxas te ipfum^fidora doz
A^«jl minumjb- curabxt te. Augutt.fupcr ff&fiH Orationis.put
rce magna ett uirtus, & uelut fidelis nunaus mandatumpcraz
git y & penctratquocaronon pcrucrixt.fupcrpfal.Sf. Oraz
tiotualocutio ejl ad veum. Quando lcgis, Deus tibiloauitur;
quandooras,cum Deo hqueris . I dcm in quodam scrm. Oraz
tiofi pura efl.fi cafiafixcrit.ccehs pcnctrans uacuanon redxbxt.
Oratxoorantifubfidxum,Deo Jacrxficxum dcmonibus autcm
flaveUum cfl. Oratxo cjl arixmce Janclce prcefidium, angeh bot
nojolatium, diaboh fupplxcium, gratum Deo obfcc[uxum,& pce
nitenti* rcligxorixs laus tvta, pcrjectaghrxa y ftcs ccrtajanxtns
incorrupta . Oratxo rcjalxo ctt iciuniorum , durxiiam cordis
cmoUxt, auficrimtemtemperat ,xciurixum dulcificat . Sicut emm
fine potu nuUaeJl plcna rcfitixo,fic & iciunxumfinc njeclxo;
ne oratxonxs non potcfl anxmam pcrfecTe nutrxrc. Idcm Oratio
nc mundamurJccTxone inftruxmur y utrum<[ucjx\xccat ampkclc
mur. Si non Ixceat, mclxus ejl orarc <[uam lcgcrc;([uxa in lcttiv
nc cognojcxmus ([uxdfaccre debcamus.in oratlonc cademacci;

4<?

pimus^ucepojlulamus. Sccuaccsdic ac noUc. Scdcumfom*

nus dc oiuhs miscccidcriqlamfcnfhs tuus in oraticmc uigilct.

Oratio mundat a pcccatis, & per orationcm falutzm habemus.

Hicro. fupcr Siarc. leiunio^paffiones corporis^orationc pcflcs Hieronymuf,
fanandicfunt mcntis. Idcm dc con. difl. r. Nec cnim ucrbis

tantum , fcd cordc orandus cfi Dcus . Qiiapropter mchus cS
: tjuin (pxe pfalmorum dccanmiio cum cordis purimte ac Jercnitai
. te t fjnritualip hilarimte } (Jhuhn tvtius pfaUcry modulatio cum an

xicmte cordis at.-juc trflttia . Sicut cmm mihtes ad bcllum incr

mcs cxirc nonconucnit, im homini chrifliano proccdcre cwlit

hct fxnc orationc nancxpcdit. In cpifl. Egredicntcs dc hoflh
. tio armct oratio, reqrcdicntibus dc platca occurrat antcfi fjio,

nccprius corpufculum rcquicfcat, (juam anvmm pafcat oratio.

Ambr. in lib. dc Offxc. Sit oratio purajimplex^dducida.atcjuc \mbrofms •
<man\fkfla, plcnagrauimtis ir pondcris.non affczlam clcgantia,
fcdintcrmijjaoratia. IdcmdcViduis.Vbicjl orath y adc(l ucr

bum, fuoatur cupidims fbido dfccdit . In Hcxamcr. Si
protc rogas mntum,pro tc folus rooabis ,fi autcm pro ommbu* '

rogas, omnes\pro tc rogabunt. Grco. in Moral. Wc Dco ue? Gregorius.
■ram oratwncm cxhibct, ffn$ /cmct ipfiim cognofcit ,qwa puluis
fitfumilitcr uidct.qui nihil fibi uirtutis tribuit , qui bona azit^
illa dc mifericordia conditvris cj?c cognofcit . Virtutis pondus
oratio non habct ? quam netjuaqipcrjcucrantia continui amoris
tenct . Vcracitcrorarc cfl } amoris in \ compunUionc gcmitus } et
nocompofimucrbarcfonarcAdem in hom.Quantograuiori tu?
multu carnahu rcrum prcmimur, tanto orationi infiflcrc ardcn
Mus dcbcmus. AdDcum quippe manus lcuarc cjl oratmis np
flrcefludm cu mcrito loni opcrisAmponere citius ad partcs m '
dtx jleclitur f ft aprauimtc fua non impcdtctur t qui corrigitur.

Ilic enimin nomine faluatoris petit^uod]ad ueram filutem rc*
tinet.nam fiauid vetiturcontraueram (alutem, non in nomine
■J lcfupetitur. Cum uero orationi uchementer infislimus 7 flat

fcr cuang. ^ c fus y ut lumen rejlituat , ([uia Deus in cordc figiturjir \ux
amiffa reparatur ♦ Eaqucc pcrfcrutarc in nohfmet ipfis plez
nius nitimur y ficpe melius orando,quam inucfligando penetrat

BtfHwK mU5 ' T>afil. in Wexamer. lib. 9. Quomodo obtinebit quis ut in
orationc jenfiis cius non uagetur^fi certus fit adfiflcrc antc ocu
hsdomini? Oratio nanaue grandis munxtio eslanimcc. Per
orationcs purijfimas omnia nobis tnbuuntur utdia a domina r

ifidom* i^omma noxia procddubio cjfugantur Afidor. dcSummo
bono lib. 3. cap. 7. Oratio cordks cjl , non labiorum tantum.
Ncquccnimuerbadcprccantisfcdorantis cor afyicit Dcus^
tAclius cfl autem cum fientio orarc cordc fine fono uocis^nam
Johs uerbis finc intuitu mentis . Quod fi tacitc <[uisoret w ir
uox fdeat 9 auamuis hominibus latcat^ Dco laiere non pote\l r
^wr confcienticc prafens cil .Tura cfl oratio quam in fuo tempo
rc fccculi no interueniunt curceilonge autemejl k Deoanimus
tjuiin orationecogitationibusjceculi fuerit occupatus . Tunc
crgo ucraciteforamus } auandoaliunde^non cogimmus . Sicuf
oratiombus regimur, ita pfalmorum fludys dclettamur . Tfalt
lcndi enim utditas, trislitiam cordis confoUtur . Tantus des
lct cffc orantis crgaDcum ajje&us y utnon dcfterct prccis
ejfcftum. Inanitcr cnim oramusfitycifiduciam non habemus.
Qui a prazccptis Dei auerixtur, quod in oraticme poslulat no n
mcrebitur. Si autem id c[uod dcus prcecipitjnciamus, id auoi
fetimus finc dubio obtinemus . Oratio in prccfcnti uitaprv
remedio peccatorum ejfunditur, Tfalmorum autem dccantatio
fcrpctuam Dei laudcm dcmonjlrat,& gloriam fempitcrnam^

Tam pcrfcucranter intcndcre oportet animum noflrum oran;
daatquc pfaUcndo\ ([uouf[ue importunas dcfderiorum carna;
Jium fuggeflioncs, aucc nojlris obflrcpunt Jcnfibus y firti(ftma
tntentionc fupercmus . vum eriim oramus t ad memoriam culf
fas reducimus y et magisreos tunc nos cf?e cognofcimus.ldcoa»
cum Dcoaffxslimusgemcre irftere debcmus, remincfccntes
quamgrauia cffe fcclcra aucc commiftmus^uamq; dira infirni
fupplicia qwz timereMus • bAcnS noflra cxleflis efl } & tunc
crando Deum bcnecontcmplatur, ([uando nuUis terrenis curis
aut ororilus impcditur . vurgandus cjl itadue primum anxz
mus, ataue a tcmporalium rcrum cogitationibus Jegregandus,
ut pura acics cordis adneum uerc ly fimpliciter dirigatur.
Nam tunc impctrare diuina muneracredimus, ([uandofimplit
ciaffccluaffiflimus cumoramus. Tunc autem diabolus cogiz
Utioncs curarum fieculi humanis mcntibus ingerit, (juando oz
rantcs aftcxcrit . Qui l<editur,non defiftat orarc pro fe lccden
tibus, quiaiuxtajxi fententiam peccataui pro inimicis non
orat . NibiliK oratioproficit, cuius adhuc dolor in mcnte, uel
odium manet in pcSore * Cor cnim cum manibus leuat , <[ui
crationem cum opcre fiiblcuat . Qur autem orat, ir non opez
ratur 9 corlcuat ir manum non leuat . Similitcr isr aui operat
tur & non oratjnanum leuat ct cor non lcuat . Erco &r oraz
rc ncccffe cft,&- operari . Culpahliter manus ad donunum
crigit y ([uificlafuaorando prodit . Qm cnim iaclanter orat t
laudem appetendo humanam , non folum eius oratio non delet
fcccatum t fed ipfa ueniturin pcccatum. Sa>pe dcus multos
■nonexaudit aduoluntatem y utexaudiat ad falutem. Oratio
frcaucns diaboli iacula fubmouet . Immundos ({uo([ue (hiritus
orationis euxncii mflantia ^auia iemones pcr orationcm uin?

Ctfarits

cuntur. Ckmcns- Difciphna noflra cjl orarc pro intcrccjfoy
ribus ir pcrjecutvnbus noTlris. Cypn. Bona cfl oratio cum
iciunio ct clccmosyna. C itv orationcs afccndunt ad dommium,
ffurt ad cum mcrim noslri opcris imponunt. Cxsarius. Sic \cu
ilioni Lr oratiom dcbctis incumbcre f ut intcrdum ctiam mat
rubus ahquid poffitis exerccrc . Duobus modis oratio impe
tur t nc i\uij(pxepctim ualeat impctrarc.Aut cnimfi malaquifp
committit,autfi dclinqucnti fibi dcbim non dimittit.ln uim i } at.
Sicut ucncnum ab animalibus fortiorcs hcrbce uclpigmcnta cx
pellunt y im cogimtioncs fordidas oratio cum iciunio repellit,
Qualcs orantes uolumus inueniri y mlcs antc tcmpus oraiionis
^nos prteparare debemus . Chrifto cnim caniunUa mcn^ir
prcecipue in tempore oraiwnis intcnm mhilmali, aut Jupcr
Jlui recipit.

DeGonfcffionc. Cnp. XXHir.

EST autem conjejfw triplex, fcilicet aclus cxtcr>or fiz
dcitr iujiitia* . Kctuslatnx, fcilicct gratiarum aclio } ct
laudtio Dci,Ac~lus pxnitcntiaz et conjejjio peccatorum. Vndc
confcffto facramcn mlis c(l dclin^uenis accufaiw cx crube*
fcentia^ &verdauesccclcfie fatisjMoria obli^ans adpocniz
tenti am pera^cndam iniunUam . dc quibus omnums in hoc cap.
cimmsauUorimtcs inuenies.

lcit nominus in Euangelio Math. capjo. O;
mniscjui conjitebitur me coram hommibusxon
ftcbor ir e go coram patre m eo qui in cocl is
cjt % *, loamuT.i. Si confiteamur pcecata no*

fira (fj ufjMs f ir iuftus eft y i pfe remittet pcccam noftra 9 ir

emundabifnos a l omni inufu mte. lfci.4. Qui confijjus Jiicrtt,

quoriiam lcfuiChriftu s eslfiliusD ei , bcus in eo manet, h*

tpfc in bco. Vaul. ai pfoilip. z.\Omnis lingua confiteatur ^uia

Dominus \cfu: Qhrifius ingloria ejl uei patris. Ad Rowjo. v ' u ^ s *

Si confitearis in ore tuo dominum lefum , &r in c orde tuo crct

iid ms^uodDeusVlum fufcitauit a momis y filu us eris. Con

de enim crcditur adiuslitiam . Orc autcm confijjio fit ad falu

tem. Ad Hc??r.4. Habentcs po ntificcm magnum, aui penet

trauit coclos lcfiinifihum pci, teneam usjpci noflrce cimfej fw;

nenhlacob.r. Confiteminialtcrutrum peccata ucjlra, etora Uco ^

tej roinuicem ut faluemini . sdo. Vrou. 28. qui alfcondunt Salom1K
fcelcr afuanon dirig untur. Qui autcm confiffifuerint y ir res

luju eritea } mifcricordiam conjhpet wr . Ecclcfiajl. 4.Noh con

fimd aris confitcri pccc ata tua.i^ ne fupponas tc hominipro

pcccato. \bi.*7. Antc mortem confitcrc. Amortuoauafinihil

feritconfijfto.Confitchcris uiucns uiuosjbr fanus confitebet

risJLr laudabis Deumj jr gloriaber isin mifcrationib us illius.

Ibi.l 9. Bcnedicite dominum inqpcribus Juis } & confitemini

i lli in uo cc lahoru m ueJlrorum t ir fic dicctis in confiffionc ue
Jlra. Opera domi ni uniucrf a ualde bona. Ih.n. Confitebor

ubi dominejxXjir collaudabo te dcum faluator em mcum*

Confitebor nomini tuo auoniam adiutor } ct proteBor fhttus c s

jmhi. Augufl. de Pamit. Confiffio efjfdus animarum, dffis k*y&4 ^s&^

pat rix uitiorumj refta uratrix uirtutum % cxp uynatrix demonu %

Quid p\ura ? . obRr uit os infirn i.ct para difi portas aperit .ldcm

fupcr Pfal.O homo ([uid times ? . cur confiteri erubcfcis pcccata I

tita- pcccato rjuficut et tu homo fu m^humani a me mhil aljenu *

Confiterc homo homini, homo pecc ator homini peccato ri. clig,
/t^yf^. quoduisfi non confijjuslates, inconfi ftus damnabcris . Ad

kocDcus exijrit confcfjjon em , uthbc rct homincm hum ilem %
ad hoc damn at non confiten tem, u t puniat fuperbum . Idem de
Pxn. difl. 6, Qui^uult confitcri peccata Jua } utim eniat yraz
tiam y quxrat facerdote mfcientc m Lr folue rc ir ligar c. ¥erto
patrcm erudicntem i , nefeuerum fentia s iudiccm punicntc m .
Tcmpus confhflionis cfj^nunc confitere (fux fiasli ucrbo ud
operetf uit in noclc ucl in die. Confitcre intemporj^opportuno,
Lr in dic filujis fhefaurum cxle jlem accipies . Confjjfio maz
Ambrtfiu* hrumofcrumfini^m c jl bonorum . Ambr.lib.de Vargdifo
difl.*. Konpotcfl (^fauc*a peccatv iufli ficari ,ri\fi pcccatum
ante fuerit confi(?us . Super Beati immaculati . Qwi fi accus
fat irfipcccatvr fitfwS hs cfie incipit f (fui a nccfibx parcit^isr
Dci iufhtias confitetur . CcffaU nimuinditta diuma fi ccn fif
fio pr&currat huma na. In lib. de lofeph. ifi* Vlunmum jhfz
fraga f urBco ucrccunda confiffio y ir pxnam (\uam dcfcnfwz
fyyfa^ nc euitarc non pof[umus, pudorc rcuclamus . Ncque cnim adt

hibcri ci potcfl rc mcdium, cui us cjl uulnus occultum . Hicr. fue
pcr bAath. traRans lUudjxnitemini &r crcditefac. Qui dez
fidcrat nuclcum j fangi t nuccm ^ frangit cor f pxmentiamqi
agit (jui uult ceterno adhcererc hon o . *Vrccconia Chrifli narra>
re poffunt, <[ui ad palmam indulgcntice merucruut pcruenirc.
Gregoriui Gregor . &; tAoral. Qui promcrcri uult (\uod crpctit , dcbct
malum confiteri quod ficit . Valde enim fucile efl, ut peccatoz
rcm fc ([u\fi\uc fhteatur , cum nihil pro peccato fiuo patitur.
22. hb. bAoral Hcec fiunt ucrai humilitutis mfigniajmquitatem
fuam ([uemquam cognofcerc y l? cognimm uoce confijfionis
^ apcrire . Nok uult Dcw ulcifci m alitiam } ( jui confycri dc licta

perfuadct .

fcrfuadet . Op tat diffolui confitcntcm nc contumax pccnitcs
! re cogatur . Grcgor. in Paftor. Qui ddinquens uulncra dau
fa peccatorum lingua non delcgit t quonth. atnflius fiknjwjtxt
mit , tanto frauiorcm ddoron^mmnJjMsjmnt , Vulnera
xmmdajajks cruciant . Nam cum fulredojjuc? interm
^/crue/^ Omnlsl[iuppe
. pcrarfor dum cu/pm /wam irt/ra ccnfcicntiam abfcondit , m*
Wnij/faj^^B ir. w ftusperutrMus opcultatur . Pecca*
forcs Dcus uiief Lr fuslinct^rcfillcntes tolcrat IrAawnat,
-Qu^j£££r clcmcnter.uocat : , confcffione m noj

^fham cx purojorde dcfidcrat y ircufiKajuce delmcjuimus

•rgjflxttf , Pccatfi uirus falubrit c? aperit urin confcjfionc L"
.quod felhfircdatclat in -j|y »tfgt,V/.GQ^V^ .prccdM
^iw^^ilitti i:»i/f mfl/ttmjt»Jm.»olis latcva^m^us ?,
&cccatar.enim conucrfus dc pcccatis infienbus m^ujjus cffc
uid^urcumcxpcritaccujarc^odjccit. Ongcnci. $idh 0 r,W,
*cris pcccafo fua prrcr exuaief /c DPWrms ^ W ppu* . ^ ■ L . ; j
/um /aw&afo B<t/k f Mcu<7rc)7cmm m m^s pura con *«filuu. ^
/cjfo , j/u^mjn:fvms optrilws jufcr^ *^
Confcjlio fanat^nfijj^ pceatis ueniam °™ #

donat. Omnis fpesihconfeffwie conf isiit . In confejfione
locus mifcricordiz cfl . ISlu!/i^^amsj^/p , <ju<e per
confiffwnemnon kalcat ucnia m. Qui pcccata fuahominh
lus occultantfrpcr fcmctipfos confejfx non /uerint, Deurn
tju em tcncmhabc nljjiwij^ bcbunt ultorcm. Idcm dcfumt
rno bono lib.z. cap . 13 . Exeounufcjufpiujhs cfjc incif
pit,cx<juo fui accufator crtiterit . Multi autcm e contrafcs
mctipfos pcccatorcs cjfc f&tcntur, & tamcn fcmciwfos a pcct
catoncnfubtrahunt. tAagna iam iufiitj^arTe^Jje ipfum

*io/?c homo <fuod prauus efl r ut ex eo diui nt uirtuti fuldatur
hwmlius , ex <\uo fuam injirmitatcm agncfcit . Bcnc J: iuz
ii catiuflus inhazui ta : nc iudicet ur h Dco damna txonc pcrye
~tua . Tunc autcm iuiiaum dcjc qufpfum\t t quando pcr £*
gnam fvnitcntiam fua praua fu& a condemn at . Duphccm
habcre dcbet flctum in fxnitentia omms peccator : fiuc quia
fcr rtcqh aentiamlonum non fkit :f ue <[u\a mal um per au$
dacia m pcrpetrauit . Quod g wm oportuxt ; wnypflitj v i quoi
aoerc nonoportmtgcfft . Qutdam emm iuflxtioe portio ctt
ijiteuittfrm fuam homini puro confitcn , & in JemeUpfis de
fcccatis propr^crubcfccrc . Qui fcclera fua coytot , ir
conucrfus facrit ueniam fibi parat . Ihdcmcap .z<>. \fuh
nera cm mmentis opcrta a toexhalant : dauja ucro nimts cxul
crant . Vcccatum quod pod itur \ ato curatur . Cnmcnaut
temt^n^iv^^ S patet uitium.ftcx ma<rno pufiU
lum. SilatctuUiumfoexminimomagnum . Silcn?
Clcmcns . tio culpa crefcit . Clcmcns . laccntibm non fas

cile potctt mcdcla oportuna , & ncccjfas
ry fcrmonis adhibcri . vrofcrre
dcbct unufquifp in juo ani
mus pcr \$noraniiatn
languct^.

Dc Tndulgcntr/a fiuc dcRcconcilintionc proxmu
di pcccatoi uni rcniifsionc, C ap.

INndulgcntia fumpta efl ab indulgco uerho (juod fumitur
multis mod{s,ah([uando:tnm figrificti conccjfione grati^
diftt difpcnfatione^ajipt prouacare,a\i(fi prmt imfortat rcmif
fioncm rcuhVii?- ftc commumter accipiunt dottorcs j ([uando
bquunturdcin&lgcntysccckfut. Mquando accipltur pro
remiffionc peccatorum , ud ([uadam condonatione , ir ita ci?
tanturaucloritatcsin toto ifto cap. undc rcclius in titulo dice*
rctur , dc Rcconcdialionc proximt, et rcnnjfwncpcccatorunt.

Ominus dicitin Huanjcho Maf . f . Si ofi Mathaus
fcxf.tnunus.tuuw&d altavc , &ibi recordatus
fucm i ([uia fratcr luus habct a\\([u\d aducrt
fum te , rclmque munus tuum antc altarc, ir
uadc prius rcconcdian fratntuo ,ir tuncucmcns ojjcrcs mu
nus tuum . Ibi . 6 . iSi cnim dimifcritis homimlus pcccata cot
rum dimittct uobis patcrucfcr ijwj m cceh cfljcccata utUra.
Jk *8* Accedcns vctrusad lcfuw, dwlt. Dommc ^uoiics pcc
xabit m mc frater mcus,& dimtttam eii ufo fcpticsl vixitilli
lefus.w dico tibi ufy, fcpties,fcd ufo fcptuagcficsfcptics.l t

tus

m Omnc pcccatu et blafpkmia rcmittctur homimbus : fliris
autehlasphcmiaz no rcmittetur . B ptujp d\xerit uerbu co
ira ttiu homm'is,rcnittctur ci : <j aitk xcrit ucrlucotra ftir ii loanmt
^Jan Si^no remittctur ci .wftf ; i hoc fcculo^gjjnjutu^
2o. Quorurcmifcritis pcccata, rcmittetur cis: ct ^qrurcfmu^
ritis,rcteta sut. \de \n Epijls.cap.z. Sxnbo uolh flioli \uonia
rcmtttutur uobispeccata proptcr nomeDet. ABu< Apojl, k?.

N tj

AffaApo/!. Huic omncs prophcta tejlimonium perbihcnt, rcmiffwneth
pcccatorum ifccigfire p cr nomcw cius omncs <|ui Ojttftmf irc

1 4 cum . lacoh . y . Orati o fiici falu abit infrmum : & aUes

uirfa cum Dominus t £r7i in pcccflfii /if ■ rcmdtcntur ci .

r*ul«i . p au \ 4 ^ j ] j n ^J; a q c | J, fl [, CWMf r^mpfroriern ; pcr

fanguincm cius rcmijfoncm pcccatorum j fccundu m diuitias
jnrati* cius , fltia? fufcrahcndauit m notis . Ad Colo/? ♦ $ .
Si <juis aducrjum alia^uem habet ([ucerclam : fxcut & Dominus

SahmoK donauit uohs , ifa6- uos . Sa! . Proucrt. 20 . Nc dicas rcdt
iiam ma!um pro ma!o . Expccfa Dcum , £r /ifcerafeif fc ♦
EccV. 2o. Pjus mifcrkors ejl Deus : h- rcmittit in dic tm
lulationis peccata . Ibi.tS: Rclirnjuc proximo tuo nocenti

A«g«ft t e : Lr tunc- dcprecanti nbi pcccata folucntur. hug. de ucrf
bis vomini 7 traSans iUud Apoft . Donanfcs uclns met ipfis.
Dicit Dominus : Dimitte J& dimittctur iili . Siegoprior
dimifi , dimittc illis poflca . Nam fi non dimifcris , rcuocalo
te ,h- (luicquiddimfcram y rcplicabotibi. Ibidcm ♦ Au^
flisformamji feptuagcs fepties Chrflus tibi peccata do',
nauit Ji hucus'f>ignomt { ir ultra ncgauit : ponc &r tu hmU
tcm $ & ultcrius noli ignofcere . Idcm dc Vita clericor. hb.
to. NuUus dcbitc grauioris pxnce accipit ucmamrnfi qualemt
cuncp , & fi longe minorcm ,<juam debcat Joluerit pccnam .
Idcm . Vnuf([uifo talem indulgcntiam acccptuxustjl a Deo 9

Uicronyms. ([ualcmir ipfc dcdcrit proximo fuo . Uicro . fupcr Mad>.
itMPti*] Nonufqi fcptics Jcdufqi Jeptuagicsfcptics : idcfl y

quadringcntis te* nonaginta uicibus $ ut toticns peccanti fratri
ixmittimus in die , quoties ipfi pcccarc non poffet . IaVm ^ipcr
tAath. 24. Si pcccaucrit in nos fratcr nojlcr } ir in (pualitct
-tauja nos lcejcnt , dimittendi habcmus potefiatcm , immo ncz

ceffitdtcm j q[uia Dominus prcecipit, ut dehtonhus noflm ic*
bita dimittamus . ]bifupcrillud finonrcmif.pccca.Ofors
tnidolofa fcntentiaji parua fratnbus non cbmittimus,magna
nohsa Deonon dtmittuntur . llle rcfie fui dclitii ucmam
foflulat qui hoc auod prius in ipfo de\m<[uit rclaxat . vimittat
- ™ u * cr go quod dchctur nobis , ut dimittatur cjuod dehctur a no
*k. Ambrof Jupcr Luc. vifcas frc(\ucntcr ignofccrc :ncc tmhofw;
indignationem tcnere . Sihil ejl enim quo fojft offcndi , cui
ignofccndi cjl confuetudo . Tantce fietatis cfl Dominus Ufus,
W iffi ludce donarei ueniamji Chrifli cxfctfajfet mifcricort
diam. Grcg.intAoral Qui dimittit ,&r non dat y &mii Gregarius.
Vtiwe dimittit : omnino mifcricordiam nullam facit , axiia db
omnipotcnte Dco munus ex manu non accipitur : <[uod olligato
cordc cx malitia frofcrtur . Sihocquod in nos ddm^uitur,
cx corde non dimittimus,ct illud rurfus cxigitur , ([uod nobis
iam per pocnkentiam dimiffum fwfie gaudebamus . runc
unufiufq; quo d rccte pctit, adyijcitur ^cum cius ammus in
fctitione ncc inimici odio fufcatur. Nec curat antiquus hottis,
ut terrena a nobis tollat Jcd ut charitatcm in nohs fcriat
lfido. dc Siimo bono, lib. z. cap . 14 . Nullus deforarc dcbct Ififoml
ueniam : etiam fi circa fncm uitce ad pxnitcntiam conuertas
tur . Wnumaucm^ cnim jjcus de fuo fine , non dc pnetcrim
uim iudicat . Nom enim pojfunt pcccata dimitti ei, qui in fe
fcccanti dcbita non dimittit . Qui fratrcm fiii tardius re*
concihat , Deum fibi mrdius placat . Truflra cmm fibi proz
fitiare Dcum quarit , cjui cito flacare fe in proximum neolit
git . Quomodo ucus in Chriflo nobis noflra pcccata donauit:
fic irnos <\ui in nobis fcccant , dimittamus . Ignofccndum
cfl cuif dum ueniam potiulat 4 Athanaf Si ergo non dimittis Atb mfm.

iniuriam \ <[wt tibi ft&a cfl , non orationcm pro icficis ,fci
malediUioncm fupcr tc xnducis . Sic cmm dicis : bicmihi dis
mittc Jicut ijr cgo dimifi . In coUationilus tnntum cnim dis
mittctur nobis , quantum nos rcmiferimus cis , <[ui nobis <\uaz
Cytriamu. cunq,malignitatenocucrunt. Cypri . Quifqi cnim qui fccfi
cantcm dimittit . Ignofcendo fcccatum fme dubio clcemofy*
Crfarius . nam fkcit . Cafarius , id admonition . fccunda . Qui capti*
uos rcdimcrc ,& faufcres fafccrc ucl ucflire non frxualct,
contra nuUum hominem odium in corde refcruct , & inimicis
fuisnon folum malum fromalo non rcddat.fed etiam dxlit
gat : & fro cis orare non dcfinat , ccrtus dc mifericordia, uel
dc fromiffxone Dommifui , libcra confcicniia antc tribunal
Chrijli dicerc foterit : Da vominc , quia dedi , dimitz
te ,quia dimfi . Qui cnim in fc fcccanti dc
menter indulfent y nullum fcccati uejlis
gium in iUius aruma remanebit ♦

Dc Pcnircnria J Cap. XX VL

ESf <wfcm itotffeft&tadbl prcetcrita plangcrc f l? plant
gcnda itcrum non committcre . Vccmtcntia cmm cjl uir
tus aua comijfa mala cum cmcndauonis pr:pofv.o plangxmus } ct
odimus ; lr plangcnda uhcrius committcrc no^.umus . Vnde
pznitcntia etl mixdmdolcntis wndicia puniens in fc qubddo
lct commifije. Quadc re dducidumcjl qubd ad agcndam pa»
nitcntiam non fufjxdt morcsin mclius commutarcjjr a malct
JhXisreccdere ,n fi f i? dc his , qux Jacla funt , faiisfocicnz
do dolcre } ir pcemterc ♦ Dc ca crgo ciustp laudibus f fructtfi
bus , ncccfuate , i? modo copiojds in hoc cap. aucloritatcs au
Slor adducit.

9 *

r 4

Ominus dicit in V,uangchobAat.\.Vccnitcntia Mathw.
ag\tcc,approf)mquabit cnin regnucxloru.Vaciz
tc crgo frucludignu pxnitcntia:. Luc. f. No Lu* <h, v
uc?ii uc-carc iii/7t)s, /cd pcccaforcs pcew/CrtJ
tia. ibi. j r. Gau^itl crif cora angchs Dci fupcr uno yeccatork
yoznitcntiaagentc. Ibi. i $. Ni/5 pccMifJMfm Itthttritu , omncs _
fvnul peribitis. Apocalyp. z. Vecnitcntia age Ji([uominus , ucc \p oca lyp ,
niS ribi afo,cr pugnabo cuillts ingladio oris mei. Act.ApoJl.z. Atf , Apoj?
Pccnifcnriam agite } & baptizctur mtfqtifq^ & accipictis do
nu (jiritus Jancti. Vaul ad Ro.t. An dnntias bomtals contc; raulut.
n\s y ir patieH(? } lr lon^animitatis ? .\gnoras (pjLoma bcnigmms
Dci ad pccnitentia te adducit ? Sah. S.wicnt.i*. Dijjimulat Salomom
T)cus pcccata hominuproptcr pccnitcyUhi. Eccl.i. Si pcemtcntia
non egerimus • incidemus in manus Vommi : ir non h mM
nus hominum ♦ \bi. 20. Quhm bonum tjlcorreptummamfcz
Jlxcc pxnitentiam :fic emm cjfugiet uokiitamm .peccatum ,

Iti . f . N T e dixcris , peccaui f quid mih accidit triMc ?
&\t\ffxmus cnim cfl paticns rcdditvr . Nc fardcj co??ucrfi <n?
Dcum.ncc diffcras dc dic m dicm . Suhlo cmm ucmct ira ih
hus ,Crin tcmporc uindiclx ditycrdc* tc ♦ \li . 8 . Ne dev
fiicias homincm aucrtentem Jc a peccato : nccfi impropcrcs eL
vicmento quoniam omncs in corruptionc fumus . ibi . *z „
Altiffimus odiohabet pcccatorcs , mifcrtus ef? pccnitcntiz
bus . ibi . *7* Conuertcre ai Dominum , & rclincpue pcc?
cata tua . Ibi . *i . Ydi pcccajli , nc adijcids irerm>i r Jcd de
frislmis deprccare ut dimittantur wi . Quafi a Jncie colubri
fupe pcccatum : ir fi acccjjcrisad \\iud fufcipitt tc , Pcenit
tcntia rjucimuis fit cxigua non defyicictur apudiudicem iujlwn

Aw|g|f Deuw. Augufl.inlib.depocnit . Ad agendampccmtcntiam'
non Jujfcit morcs in mclius commutarc f £r a malcJaZtis rc$
cederc , niji & dc bis qu£ Jhtta Junt ^filisjncias Dco per pee;
.ih J nitcntia* dolorcm , per humihtatis gcmitum , pcr contriti corz
dis facrifcium , coopcranthus elcemojymc. Idcm in Sohlod .
Inanisctt pccmtcntia , quam Jec^ens culpa coinquinaV.. mtyl
frofint lamcnta y J\ rcphcentur pcccata . biihd ual&t h malis

. uemam pcjcere 3 & mala dc nouoitcrarc ♦ Inhkdc Pccnit .

Pxmtcntia languorcs fanat Jcprojos curai, iy mortuos Juz
fcitat y famtatcm augct f gratmm conftruat . claudis grcjjum f
aridis copiam 9 ccccis uifum rcfituit. uitia fugat, uirtutcs cxorz
nat , mentcm munit & roborat . Idcm dc ctclcfiaslic. dogmaz
. '&c til. Tccnitentiaabolerifcccata indulitantcr crciimus^ vn

Wcronym u ^ tim0 Ultce $ lVitu » f l a ^ m J[ orum f^ nitcat • Hicron. m
Amos Vroph. Si agimus fucnitcntiam } Bcum qucp Jux. fccc

mtebit fentcntice . idcm in Epjl ♦ ad Sufan . Ncccjfaria cjl

fxnitentia 9 ^ceaut^uetcrimina 9 aut ccrte cxccdat . m

duodam

quodam Serw Apud Dcum non tam ualet mcnfura tempotis'j
quam doloris:fion tam abflmentia cibofiim , (juam mortificatio
uitiorum . proptcr quoi tcmporapoznitentix pro fidc lr con?
ucrfationc pccmtcnimm albrcuiandapn-jecipiuntur Isr pro net
ghgentiaprotclanda exislimantur t quum pro cjuibufdam cuh
ftt modi pecnitentiai fhnt impofiti . Vimam tam ato conucrz
tatur pcccator ad pmutcnUam , auam cito Dominus pnrparaa
tus csl ctiam prcefinitam mutarc fcntcntiam . In pccnitcntia
nontcmporislongitudincm rcaumt Dcus fcdaffcSus finccri*
mis pxhitcndo pcnfantur . Dcusnatura mifcrkors cfl y ir
paratus utfaluct clemcrttia , quos non potcjl faluarc iujlitta.
Ambrof dc lojcpb. cap. $6. qui pccmtcnitam agit , paratus^ ^ m h r ofms.
.dchct cffc ad opprobria pcrfcrcnda } imunasf, fubcundas-.ncc
iComoucri \fi quis ci pcccati fui crimcn obyciat . Idem in hpifli
$.ad Simplician. isibil pcccarc Jolius vci cjl : cmcndarc (dpte
cniis : &r corrigcrc crratum , c~ pucnitcnliam agete dc pcxcd
to : id tamcn difficdc cjl in hac wta bomim . Quid enim tam
rarum , qukm ut inucnias uirum } tjui fi ipfum cocrg;uat ,ir *"
fnctii condcnct fuu- Kara itacj.ieofcfio dc pcccato\raya in pcet
mictias rarahominibus ucrbi huius tfferlio.Kcpugnat cmm
ucrccudia^ (juiam&efcit unuftjtufj; propriaculpdjhtcri^dum
prafcntia magis quam futura cogitat . idcm dc pccnit. difij.
NouitDominus mutarc fcntcntiam , fi tunoucns cmcndavc
dchclum . Grcgo. m cejli. tcmpus. dijl. 5. Vxnitcntiam <\u\p>, Gre Z omu
pc agcrc efl, kr pcrpctrata mala plangcrc f ijrplangcnda non
pcrpctrare . nam cjui fic aha dcplorat ; ut ttcrum alia commitz
tat t adbuc pxnttcntiam agcre aut ignorat ; aut dijjtmulat .
Quidcnimprodcjl fi pcccata luxurice (\uis dcflcat , & tamcn.
adhuc auaritiG aifiibus anhclct? Idcm in Faflor. Qw admiffa

flangit , ncc iamcn dcferit , foenx grauiori fe fuhycit : ([ui ip
jam (\uam jlcndo imfetrare fotuit , ucniam contemnit . Ne<jj
enim rette fatifacimus 'fi ab iniquitatc non ccffamus : ([uia
duicommifitfrohibita fibimet iffi abjctdere dcbctctiam con>
1 tejfa.iT-Je refrehenditinmimmumqui fc mcminit inmat
xwus dctyuijfc . Satis alicnus a fide cfl ([ui ad agendum fce
nitcntiam temfus Jenettutis cxfettat. bAetuendum efi ne dum
fyerat Chrifli mifcricordiam incidatin iudicium. Non ctam
fotcfl cjjegraiiaclcttorum nfiuki erit ucnia feccatorum ♦
Maois ergode feccatore conuerfio quam de tuflo flantc gauz
iium fit m cxloNcceJJanum crgo ei cjl qui uult fe omnino fur
gare a feccato pnmum iffas caufas culpar fubcidere ♦ Intcriz
us iudcx mentem fotius auam uerba confidcrat ♦ Qui temfus
congruce focnitcntix prodit ,fruflra antc regni ianuam cum
frcecibus uenit . Origcn. Si cnim tunc uis pxnitentiam agc
Origfiiff. re 9 (juando fcccarc non fotes , fcccata te dimiferunt non tu

iUa . [mpxa anima plangit in malis , dum fficrat de bonis ♦
Ifitom ♦ ]fdor. de Summo bono lib.i.cap.*l.Amantudo panitcntice fh
cit animumjLr fua fatta fubtilius difcutere: & donaDeiflux
tontemffit flcndo commcmorare . Kihilautem fcius auam
culfam agnofccrc nec dcflere ♦ DUfliccm habne dcbct fletum
in fxnitentiaomnis fcccator Jiue auiafer negligcntiam boz
num nonfait : feu auia malum fcr audaciam pcrfctrault. lUe
fccnitentiam digneagit t au\ fic frceterm mala dcfhrat : utfu
tura itcrum non committat . Nam <jui flangxt fcccatum : &
iterum admittit fcccatum : ([uaft fi qms lauct latcrcm crudum
ijucm auantb magis cluerit y tanto amfhusLutum facit.Quam:
uis (jmjqi fit fcccator impius ,fi ad pocnitentiam conuermz
tur: confiaui fojfe ucniam credttur . In hac uita mntum fce;

tntentice fatct hbertas , fofl mortcm ucro nullam correfttorits
cjje hcentiam . In hac uita dum cflis i Vcum pcr focritttnz
ttam gloriflcate '. in boc enim feculo fccrittcntwn opcrant
tibus vei mifericordia jubucnit . \bi . 1 4 . Ampiius lartatur
Deus deamma dcfycrata 9 &r ahquando conucrfa 9 rfuam
Ae ea mxx nunquam cxtitit perdita . Copioftus cfl cnim gaut
dium coram £>eo,ir angchs eius de eo <]ui a pcriculo hberaz
tur l quam dc eo aui nunquam nouit pcccati fcriculum . quan
tb cnimcontriflat rcs fcrdita : tantb magis ftfuerit inucntn
lcetificat . Multi flpcrna rcfyerft gratiam cxtremis fuis ad
"Dcwn reucrtuntur pcr pocriitcntitm , ir auaxunq; mala gcft
firint^uotidianisfleftibuspurgimt : atcjiin honisftclis ma*
h getta commutant . ^wbus ktftc totum quod dch^ucrant
ignofcitur i (juia ipft (juod male gcffcrant pocnitcndo cognoz
fcunt ♦ \iemVccnitcntia non ucrbo agcnda 9 fcd facto .
Grandc fcclus grandcm cxquiritnccejfario (atisfaftimcm .
Qitiergocupit ccrtuscffcin mortc dc indulgentia fanus pccz
fliteatifanusq; ferfctratafacinora dcjlcat .Qui autcm frav
uc uiucndo fccnitentiam in mortc agit , pcrkuhfum csl .
Sicut cius damnatio inccrta cfl 9 ftcl? remifio dubia . \dcm
lib . I . Pccmtcntia cfl mcdicamcntum uuhcris f Spes falutis,
perquam feccatorcs faluantur t pcra[uam Dcusadmifcricorz
dtam prouocatur, (juai non temporc pcnfatur 9 fcd frofunditn}
tc fletus et lachrymaru. Vocnitctia aut nomc supfit a focna qua
tmima cruciatur ct mortificatur caroMn liiu.ai.rr . Si fccniten
dodignavco aSagcffcrimusfeucritatceius in clcmcntia comit
talimus.Na, tllc a\ nos malos tolcrat, no duliu ctt $ coucrfis clc
metcr ionofcatMoc totu de T>ei froccdit clemetia,ut nos no da
nct crudclitcr 9 fcd cxfcllct ad focnitcntia fatkntcr.hyla^ ius. fyhtrm.

T.lcnitudo cnim morcs immutat , & longorum tcmporum criz-
n.ina in iclu oculi pcrcunt ,fi cordis nam fucnt compunclio ♦

Ccefiriui. Qcefarius . Valdc dura cfl\ ir nimium dolcnda condilu omt-
ncm inttnticncm, ir (ludium impcndcrc opcri , & jru:ium
fwn rccipcrc pofl laborcm . Dkit cmm ahfjuis cum ad Jcnez
Sflw ucncro ; tunc ad fxnitcntue mcdicamcnta confugiam ♦
quare dc hoc fc fragilitas humana prcefumat , cum , unum
diem uitr fuce in potcflatcm non \iabct tlnhjuitatcm enim
flram fi nos agnofimus , Dcus ignofcit . Multi cnim Jc crct
dclant longo tcmporc uiucrc } ir itaihs rcpcntinamors fub?
traxit : ut nccad illam momcntancam pojfint ficnitcniia pcrz
ucmrc ♦ Hrubcfcimus modo paruo tcmpore pxnitcntiam agcz
re ^ijrnon timcmus finc ullo tcrmino tcmporis (Ctcrna (uppli
cja Juslinere ♦ Qui cnim pro pcccatis fibi ipfi non parcitpcz

Cyfriams. us Clt0 ^ indulgcntiam tribuit ♦ Cypria. dc laud ♦ Pccnitcnt
tice . O pxnitentia cjuid dc te noui rcjcram ? omnia ligata. tu
foluis , omnia clauja turcfcras , omnia aducrfa tumitigas,oms
nia conirita tu fanas } omnia confufa tu lucidas y omnia defpcz
rata tu animas ♦

Tc AMHnenM. Cap» XXVII

Bjlinentia efl a cxbo tr potu (ho quia hccc aut a\i([ua uci
creatura mala fint,fed pro foia corporis cailigationc ) ccjfatio
fecundu Augujl* de fide ad Fctru ♦ Vel alftincntia ejl cohibi
tiogulx , hxurlt cupiditatis, auaritice^amhitioriis^t jupcrbice.
Vnde abjlinentia ahcjuando pro lujlitia jumitur, cum.f. abflit
nemus ab alienis nulli uim injcrcntes,riihil cu\<f> eripictes . De
ca crgo ad plcnum in prafcnti cap\ traduntur auclontatcs.

Qminusdicit in Euwrcho Mat. f . Hcati i i Maf' tui 9
cfuriunt & fittunt \u\luiam quor.iam ifft (atu
rabwmr. *. Pc£n.2. Obfccro uos tanfy adua Tctrus.
nas } ir percgrinos alflmcrc a carnahbus defi .
derys : aucc mihtant aduerfus animam,conuerz .
fationcm ucflram intcr gcntcs bonam habcntcs . Vaul . ad VauUs
rcwM4. ls aui non manducat } manducantcm non flxrnat. Ef
<jui manducat non manducantcm iudicct . Qui cnim manducat,
Domind manducat.ir aratias aq\t Dco ♦ Ef riui non manduz
caf, Domino n m manaucat, ctgratias agit Dco . i.Ad Thcf
fdloniccn. r. Omniaprobate, auod bonum cf? tcncte : ab om
ni fbccic mala abflxncte uos. i.Ad TimothA.Omnis crcatuz
ra txi bona efl: ir nihd rcycicndum^uod cum gratiaru aUioz
nc pcrcipitur . Sanclifcatur enim pcr ucrbum Dci , lr oraz
tioncm ♦ Sai. Vroucr. 13. luflus comcdit ir rcplct animam s<tlcmon.
fuam • ucnter autcm impioruminjatiabihs. Ibi. 27. Anima fa
turata calcabit fuuum.Anima cfuricns ) &- amarumpro dulci
famit. Kcdcfiaflic.l. Sapiens cor ir intclligibile abjlinelit fc.
a pcccatis : ir tn opcribus iufliticc fucccfus habcbit . Ibi .
Proptcr crapulam multi obicrunt: qui autem abjlinens cfl^adyz
ciet fibi uitam . Augu. Supcr loan.de confc dijl. r. lciunium ^ugu^
autcm maonum } l? gencrale efl } abiiincre ab iniauitanbusjLr
ab illicitis uohptatibus Jeculi quod ejl pcrfcHum ieiunium in
hoc JcculoiQuafi quadragcfimam abflincntiaz celcbramus } cum
henc uiuimus, cum ab muniitatibus } i? ab illicitis uoluptatibus
abjlinemus. Idcm ibi dc diffmitionc rcctx fidci . Bonum cjl in
cibo cum gratiarum aclionc percipcrc, (]u\c([u\dDeuscdcnd\i
yrccccpit . Abjlincre autem ab aliauibus, non auafi malis } fci
quafi non ncccjfarys j non ejl malum . Njbil p rodcjl tota dic

longum duccre kiumum ,fi poMca ciborum fatktatcucl mmtc
tate ariima obruatur . Sit ergo tcmpcratus cibus cfcte: ir trz
rigata corporis nojlri terra fpinas libidtnum non germincbit»
Qwdli* ejl caro <Ju<r pofl multos dics prcecipit abum , talis efl
ammaqua; non afftduc pajcitur ucrbo Dei . Eonum ejl ieius
narc ,Jcd mchus cjl clccmojvnam dare . Elccmojyna Juffcit
finc iciumo . lciunium autcm non Jufficit ftne clcemojyna .
Scdleiunium cum clccmofyna duplcx bonum ejl. Tale aus
temcjliciunium finc clecmofyna , cjualis fine oleo luccrna.
Sicut luccrna auaz fine oleo acccnditur fumigare potefl, lucem
autcm habcrc non potcjl , ita iciuritum Jxne clcemofyna carric
qutdcmcruciat fcd chantatis lumtnc animamnon iiluflrat.
ttieronymus. Hic. in Epifi.ad Dcmctnad. Aljlinentia tua atq, iaumutn c$
ntagis Deograta funt , <\uo cum moribus fanclis offcruntur .
Vf quce in alys junt wrhracula uitiorum , in tc Jint ornamcn
tauirtutum. Idcmad Vyuflicum. Modicusac tcmpcratus cis
lus ir cami h' ariimx utdis cft . Vlcnus ucntcrjacdc dc iec
iunijs diffutat . tAchus cM cnimjlomacum dolerc quam menf
tem. Tantum tibi ieiunium imponc quantum Jcrrc potcs.
tAultoqmchuscJlquotidtcparum quam raro fatis fumcrc •
Ardor corporis frtgidionbus cpuhs tcmperandus cjl.in Epjl.
adfurium. Sonnullt uitam pudicam appctcntes in mcdto itinc
re corrucrunt : dum Jolam abflincntiam carnium putant t &r
leguminibus oncrantflomachum , quce modcrate parccq; innos
xia funt , ir ut quod Jcntio , h(\uar , rixhi fxc inflammat cor>
fora , h- mtmbragcnitalia tinttUat ficut inckgcflus cibus , ub
tlusq; conuulfus . Idem Ad Cclanthiam . Quid prodcjl
tenuaricorpus abftincntia , fi animus intumejcit Jupcrbia*
Qwd uirtutis habct uinum non hbere ,i7-ira t ir odio incs

Iriari? Idem Ad TLuflochum* SoUicite prouidendum efl y
utifiuosfaturitasaparadifocxpuhtjefuricsreducat. Ambr % Amfcro/uu,
m jcrmo . dc iciunio . Gula a paradifo rcgnantcm cxpulit.
AbsTinentia ad paradifum rcuocauit errantcm . \n hb .dc icz
iunio . Initium uitce hominis panis & aqua . A* nunc quicz
uid pifcium natat f (jmcquid awum uolitat , quicqmd ferarutn
difcurrit nojlris , ucntribus fcpclitur . lciunia , uigilue y elcez
tnofynz augcrc lonum noflrum dcbcnt, non uclare peccatum.
lllc abflmens , uir crcdcnduscfl } qui uitiorum omnium libcr
effcciuscji. Ncj>cnimrcputanda cjl abslincntia % ubi crit
uentris faturitas Jubfccuta. Mcmbra fua quce funt fupcr
terram mortificant , (\ui infolcns corpus iciuniorum continuaz
tione cafligant . Sihilcontra alftmcntiam faciunt t qui uit
rxum non pro cbrictate 9 fcdprocorporis tantum falutc pcr;
cipiunt ♦ Nec hoc cis offcrt uoluntas $ fcd permittit infirmiz
tas . Abflincntiaciborum fola non fujficit , rifi ei opcra
lona iungantur . Gre. in^ajlor* In cajfum per abslinenz Gregmuu
tiam corpus attcritur , fi inordmatis moribus dimijja mcns
uitys dijfipatur ♦ Idem m ho. Qui a paradifi gaudv[S per
cibum cccidimus : ad hcec in quantum pojfumus , pcr abjliz
ncntiam refurgamus ♦ m hb . lo ♦ Wioral . hbflincntice
uirtus nullaefl ,fitantum ^quiffi corpus non cdomat, quans
tum ualet , aut ualde inordmata efl , fi dcdcrit plus ,
fjuam ualct ♦ Tlus csl ab enim ucrbi pabulo uiUuram in perz
petuo mentcm reficere quam ucntrcm mortferx carnis ten
reno pane fatiare . Obo corpus pafcitur^ opcrc (fantus nutri
tur. Innocent. Abjlinentes et arrogantcs jbslincntia (\uidcm irtnoccntius.
corpus ajjiciunt Jcd pcr dcftdcria culpx mundo fruiunt «

Cttffl mcns ad fr&ccftacharitatis tcniitur, rcflat prttfcUtfl
lio, ut pcr abslinentiamcaro maccrctur • \Son cnim Dcojcd
fifoauifqiiciunatjicaqu&ahcmpus ucntri futtrahit , non
in opcribus trihuit . fciucntrx poslmoiumcffcrcnda cujloiit .
himoncnii funt abjlincntcs utnoucrint , cjuiatmic placcnte
Dco abjlincntiamcjfcrunt y cumca <\uce Jibi ie alimcntis fuhz

Brt/Hi«i. trahunt , in iulgcniibus largiuntur . Bafd . Son hcnc foffu?

mus uigilare t quum iapibusjucrit ucntcr onujlus . Vigilias
fluic copularc ieiunijs , utcundis uirtutibus jlorcfccrc poffis.
Hjcce enim plunmce non folum corda nofirajcd ctiam cvrpus
br animam lcciunt . Sihil proicjl ucntrcm ab tfcu rcfccarc y
£r animamobrucrcpaffionitus. lalcm tc exhibc fli rmcu
uolueris \ciunarc, ut cum tc a cibis abflincs , ahjlweatjLr hn?
gualua ab ifttiifii ucrbis . Corpus cxcrccamu: iciunys , &
mcntcm purgcmus ci utiys . Sicut tr.ilcs plunmooncrc pr.cara
uatus impcditur ai bellum , ita mpciitur monachus ai uigilff
as cum cfcarum largitatc jcrucfcit ♦ Scep e cnim pcr cibornm
. auiiitatcm franguntur tlomack uircs t ylurimasf- cezntudinc:

IfiJorus. cfarum laroitatc patimur . fiior. dc Swnmo hono hb.i.cap.

44. Qui ci c.bis abjlincnt , & frauc agunt , icmoncs imitan
tur:(juibuscfcanoncfl^&nc(liiitia Jcmpcr cfl. \lh autcm
iene a cibis chjlincnt } chu a malis aclibus , ucl h mundi iciunat
ambitionibus . Ffcis cnim libido crcfcit , iciunio luxuria fuf cz
ratur. Hoc ejl pcrfcclum & ratwnahlc iciuniwn f qu.\ndo
nofler homo cxterior iciunat , &r intcrior orat\ Ver ieiunium
ctiam occulta miHcriorumrcuclantur , diuimcj; Jacramenti art
thana panduntur. lciunia fortia tela funt aiucrfus demonum
tcntamcnta . Cito cnim pcr abjlincntiam aiuerjary dcuincun
ter ♦ Immundi c[uoqy, Jfyiritusibi Jl magis"ingcrunt y uhi plus

uiicrint

uidcrint cfcam & potum . Abflmcntia modcrata uiuificat £r
ocadit . uiuficat ammam, corpus nccat . Spcrnitur iciumum
quodinucffcrum dchtwja ciborum rcpletionc rcficitur . Tota
en»n dic cpulas in cogitationc ruminat, cpui ab cxplcndam gus
lamucflcrc fibidchtias prccparat . Ncc ualct quiccjuainbot
ni cpcns imbcciUimte perficcrc j Scdquod cum modo ir tcm*
pcran\cntofit f filutarc efi r Quicquid autcm nimis & ultra
modum fit , pcrniciofiwi §Sl: ttudiwhqi fuum in contrarium
ucrtit . Corpus cjuod abflincntia frangit, tcntatio non urit.
Sicut omncs caxnaks cupidimtes abjlmcntia rcfecantur, imom*
ncsanimi uirtutes cdafimteuityJeslrwmtur.Ncq; cnim^ufq;
potcjl uimtem pcrfcclionis attingerc , mfi prius ucntris cdoma
ucrit ingluuicm . Ccvfarius in admonitwnc fccunda . Ahjs Cthrlui.
dxbus iciunarc , aut rcmcdium autprccmmm cft, \n quacb-agc
fima ucro nqn iciunarc , pcccatum ejl. Mo tcmporc c[u\ iciu
nat, acapict mdujgcntiam : in his dicbus qm potefl , & non ic
iunat Jcntict pccnam . Quidprodcfl ficarncm noUramics
iunys, & uigilys afflgimus , i? mcntcm nojlram non cn;cns
damus : Aut cjuceintcriora funt non curamus . In collationh
bus tanlumfibi abum unufjuifcfi concciat quantvm fuflenm
tiocorporis t non cjuantum dcfidcrium camis cxpofcii. Qai
nimium cibisutuntur, cjuanto mogxsucntrcm ingurgitantjan;
to amplius fcnfum corrumpunt . InVitaWitr. ^cmadmo^ InuitaVatr.
dum cnimfiamma comburit fyluam } fic uifioncs malas cxtin*
guit cfurics. Qui continet ucntrem Juum, minuit uitia : Sam
<jui uincitur ab cfcis , augmcntat uitia ♦ Incremcntum tgnis
flamma ,in:rcmcntum ucntns efcamulm . ligna multnma;
gnam cxtvhnt Jlammam , abundantia autcm^cfcarum praua
nutrit dcfidcria, Tlamma diminuitur dcficicnte Jylua , &

efcarum indigentia marrefcere facit iefiieria ma\a . Dcfi*
dcrium efccegignit obciientiam } & gujlus fuauit expuht dc
paraiifo ♦ Vacuus uenter in orationibus uigilare facit »
Nam fi rcplctus cft , fomnum mfertgrauifftmum ♦ tAcnfu?
ra competens repleuit uas , uenter ucro iiruptus non iicit 9
fuffcxt . Si Vaffxones uitia corporis noflri fame y ieiunio*
rum ac uigiliarum labore macerentur ^tunc aiuerfariorum no
Jlrorum iemonum humiliatur untus.

Dc Silentio, 8C Vcrbo oriofo»
Cap ♦ XXVIII*

1N hoc cap. citantur aufloritates de Silentio fxue taciturnis
tate ut homo fit difcretus in filentio , utilis , lr cautu^ in
ucrbo : nc aut taccnda proferat , aut profcrcnda rcticefcat.
Vnie taciturnitas in diccndis , ir locutio in taceniis eff pecz
catum. ideo dc utroq> in prafenti cap. traiuntur auttoritatts,
de taciturnitate .f. lr ucrbo otiofo. Efl autem taciturnitas 9
qua mentcs circunfticientcs ijuii deccat , & <[uid non , filcnt
cogitabunde ; nec putant proferenium anteq,- mature cuncta
adamuffim difcutiant; ne cx ore magis quam cx pcclorc crum
pat oratio 9 taciturnitati autcm linguacitas opponitur.

Mtfaus, Ominus dicit in Yiuangelio bAathM.Bonus ho

mo dc bono thefauro profcrt bona.Ht malus ho
mo ie malo thcfauro profcrt mala.Dico autcm
uobisfluoniam omnc uerbumotiojum quod lo*
cutifucrint homines/eddcnt rationem de co m dic iudicy.Ex
ucrlis cnim tuis iuflifcaberis^ cx uerbis tuis condenabcris*

* ' . • f\ ... **' &

loanJ.Qui a fcmctipfo tytur,ghria propria qweritj. Vaul. Umei
ad TmotbSi Vcrhofi otiofi & curiofi loqucntes <[uce no opor *****
tet ^Xuautcmloaucrc auce dccct fanam doclrinam . Ad
Ephcf. $. Scmo uos fcducat inambus ucrbis .*.Ad Thimoth.
4. Ineptasautcm ifrmancs fabulas dcuita. t.ad Thcffalon.^
Vobis autcm dcnunciamus, ir olfccramus , in Domino nojlro
lcfuChrisloptcumfdcntiooperantes , ueflrum pancm man;
iucctis. Salo.VrouM-. Vroptcr pcccatalabiorumruina proxifi
mat malo . \bi. i o . ln multilo^uio pcccatutr. non dccnt . Qui
aute modcraturlabia fua prudcntiffimus rfl. lh. i4.Vti ucr?
ba funt plurimafhi fre([ucntcrcegeflas. \bi.u. Qui Cuflodit os
fuum, cuflodit animam fuam.Qui autcm inconfidcratus cfl,fcn
tictmala. \biM. Homims cfl animam prcepararc,& Domini
cftguhcrnarc linguam fuam . Voluntas Kegum labia iusli .
Qui rctta loquitur, dirigctur . Qui attonitis oculis cogitat pra
ua.mordcnsldbia fua pcrficict malum Abi . 17. Nondcccnt
flultum ucrbacompofita } ncc prinapcm labium mcntiens.
Qui modcratur fcrmoncs fuos , dotlus ,&prudcns cfl : &
prctiofi jj)iritus uir cruditus . Stultus auof, fi tacucrit , faph
ens rcputabitur ,Crfi comprcffcrit \abia fua intclhgcns .
ibi . 18 . cum obfccr atiombus hqwtur paupcr, & iiucs ej]az
hturrigidc. Laha flultimifcnt fc rixis , ct os eiusiurgia proz
uocat.Os flulti contritio eius, et labia ipfius ruina animce eius.
Mors y h- uita in manibuslingux, ([ui d.ligunt cam , comcdent
fruclum eius. \bi. U . Qui cufloditos fuum.et hnguamfuam,
cuflodit ab anvuflijs animam fuam . Ibi . 26. Qui impo*
fuit flulto filcntium mitigat iras . TLcclcfiaflcs . to . Vcrt
ba aris fapientis gratia } ir labia infpicntis prccipitabunt
tum . Stultus uerba multiplicat . Ecclefiaflici . 4- .

Noli citatm effcin lingua tua t ir inutilis ir rcmiffus in opc*
ribus tuh • Ibi ♦ «. Vriufjuam audcas ne rcfyondcasucrbum,
ir in mcdio finiorum nc adycias haui ♦ Ibi . 14 . Bf irtu$ e/7
w>, <jui hom c/1 /rtpJJis ucrho cxorefuo, ir non cfl flimulxtus
trijlitia dclicli. Ifci. 1 $. Antcfyhquaris , <ii/ce . iii. 19. Qui
odrt /o<judri(nfrm cac^iwgKif mahtiam . Ne itercs ucrhum ncc
quam y & durum ; ir non mmoraberis ♦ Ejl <jui labitur in hn
gua (iia^fcd non cx animo • Quis cfl cnim <jui non deliqucz
rit in lingua fua f Ifci. 20. Ejl tacens^ui inucnitur (apicns;ir
eslodihilis 9 auifrocax cft ad haucndum ♦ Ift autem taccns
nonhabcns finfumhaucht ,£r cfl taccns fciens aptum tcmf
fus . Homo fapicns tacebit ufi, ad tcmpus : lafciuus autcm ir
i mprudcns non firuabit tcmpus. Qui multis utitur ucrbis Ixdit
animam fuarn . ibi. 28 ♦ tAulti ceciderunt in orc glady,fid non
fic auafx <jui intcricrunt pcr linguam fuam . Iutjum enim lin*
guce iugumfcrreum ejl: ir uinculum iUius uinculum cereum
cfl . Scpi aures tuas ftinis, ir linguam ne/juam mli audire .
ir ori tua fhcito o\lia t ir fcras auribus tuis* Verbis tuis fht
cito flathcram , ir frenos eri tuo rctlos . Attende ne fortc la
baris in \ingua t ir cadas in conftcttu inimicorum infidiantium
tili : ir fit cafus tuus infinahhs in mortem . Ibi . 31 ♦ Supra
mcnfim magnam fcdifli ,ne apcriasfiuccmtuamprior. ifci»
\z , Adolcfcens haucrc in tua caufi uix . Si his intcrrogatus
fucris, habcat caput tuum reftonfum. In multis cflo quafi int
fiius 9 ir audi tacens fimul isr quctrcns . In medio magnato
rumh^ui non.prxfiimas, isr ubi funt fincs non multumhrjua
ris. Vhi auditus non cfl , non effundas firmonem , dr impor
AtfguF?.* tunc noli cxtolli in fapxcntia tua* Aug. Abfit ut mul/jlo^juium
deputem , ([uando neccffaria dicuntur , qnantahbct firmonum

s 9

multitudinc, aut prolixitate dicantur. Hicr. lib.z.contra Rufi ihcronym.
fin . Hirundincm non cjfc fufcipicndam in domo , id eslgi r*
ruhs & ucrhfos hommcs Jub codcm tccto non habcndos cfic
dixii Arifl. IdcmM Sepolia ; Vcrba uoluere, & apud im
pcritum uulgusadmirationcm fidfoccrc, indoclorum hominum
eft ♦ Nihd mmficilc, ([uam uilcm plebcm & indociam uolubi
htatc linguce dccipere f c[ux ([uicc[uid non intclligit, plus mira*
tur. vifcat aliauando taccrc , c[ui nuncpiam didkit loc[uiMcns
Cbrislo dcdimfic cauct minorajicut & maiora, fcicns ctiam
pro uerbo otiofo rcddendam cffe rationem.Amb. Ukt.de Of : ^ mho r m
Quamplures uidi loqucndo in pcccatum incidiffc. Vix qucmf
piam taccndo , ideoq; tacerc noffc, quam loc[ui difficilius cjl .
AUfra fcrmonem tuum nc luxurict , nc lafauiat , isr mu]iil*
([uiopcccamfibicohgct. lugum fitucrbis tuis '&jlatcr<k
atqnncnfura.utfitgrauitasin fcnfu , infcrmonc pondus +
cttq; in uerbismodu: . Ejlquidcm homo^ifientium affcclat*
fcdcoreius multuni feeondemnat : lslctalis multumloauitur,
Et cfl ahus, c[ui a manc ufi, ad ucfteram tyuiturfr cum dile
clione ficntmmmagnumcujlodit. Grcgdib.ZMoral.Lin* Gr „ oyil4l ;
gua Jub magni modcraminis hbcratione framanda ej} } non in*
fohbihter okhganda , nc aut laxata in uitium dcfuat ; aut rc%
JlriBa ctiam ab utilitatt torpefcat . ibidcm W.ic. Ififint ca%
fus culpce crcfccntis : ut hngua , cum non rcslringitur,ncc[ua*
cjuam ubi ccadcritiaccat ;fcd fcmpcr addctcriora dcfccndat.
Ibidcm hb.7.Maral. Tcmpus taccndi dr tcmpus loc[uendi:di;
fcrcta uicijftudinc pcnfanda funt tempora . r>e aut cjuum rct
slringi lingua dcbct , per ucrba fc inutilitcr foluat : aut
c[uum tyui uttotcr potcjl , fcmctipfam pigre reflnnaat. Oim
fum c[uippe ucrbum ejl ; c[uodaut utilitate rcclitudims .aut

rofione iuflce neeeffttalis earet . Sic uf meauta heutw m crrof
rem wofrabit , ita iniifcrctum filcnttum cos rtui erudin tofcs
Sa/3)ai. r«nf , in crrore delinjwt . Ba/« . In eonue>i(u noli frofcrre
firmoncmjci oportuna ucrbatx ore tuo procciant , Cum
oportunum tcmpus tnucncris , uf fe audtcntibus atrtSb gratia
tfaYn* Lfca . \ftior. Soliloq . cap . p i sinf tm ucrba fauca.

Tolie ucrbofttatcm fermm fufcrfiu . AfabjbpM none/
/uoief eulpam . Lin^uo/usfcomoimpcrifusc/I: Sapicnsucro
paucisuttturucrbts. Ibtdcm.z. Qui otiofa ucrbanon rc {
primit ,adnoxkc*otrmfiiu Stjtmotuus irreprchenjto*
l,i (k cxveUatiofle av&enlimu&iW, Stito <pw femp<«
~ Io (W , eonfidcra <\ux dtcas , tcmforc cmgrw hiucrc ,ir
^e.No tywriJ ni/i inferrooafuj /ueru.No dtca.* pm/j^rt .1«
iidf.LmjP»/« fcomoimpcrifu S e/J.S«p l eareue/ermo t >e J /ci.n
tiaficU^uimultuJlulutiaeJl. Vox.n.infivicntis mmulttfh
tationcm jermonis .Maneafgifurin ucrbo mcnfura : tn Jcre
mone fitjlatcra . Sempcrucrbatuo fmt modcrata . Mo&m
Uaucndi non tranfcas . Vlus ddigc audire ^i» feflM • P ' w
«u/"culfare auam aWe . ln principio audi , tyuere ncutp
wms .fims Ms habet honons . Mcltor efl nmjftmusferm ,
etukm pri mus . dauJc aurcs fua; ne attiias malum . fi&jm
cauta ucrba . Vanus fcrmo eifo ^lutt mcntcm . fme Jw
mtur ctuod hbenter audttur . Kihd ex ore tuo <juo« impcdirc
pofftt vroccdat . Uihd ftoi non cxfcitt ,fonus uocts crum
pt. HocproccdafcxIaouJrfuodaurej non folluat audtcm
«jj . Scrmo uanus uante conjctcnux iniex ejl . Qudts fcn
mo iMcnditur , tahs ir animus comfrobatw . Vaulatum cret
fcunt uilia , ir dum tarua non curamus in magna prolaht
mur. Inkftcnio ,ir tacenio fcritus cflo . Ungua tua tc

nonpcrdat. Oftonehngucc tuxclaujlra ftknty.Ccefarius. Gfjarius,
Nihilprodejl filnhahitationc uirtutum fit filcntium , isr in
halitationihus uitiorum tumultus , lr colluctatio pajfionum ♦
In Vita Vatrum ♦ Cum filcntio , lr oratione agc , auod agis
in ucritate.

DeCogitarione, Cap, XXIX,

1N hoc oip. citantur aufioritatcs dc lonis 9 lr malis cogitat
tionihus.([uon\a fi honas cogitationcs diligcrc cxfcrimus^ab
iUis y ([uce malxyraucc funt } dignahturDominus noshherarc,

Ominus iicit in EmwgeJio bAath ♦ f ♦ Bcati Mathjtus,
mundo corde j ([uoniam iyfi Dcum uidchunt ♦
Ihi ♦ *r . & bAarciJ. Ah intus enim, de cordt Marcwt
hominum excut cogitationcsmalce.hdultcrid t
fornicationes t homicidia y i7' ccetera omnia mala ah intus yrocet
dunt.ir coin(\uinant homincm.i.vaul.adCor*l.Charitas no iWks^
cogitat malum t non gaudct fuper iniquitatem, congaudet autcm
ueritati .Ifci.if.Gtro ir fangms rcgnum Dei pojfdere non
jwjfunt. 2.Iii.J. Viduciam autcm talem hahemus per Chrislum ^
ad Dcum.Kon <[uod fufficientes fimus cogitarc aluniid a nohis,
quafi ex nohis : fcd fufficicntia noslra cx Deo efl ♦ Ad Vhilip
fcnfA- Qucecump junt uera , ([ucecuncp fudica } <[ux cunqi ius {
fja ' ([ucccuncp JanZta, (jutcunqi amahilia , ([ucecunq, honx fk
mce ; fi([ua uirtus,fi([ua laus difcwlinx : hcec cogitate • <[U£ ir
didiciflis t et accepislis t ct audiflis y ct uidislis in me. hxc agite y et
ieus yacis erit uohfcum. Ad Galaths .Dico autcm (hiritu am
lu\ate,et defidcria carnis no pcrficictis.Salo.Vro.l.ln omnihus ^ omr, r
uys tuis cooita Dcum ; ip/c dirigctgrejfus tuos f \hi . *t ,

Qui honus cfl, haurkt fibigratiam a Domino . rjui autcm cons
Jidit m cogitationibus Jws impic agit ♦ Cogitationcs iujlorum
uiicia : ly conjilia impiorum frauMcnta . Ifci. ln abunz
jdanti iuflitia uirtus maxima cjl , cogiiatipncs aukm impiorum
craikahuntur . \bidcm. Uiffpantur cogitationes ubi non cfl
confiliunx : ubi ucro fiurcs funt confilkry , corJiYmantur . \b\.

Qui cogitat mala fkccrc Jlultus cjl. Cogitatio cnim flul
ti peccatum cf?, ir abominatiohominum dctraUor . Sapicntj.
Vcrucrfxcogitationcs fcparantauco : p\l\imautim uixtus
Wrripit infipicntcs . \bi . Quis enim hominum potcritjci?
rcconfilium Dci ? aut au\s potcrit cogitare qtid ucU Dcus ?
Cogxtationes cnimmortalium timxdcc lr inccrtx prouidcntrx
noMrce. EcclcfiaJlic.yQu^ pra:ccpit tibi Dcus , \Va Jcmpcr coz
gita : & in pluribus cpcribus cius non cris curiofus Abi. 14.
Bcatus uir , aux in Japkntia morabitur : ir ([ui in tui
flitia Jua meditabitur : ir in fcnfu cogitalit circumfte?
Uionem Dci . Cogitatum tuum haic in prxccptis

JDci :ir inmandatis illius maximc ajpiuus cjlo: irjfr
fe dabittibicor : & concupifccntia Japkntut dahtur fih .
J Vrcccoria Jatui auafi rota carri : & ([uafi axis, ucrfiz
tdis cogitatus illius . \b\Ai. Non prxtcrit vcmmum cogitfc
m tus omnis, ir non abjcondit Jc ab coullus Jcrmo ; Awujl,

Kemo potcjl a diabolo dccipi , rifi c[ui Jc prxbcrc uoluerit ad
Hitrotytnus» rfua? uoluntatis fenfum . Hic. in.EpiJl.adDcmctriaicm.

Quicriuidpudct diccrc pudct & cofftarc . cjl tutijfxmum atq;
perfcttum, utajfucjcat animus foilicita fcmper l? pcruigilicu
flodia iifccrncre cogitationcs fuas } isr ad primum animi moz
tum , ucl probare t ucl rcprobare f a[uod cogitat : ucl bonas cocri
tationes alat^ ucl Jlatim malas cxtinouat, Binc nanq> fons cfl

€l

honi y ir origo peccandi . Votesla? ([uippe dialoli non in tc}
mcritatc iUius atq; iattantia^fed in tua cjt uoluntatc ♦ Nc fit
nas cogitationcs tnalas in cordc tuo crcfccrc . Grc.hbj. Ma ^prW
ral bXagno sludiofupcrflucecogitationcs amputandz funt .
Sed tamen amputari funditus nequaquam poffunt . Sernper
enim caro fuperflua generat : ([uce Jempcr fpiritus fcrro foU
licitudinis rejcindat .Ibi . 12. Elccforum mentes fi (juas in Ji
carnalcs cogitationcs inucniunt,pocnitcntice ardore cofumunt ♦
nec cogitationcs fuas dilatari carnali uoluptatc pcrmittunt ;
([uia co fcmctipjos iudicantcs^fubtdius feriunt } <[uo di/lrittum
iudicem prceflolantur uicinum . Sicut capitc rcguntur memlra,
ita cogitationes mcnte diftonuntur. Qmniumcnim corda fcru
tatur Dominus ; ir uniucrfasmcntium cogitationcs intclligit .
MaligniquippeSpiritusanimamundip fiando ei

non folum opcris y fed ctiam locutionis infupcr cogitationis inis
quitates placcnt. Tunc cnim in capita oculos habemus cum uis
tam rcdemptoris noflri tacita cogitationc confpicimus . Qwd
prodcjl , qubdcontra hominum mfidias tota ciuitas cuttoditur,
fiunum foramcn apcrtum rclm([uatur y undcab hoflibus int
trctur . Omne cnim c[uod fubtihter cogitamus ^quafi mcntc
coquimus . Jfidor. de Summo bono hb. 1. cap . 25 # Cogitatio yy flrw ;
fraua ddettationcm pant : dclcttatio confenfioncm : confcnfeo '
attioncm : attio conjuctudincm : confuctudo pcccandi ncceffxta ■ •
tcm } fi:q; his uinculishomo impJicatus ([uadam catcna uitiorum
tenctur adjlriftus . Ibi.zr. Bipartita cfl caufa peccandijdcjl
opcris &r cogitationis ♦ qnorum unumini<[uitas dicitur, ([uoi
opcrcgcritur: ahud iniuflitia , ([uodcogitationc admittitur .
Prius autem aBio rcfccanda efl , poflca cogitatio . Vrius praua
cpera, poj} modum dcfidcria ; uiciffvn autcm h' a cogitatione

ofcra frocelant , &r al opcrc cogitatxo nafcitur. Quamuls ct
ji ab opcrc malo quifq; uacct } fro fo\\us tamcn fraux cogitati*
nis malitia non crit innoccns. Son cnim Jolum JnUis fci & co
gitatiotubus iclinauimus :fi cis illicitc occurrcntibus iclcflez
mur.Nonciltimcnium Jibonamalacji. m cogitationc cucmz
ant :Jci magis glorianium cjl Jimens mala a bonis inteUcz
clus ratione ifccrnat . NiMiuuaf auoimterbonum br mac
lum fcnfu pruicntiovc iifccrnimus , mfiofere aut malacogiz
tatu caucamus '.autbona intcllcBafaciamus . Ex corie cxcz
unt cogitationcs male . lico fifrius frauce cogitationi rcfisH
mus , in lafjiim opcris non incurrimus . bAagna igitur obfcrz
uant .1 circa coriis esl cufloiiam aibiben ia ; ([uia aut bonct t
aut malce rci ii>i conftjlit origo t &r lieo in iffo cogitationis
initio refifle , isr euaics ccctcra . St ftrcucris cogitationcs k
coric non p rorumfcnt in operc ♦ Si cogitationi non confcm
Jcns , operi cito rcfiflis . Non enim corfus fotcfl comjLmpi ,
mfi frius corruftus fitanimus . S\h\l fotcfl caro Jkccre ^
mjxauoi uolucrit animus Munia cogitationc animum mala y
Cafarius. &• caro non fcccaht . Cafarius . monit . i . cap . $ . lnc&
pamus lonas cogitationcs ddigcrc , ir Jlatim alo illis t
aucc malejunt iignabitur Bominus nos hberarc*
jn vi« Tatr. j n Vjfa Vatrum • Sicuf ignis X\([uejac\t

cxram , ita hr uig\l\a bona cogi?
fafdfioncs fcfjxmau

DcVoluntatc Cap, XXX.

IN Jwc cap. pnur?/ur aulloritates dc Voluntate DciMam
unufquijip facerc debct <]ui Dci cultor cfl ,1? in rcgnum
coelorum exoptat intrare . Item dc Voluntatc bonitftk fct
na quarcftcboncjleqj uiuctur , ir ad fummam fapicntiam
pcrucnirc opiatur . itcm de Voluntatc bominis mala , aua.
non folum au fp mifcr cjjkitur . Scd mifcrior potcslatc^ua
dcfikrwm malc uoluntatis nr.pktur . Voflrerno dc bona ir ■
tnala mtcntionc ♦

0>7tinw5 dicit h V.uancrclio Math. 7. Non om
ms (jui iicit nnhiDominc vominc, intrabit iri
rcgnum ccclorum : fcd tjui ficit uoluntatcm
_ pa*r\s mei <[m \n ccclis cjl 3 ipfc mtrabit m rt
'•gnurn cvlorum. Lnc<e.n. illc fcruus qui cognouit uolun Lueai.
tatcm Domini fui \ & non fe prxparauit ■■ ir non fccit uoi
luntatcm cius : uapulabit multis . Qui autcm tion cognouit \
ctfccit digna } uapulabit paucis plagis. loan. 9 . Si tpits Dci loanmd
cultorcfl 9 & uoluntatem cius facit , bunc cxaudiet Deus .
i.Petri.i. Sic cfl uoluntas Dci , ut bencfacicntcs obmus Vetrus.
tefccrc faciads imprudentium bominum igndrantiam . Ibi.
Hi <jui patiuntur fecundum uoluntatcm Dci fidcli crcat
tori commcndent animas fuas in bencfaclis . 1 . loannis. Z: loannes
tAundus tranfit, ir concupifccntta cius ♦ Qui autcm facit u6 A?oflolu$
luntate Dci manct in (cternu.lbis . Uccc efl fiducxa qua bafal
mus ad Deii: tfuia quodcuq; pctierimus fccundil uoluntate cius,
audit nos. vaul.ad Roso.Fratres t uoluntas quide cordis mei
& obfecratio ad Dcu ft pro uobis in falutem. t . Ad Or.f ; Vaului '

QLS)

Ardcamus autcm ir bonam uoluntafcm habcamus maoxs pa
rcgrinari a corporc & frajlntcs cjfc ad Dominum :iridco
contcndamus fiuc abscntcs ,fiuc frafcntes placcrc itii . \h.$*
Si uoluntas prompta csl,fccundum auod habct acccpta cfl % non
fccundum <juod non habct. Qucmadmodum fromftus cfl ariv
mos uoluntaiis , ita fit £r fcrfcicn di . Ad Hyhcf. r . Nolife
ficri imprudcntes 9 fcd intclligcntcs <\uai fit uoluntas Dei.Ad
TbeffalonA. Hcecefl uoluntas vcifancHfcatio ucflra.ut abz
flincatis uos aformcationc : ut Jciat unuf<juifq> ucslrum uas
fiium pojftdcre in fanBificationc , £r honore ; non in fajfionc
dcfiderif ificut gcntcs <[uce ignorant vcum . Ad hcbrJO.
Taticntia uohs ncccjjaria cfl, ut uoluntatem Dcijacicntes rc
fortetis rcpromiffioncm . ih. i$. Dcus autcm pacis , quicduz
xit de mortuis paflorcm magnum ouium in fanguine tcflamcn
ti ; Dominum noflrum lefum Chriflum , aptctuos in omni loz
no ; ut fkciatis cius uoluntatcm :fhcicns in uohs, auod placeat
lWtaU* coram Jc per lcjum ChrSlum ♦ Sah> IYom.". Abominahlc
cfl Domino cor prauum , ir uoluntas cius in his <\ui fimplicis
tcr ambulant . lh. *<>. Multc cogitationcs in cordc uiri , uo*
\untas autem Domini in aitcrnum fcrmancbit . Ecclcfiaflic.iS.
Vofl concupifcentias tuas non cas : & a uoluntatc tua aucrte.
AuguflMTrinitat.hb.il. bAala uoluntatc non folum (\uifq;
mifcr cfficitur ,Jcd mijeriorpotcflate , <\ua dcfidcrium malcc
uoluntatis implctur . \dcm dc hbcro arbitr. Dcus cflautor me
riti , 'jui i? uoluntatcm afflicat opcri^i? opus apfhcat uolun
tati . Omnium crit in uoluntatc quod unufjuifq, habcht in ref
tributionc ♦ Omnc opus prceccdduohntas , noflra dum cogiz
tat cfuod opcrari dcbeamus . nihd enim ahud qu&rit Dcus rifi
uoluntatem bonam ♦ Nihil omnino, tam Jhcdc csl boncc uo*

A«gufL

luntati , (luam ipfi fih , ir hoc fufficit veo . Idcm ic ucrarc

hg. Bona uoluntas cft fiaappctimus rccTe honcflc'p uiucre ,

ir ad fummam fapicntiam pcrucmre , Hier. Supcr iUud n icrony ^

bAath. t . Vbi ctl thcfaurus tuus • Cor habct in ucntrc guz

hfus i lafciuus in hbidmc , cupidus in lucris . Amlrof dc Vi ^mbrofiut .

ta beat. difl.iT.tj.u Nom cjl (\uod cui'pnoflram afcribamus

erumnam mfinoflrx uoluntati . Nemo nojlrum tenetur ai

culpam ,nifiuoIuntate propria dcflcxsrit • Son habcnt cris

men qu& inferuntur reluftantibus . Voluntarium Jibi militem

thgit Chriflus. Voluntarmm firuum fibi dialolus auUionas

tur. Ncminemiugofiruitutisaslrittum fi ei

prius peccator <ere ucndiderit.Gregor. in homil fuper cuan

gel NiM ojfertur Ueo ditius bona uoluntate . Voluntasaut "^* 1 **

tem bona ett y fic proximi aduerfa ficut nostra pertimcfc&e „

Sic de profpcritate proximi ficut de nostro profitlu gratularu

Ahenadamnanostracrcdcrc , aliena lucra nostra dcputare +

Amkum non propter mundum ,fed propter Deum ddigerc ;

inimicum ctiam amando tolerarc . NuUi quod pati non uis fit

ccre • NuUi ([uod tibi tuste impcndi dcfidcras dcncgare • He

ccjfitatiproximi iuxtauiresfuccurrere 9 fid prodcffi etiam

ultra uircs ueUe ♦ Ante dci oculos nunquam cst uacua manus

i munere } fi arca cordis replcta fucrit bona uoluntatc . Bos

numcrgoopus inbonauoluntatc fit. Ham cx iiuino adiuto

rio crit in perfittionc . Ifidor. Soliloq. hb.t.cap.io. Talc erit iyy orMl ;

opus tuum , qualis fucrit intentio tua . Idem de summo lono

lib.i.cap.zj. Bona intcntio est t quce proptcr Dcum est^mala

ucro quce pro terreno lucro aut uanaglom cst . Quiopus bos

num bona intcntione non fitciunt: per hoc magxs ccccanturopc

rc pcr auod lUuminari potucrunt ♦ Vnufauifo bonum opu?

ctuod agit 9 honaintentionc agit ; quoniam pro mata inteniios
Cyprianu.s. ne plerunq, opus bonum (fuod agimus \ i? mmus aculpa uac*
mus. Cypnan. ScmperinuidiaabonauoluntatcdfcordaU
Vcus cnim pcr multas uoluntatcs alxorum in alys multa opcra',
turbona. Ncc cxcufat oppreffum ncceflitas crimmis } ubicnt
men ejl uoluntatis.

Dc Curiofitatrc. Cap.XXXL

ES* autem curhfitas Jludium ta perfcrumndi , qmf&e
nulla ett utilitas . Vcl cjl fuperpua- mdagatio ad fe<
non pcrtincntium . Vnde curiifms ptriculofa przfumz
ftlo efl . multi enim ahorum uitia difcernunt, fua autcm non
afticiunt . Efl <juocj; uitium circa cognitioncm intcllecius
Jtnfus ad peccandum ■ & circa mftcclionem ludorum } isr mw
herum ad concupifccndum ctc . dc cacrgo quam plunmce traz
duntur aucloritates*

tucUs.

Ominusdicit intuanpeho Lucx.H ♦ Att
tcndite autem uobis ; ne Jortc grauentur coy*
da ucjlra in crapuhisr ebrictate iy curis hu>
m ius uitx : ir fuperucniat in uos rcpcntina diz>
es illa ] tanc[i laqueus fupcrucnict in omncs <[u\ fedcnt fupcr
facicm omnisterrx .Pctri. f. Humdiammi fub potcnti
manu Dci , ut uos cxaltct in tcmpore Vfitationis omnem fol
hcitudincm ueslram proycicntes in eum , cjuoniam ipfx cura efl
de uobis . Paul ad Kom .13. Abijciamus crgo opera tcyiebraz
rum , i? induamur arma lucis :fic ut in die honcfle ambulec
mus . induamur crgo Dominum noflrum \efumChriflum, ir
tarnis curam nefeceritis in defiderijs,i .ad Corint, 7 : Seruus

uocatus cs, non fit tibi curae :Jcd & fl potcs ficri hbet magis
utere . Salo. Vrou. " , Qui qua.rU bona 9 bene conJurg\t dducu ^lomotu
lo, (\u\autcm inuesligator ma\orumefl } oppnmcturab as. Ec
ckftajfa.Un fuper uacuis rcbus nohpcrfcrutarc muluphciter.
Nom cmm t\bi neceffarium csl ca,(\uce abfcondita funt, wderc
ocuhs tu\s. Ihi&k Curam illius habe ir fic confldcra y & om
ni cura tua exphcita rccumbe ut lcetcris propter iUos : ir orna
mntumgratix acapias coronam : & dxgnationem confe([uas
ri& coronaiionis . \bi, ?. Altiora tc ne ([uxfxcris, irfortiora *c r
m fcrutatusfuerisjcd (\u<z prcecepit iibi Dcus iUa cogitafcm
■fcrict in flmibus operibus eius nd cns cunofus Augufl.dc uc H u •
ra rcliJion. Inconfiicrathme crcaturarum non cfl uana & f*
ntura cunofltasexcrccndaflcdoradus ad immortaha, isrfcm
fcr mancntia facicndus. \dcm hb. *o. confcflfion.CurioJumgc
nus hominum.ad cognofcendum uitam ahenam , dcfidiojum ai
ccrrigendum fuam. Oquam irreprchcnfibdcs ejfepotcramus,
fi tam ddgenter noslramtia caucremus , ([uam ahcna jcrutafi
r . Idem de Genc. contra tAanich. Uhh Compcfcat fe hut
mana temeritas: et id^uod no cfl ,no (juxrat: ne ill ud,([uod& 9 Hicronymui
no inucniat. Hicr.m Epiflde duobus flhs.Sugas tcncmus, ct

fonte uerimtis amjfo opinionuriuulos ufeclamur.Qui proficet
refludet } nocofiderct(\uod ma\u atyfacmt ,fcd (\uodbonu\h\c

foccrc dcbcat.Caucat igitur comittcrc (modreprehederc uult.
Sufficit nohs de pntibus huius fcculi angudijS cogitare. Qui
necejjc efl Jenjum ad incerta irfutura d.\fledcre,(\m au* cbflc
<[ui,no pof?umus,aut c\to inuetapcrdamus. Qui ergo dc futurii
cogitare prohibuit, conceffxt de pnubus propter human.t uitai
fraoihtatcm. Sufficjt nobis contra malitia hu\us fcculi prxfens
baberc certamcfit alicnoscrroreswnfldcrant^fuososlenduti

Ambrofiu ; fimbr. Tamdiu quh peccata fuafiuoz noJ?c lr dcflere Acbet,
ignorat fiuamdiu curioje alicna conftdcrat. Qubd ji morcsfuos
ad fe ipfiim conucrfus afbicit t no rcqwrct quod in ahjs ipfe fpe
cialiter reprchcndatjed in fc ipjo ([ubd lugcat . No* ergo tan
to minus dcbemus alicna corda audatter rcprchcnderc juantu
fcimus uifu nojlro nos no pojfe alicnae cogitationis tencbras ilf
lujlrare* Ncc profectb dilucrc aliena dchBa ualct , quem adhuc

Gregorius. propria dcuajlant. Grcgor. in bomtf. Graux curiofitatis cfl
uitiumfiucedum cuiuflibct mentem ad inuejligandum uita pro
ximi exterius ducit f seper ci intima Jua abfcondtt, ut aliena fci
ens fc ncfcicns fit,ir curiofus animus^uanto peritus fuerit az

jfidorus, IW mcritijantb fat ignarus fu, lfido.dc Sumo bono Ib.l.ca.

Zi. Quicura rerum fkmiliarium occupantur juantb fe rcrum
Jludys imphcantfantb a charitatc diuma fc ipjosfeparat. Qui
fimilijr tcrrcnis parcrccuris , Cr diuinis exercere fludcnt f
utrunqi completterc fimul no ualent. Ni/? prius a fecraiioribus
cordis expchtur importuna fccularium multitudo curaru^nh
ma auce intrinfccus iacct t nefLa^uam refiirgit. Nj dum fe pcr
innumcras Jcculi cogitationes fp®git, ad conftdcralioncm fu\
nullatenus colligit. Dc malo ahcno os tuu no coinquinas, Vitia
tua, non aUena, attcnde . Qucd intcr fe lo(juun'ur homhics ,
cognofcerc nunauam dcfidcrcs . Noli qucercre ([uodfas dicat
uel faciat . E uita curiofitatcm , omitte curam } <[uce ad caufam
tuam non pcrtinet . Curiofims pcriculoja prxfumptio efl .
tAulti aliorum uitiaifcernunt , fua autem non afpiciunt sfat
cilius uitia quhn uirtutes uniufcuiuf^ intcndimus, ncc quid bo
ni opcris <[uisgejferit y agnofcere,fed<]uod male
peffit, pcrfcrutamur ♦

•

Dc Sen&bus. Cap. XXXH.

ESt autcm fnfus pofcntia paffxua fccundum bcatii Thos
mam p. 4.79. ar.$. Senfus cxtcmrcs funt tantu (iwncji.
Vfus.f.&auditus, olfaclus ,guflus , ir taclus . Sen i
fus interiores fecundum alupios quatuor funt Jicet fccundum
alios fvit auincjy J. Senfus communis , imaginatiua, pbantaz
fiaajhmatma , mcmoratiua ,{rfcifitiua fccundum cundcm
ibidem .([.7%. ar. 4. Dc quibus kic traduntur aucloritates ,
primo dc ftmphciirrcclamtcntionc qu& cfladinflar corpo*\
ris oculus ai totum opus : inic dc fcnfibus ficut matcria cxpo
fccrc uidcbatur.

corporis tui efloculus tuus . Si oculus tuus fue
rit fimpkx totum corpus (uum lucidum cnt. Si
autcmfucrit nctjuam, totumcorpus tuum tcne
hofumcrit. Ibi.r. QuodJ oculu> tuus dcxtcr fcandalizat
fc 9 cruc cum , & prctyct abs tc . hxpcdit cnvh iibi | ut pcr;
cat unum mcmbrorum tuorumquam rorpus tuum totum mitm
turingdxnnam. * .Icannis.f. Ef fitvus quoniam filius -jxi Jcann "
ucnit f isrdcditnobis fenfum.ut cognofcamusDcum uerum y A P°fl° l *
ir fvnus in ucro filio cius . Hic cfl ucrus Vcus, & uita ccter
na. Vaul. adRomA4. Vnufauifq, mfuofcvfu abundat . TauluS *
l.Ad Corinth. 14. Yratrcs nolite cfRci pucri fenfhus, fcd ma
htia paruuh cflotc : (cnfibus autcm pcrfctti eflotc.Ad Fphcf.
4 . Son ambulctisficut Irgcntcs ambulmt f in uanitate fcn
jus fui , tencbris obfcuratum babcntcs intcUcclum, alicnatia
maVcipcrianorantiam , <[uce e\l iniUis proptcr ceotatcm

■

cordis ifforum. H ad Thetfal.i.Rogamus autcm uos fratres
utnoncito moueamxnia ueflro fenfu.nc^ tcrreamini , ncc[>
fcr fyiritum, nc([> fcr fermoncmj/ie <juis uos fcducat ullo mot
do. Salom. Vroucrb. zo. Aurcm audicntcm, & oculum uh
dcntcm } Dom\nus fccit utrumq; . Sapicnt.4. Caniautcm
Salomon. funt Jcnfus hominis : ir cctas fcneclutis uita immaculata. Yaz
fcinatw nugacitatis ohfcurat bonajir inconJlanOa concupifcen
ti<z tranfucrtit fcnfum Jinc malitia . Jicclcfiajlcs.i.lsonfat
turatur oculusuifu t nccauris auditu t imflctur. Ecclcfiaslicj*.
Ncrfumr? eft oculus inuidi y ir auertcns focicm fuam ) & dcffi
cicns animam fuam. Infatiabihs oculus cupdi in fartc
tis non fatiabitur, doncc confumat arcfociens ammam fuam .
Qculus malus ad mala^ct non fatiabitur fanc indigensAli.u.
Non cfl fcnfus ubi cjl amaritudo. Cantic.z. Oflcndc mihi do
mincfacicm tuami fonct uox tuain aunbusmcis . Voxcnim
tua du\cis } ct facics tua dccora.Eccl<>.ln fcnfu fit fibi cogimtus
-Dci. \bi. *o« Ul f u cognofcitur uir y & cx occurfufacici co
gnofcitur Jcnfatus. lbi. i • Bonus fcnfus ufo> in tcmfus afcon
dctucrba; ir labia multorum cnanabunt fenfum cius.
toigufti Augujl. hb. io. ConJcffwn.Sunt enim oculi frincifcs ad noz
ccndum in fcnfibus. Idcm depottr . Chriflia. Tutius auditur
ucritas , tiuam frzdicatur , fioniam cum dotlrina rccifiturjm
mditas cujhditur. Quum diffutatio uel fctdicath flacct,uix
Wkronymuf. efl ut diffcrcntcm non fulfct quantulacun^ iailantia. Wkron.
Gxegoxm. Imfudicusoculus imfudxci cordis cjl nuncius.CrcgorMoraU
£i . Non dclct intucn , quod non hcct concuffci. Ifci,27,Iifc.
Nj/i fywitus fanclus auditorum corda xcfieat , ad aurcs corfoz
rum , uox dotlorum incaffum fonat. Yormarc cmm uoccm ma
gjln cxtcnus foJfunt y Jcd hanc intcrius imprimcrc no ualcnt.

Idcm in bmil.if. fupcr Matth.i$. Vcrba Dci c[ucc aurc pcrci
ptis y mcntc rctinctc .Cibus cmm mcntis cfl fitmo vci^ct auafi
acccptus cibus in Jlomacho lanoucntc reijdtur , quando auditus
Jcrmo m ucntrc mcmonx non tcnctur . Idcm. r* MiW. Ver
la Bci tunc ucrlus auris intellmt y quum in cis femctwfam quai
rit • hmbrof. Supcr Bcaii immaculati ♦ Quomodo pofjunt Am&r«/i«r
ucrbaDci dulaa cffc in fauabus t tws f in ^uibus cjl amcoitudo
ncijuitia: ? . Ifidorus dc Summo bono hb. t, cap. 2g. Son cnim l ^ orus '
aliundc ycccamus nifiuidcndo, audicndo } attrcclando, guflanr.
do atq> tangcndo . Vndcir ahas dicitur . Intrauit mors pcr
focncjlras nojlras Ammundi ^uippe ir cxtranci ftiritus funt,
qui tanqyiam pcr portus itu per Jenjuscarnis animam irrcpunt 9
ir cam iJlcccbrando deuincunt.

Dc Pulchritudmc, Cnp ; XXXIH .

IN hoc cap. primo ponuntur autforitatcs dc Vir pulchrituz
dinc animx , <jm<c uirtutibus ornata \ ir prtftipuc humihz
tatis mrtutc } & Chnfli imitationc ; <iui femctiofim cxir
naniuit formam fcrui accipcns ^ukhralr dccoracfficitur.
Indc dc fulchritudinc coryor\s\ <jw<e aliquando faUax,
ir uana csl , quam nc omnium malorum qcncz
ra innobis in crefcant, omnino uitarc det
lemus,eam ncro diligcrc pulchritu
dinem , quce Iztitiam fjjirit
tualem folct ajfcrrc,

loanna.
Yculus.

luiith.
loh.

Salomon.

Ominus iiclt inYMa?cho foanfSp iri
tus cjl^m uiujcat,caro auttm nonpro
icjl auicauam . Vaul. ad Vhihp.z. Hoc
jcntitc \n ucbisquod i? in Chriflo lcz
fu : Qiii cum informa Dci cjfct y non ra
pinam arhtratus , cfl ejjc Jc equalem
Dco :fci jcmctipjum cxinaniuit ^jormam fcrui accipicns :
in fimihtudmem hommum fattus \ h- habxtu inucntus utho
mo . \lu l. Imitutvrcs ma cjlotc fratrcs } ir olfcruate eos
qui ita ambulant } ficut halctis jormam noflram . bAulti cnim
ambulant, quos fepe diccbam uobis : nunc autem i? ficns iif
co inimicos o ucis C hrifli } (juorum finis intcritus y quorum Dcf
us ucntcr cfl , ijrgloria in confufionc ipforum } aui tcrrcna
fapiunt : Ni>f?m autcm conucrjatio in ccchs fit . Vnic c xpez
tlamusiominumnoflrum UjumChriflum^ui rcformalit cor
fus humihtqtis noflrce con fi^uratum corpori claritatis fucc f c*
cunium opcrationc m uirtutis fuce , (jua pofft fubuccre fibi
omnia . \ui\th.io. A mpliauit iUi vominus pulchrituiinem t
ut inc omparahli dc corc omnium Qfuhs apparcrct . & pulcbrvt
tuiincm cius mirabantur nimis . \ob. s • Vlqo uidi jlultum
jirma radicc % & maledixi Jlatim pukhn^maj^ . \b'u 1 8.
Dcuorct f ulchritudmcm cut\s c\us } Lr conjumathradia ib
l\us primogcnita mors . Dauid Vjal <>f . Confcjfio & pul
chritudo in confycclu cius , Jantt\monia , magnjiccnUa in
fanctificatwnc ems . Salom.Vrouer.t. Qu ia mandatuml u
ccrnacfl } i7'\cx lux , & uia nitx incrcfatw iifciplint , ut
cull odiunttFa muhcrc mala & blanda hnpua cxtranca: ♦
Non concufijcat fulchntudincm cius cor tuum ^ nccaciarisnu
tibus illms. Ikjx, faUax gra tia , & uana efl pulchr it uio ;

muhcr timcns Dominum ipfa \audabitur \biicm . iircuc
lus aurcus in naribus fuis mulicr pulchra j^ fatua . Ecclcfias
flic. 44. Hommcs diuitcs in uirtute pulcbritudinis Jludium
babcntcs , pacificantcs in dumbus fuis . Qmncs itli ingcnc
rationibus gcntis fuoc oloriam adcpti funt ;£r m dicbus fuis
habcntur in laudibus . Augufl. de Ciuitate Dci hb . *<f> Augufl.
Vulchritu do corpons bonum Dciionum cfl , fed proptcrca ii
eti am laroitu r malis , ne malum bonisuidcatur bonum . Am
Irof JiV. J. dc Virgmlt7 luucnem uctercs JaluU [crunt $ ^mbrojm .
cum proptcr admirabdcm ons pulchritudincm , in amorcm inc
cendcret fceminas ' f fliomatibus cxaraff c uultumjuum,
nc qua cum amarc poffctj n hcxamcro . Dcks pic iuram Idemi
Vci 'mul icr , \i uultum tuum materiali candorc obltnias fi
exquifito rubore pcrfundas . Ambr . lib. i . de Virginit
Neolec la decoriscura plu: placct; ir hoc ipfum , <[uod nos
non ornamus t ornatus cfl . BafiL Pulchritudo ddigenda cfl B^/iIim,
fii 9 (juce lcetitiam jf)iritua\em confucuit mfundere . Euitcmus
ftcciofas pu\chritudincs y nc omnium malorum generain nohs
irrogentw\ Sapienjjrir^non confiderat corporis iccorcm Jcd_
animce . Infipiens autcm in carnalib us fe detinct ♦ Sapiens
mulicrem reftuit gcfliofam y Stulms autem concupifccns eam
fu £flantatur . Vrud ens uir abimpuicnti mulicre aucrtit ocu
los fuos J uxuri ofus autcmintu cns ca m , folu itur , ut cazrq a
facic ionis . chriilusnon in corporis , fci in ammce pulcbritu
dinedclcttatur . Vla ergo tu di hoas in quibus dclcclatur pcus ♦
Mieron. aihxflochium. Quid dicam dc his } ayii ambiunt ai iu eronym
faccrioti um ? . (]mbus cura cfl 9 ut ucflcs bcne olcant , ut pes \a
xa pclle non foricat 3 ^uitus ut crincs ca\ami(lro rotentur ;
ijuibus ut iigiti anuhs raiiant ^irfiuia humiiior fiat 9 uix in

cam y cdcsucflicia impriman U Si uir ucl mulicr crnaucrit fc 9
ir uultus hominum ad fc prouocaucrit ; £r fi nullum indcfct
(juatur damnum : iu dicium mmcn patictur aitcrnum } quiaucz
. ncnum attidit , fi fwf?ct , (jui biberctf Ifidor. dc Summo bos
no . cap. Cloricc tcmporalis fcquaccs t ir fi nitidi
(untforis fulgorc potcniie , intcrius tamcn uacui funt c\aim
nc fupcrbiz . Sicu ti calami cxtcrius (fuidcm nitcnf.fcdintc z
rius uacuantur . Qui pra:tiofo cultu inccdunt } pro fuaui odof
rc fcctorcm , ir pro zona funiculum , Cr coctcra habcbunt ♦

Cyprianu > 1 0? r ' rtru m ^c habitu uirginum ♦ Non uirgincs tantum
aut uiduas ,fcd &r nuptas , puta , ijromncs omnino fxminas
admoncndas , auci op us Dci is-fifturam cius j jjrplafma at
iultcrarc nuUo mododcbcant , aihibi to flauocolorc ucl nigro,
pulucrc ucl ruborc • aut auomodohbct hniamcnta natiua cors
rumpcntc mcdkamincfa fub dit manus Dcoinfcrunt : (\uan*
Tt&fo^- do lUud , quod illc formauit , rcjo r marc contcndunt*

\ Dc fnduziicntis* Cap* XXXIIIL

DE \n dumcntis ftirituahbus primo citantur auttoritatcs,
dcindc dc corporalibus , ir (puod ucfiis ncc fatis mun c
da , nc c fordida , ncc ulla diucrfit atc notabdis cffc Jc*
lct. Ami ttus^cnim corpor is, rifus^dcntium in ccffus ho z
tninh cnunciant dc hominc ♦

Ominus dicit in Euangclio S\ath. t.Nc foHis Maihtus.
citi fuis animcc ucslrx auxdmanducctis : ncdi
corpon ucflro (piid induamini . blonnc anima
plus cjl (juam cfca , ir corpus plus quam ucfli yf
mentum ( Solitc crgo jolliciti cj]c diccntcs 9 auid manducabi
mus , aut auid bibcmus 9 aut auo opcricmur ! Wccc cnimomnia
gcntcs inayixrunt ♦ Scit cnim patcr ucflcr , quia his ommbus
indigctis ♦ Luo? ♦ 5 . qui habct duas tunicas : dct non habcn Lucas>
ti ; hr ([ui habct cfcas fimdttcrficiat . Ibi ♦ <> ♦ Ab co qui aut
fcrt tibi ucjlimcntum : ctiam tunicam noli prohibcrc . Omni
autcmpctcnti tc trtluas, iraui aufcrt aucc tua funt 9 nc rcpc
Uxs . Ibi ♦ 7 . Qm in ucUc prcctiofa funt 9 ir dchtys ^indos
mibus rcgum funt. Apocalypf. $ . Qui uiccrit,fic ucflictur Afoealyp .
ucjlimcntis albis : & non dclcbo nomcn cius dc tibro uitcc .
Suadco tibi cmcrc a mc aurum ignitum prcbatum : ut locuplcs
fas : i? ucflimcntis albis induaris : ut non apparcat confufio
nuditatis tucc : ir collyrio inungc oculos tuos ut uincas.lbi .
xtf ♦. Bcatus 9 qui uigdat &r cujlodit ucjlimcnta fuamcnu
dus ambulct , &r uidc ant a\v\ turpitudincm cius ♦ Aclus A#«Apo/l.
Apofl Circunda tibi ucjji mcntum tuum^ ir f caucrc mc.
1 . Fctr . cap . 5 . Mulicru mnon fit cxtrinfccus ca^U.itura , Vctruu ^
aut c i rcundatio auri ♦ * . Vaul . ad Timoth ♦ 2 . Similitcr ir Vaulus^
mulkrcsinhabitu ornato cu m ucrccund ia & fobrictatc ornan
tcs fc :lr non in tortis cnnibus , aut auro % autmarvaritis:
ud ucflc prctiofa : fcd (juod dccct mulicrcs promittcntcs p\cc
xatcm pcropcra bona . ibi . C . Nifci! mtulimus in hunc mun
dum : haud dubium ; auia ncc aufcrrc quid pofjumus ♦ Has
lcntcs autcm ahmcnta , ir ([uibus tcgamur 9 his contcnti fa
mus % Gcncfis\$f ,tAundaminiacmutarcucflimcntaucJlra, Gcntfis,

Exoiw. Exo. 1«?. laucnt populi utBlmmta fua; & fint paratiin

Tobias. dicm tcrtium . Tobice . i . hfurientesalc , nudisly, ucflimcnz
m prazbce , 6" mortuis at<\\ occfis fcpulturam folhcitus cxhb

Iofc. leas . iot. 17. Si comportaucrif imp ius , quafi tcrram ars
gentum , &r /icuf Iufum pntpdraucnf uesfjmcnM : prceparaz
ht ([uiicm -fciiuflus ueflictur ilhs , ir dr^Mfum innocem

Sdlomon. dmiiet . Sfllom.EccIe. <>. Omm* /cmporc ^inf ucflimenta tua
canixia ; &r okum <Jc capifc fuo Je^ciat . Ecclc/iaffic. 2,9. Ini
lium uite hominis a([ua ,&r \>ari\s , ucflimcntum , &r
mus profcgcns furpifuiimcm . Ifci. 4^. <ilc ucflimcntis proce;
iit tinea : &r mulicrc mi<jute uiri . Ifci . 9 . Auertefacicm
tuam a muliere compta : lr ne circumtykias facicm ahcnam .
Ifci.19. AmiHus corporis ,r\fus icntium ^b- inzcffus hominis
JkmJL cnunciant ie homine . Auguflin. ai Voffido. No/o ut ic or
namcntis auri , ucl ueflis propcram habcas in prohihnio fcn
tcntiam , rifi in cis , (\ui ncq; coniugati funt , nc<|i comugciri
cupientes cogitare icbcnt , quomoio placeant dco . Idcm lib*
de Serm. Domini. Knimaiucrtcnium cft non in foh rcrum
corporearum nitore atq\ pomya y fcictiam in ipfis fordibus \uc
iofis ejfe poffc iattantiam, & eo periculoftorcm , <juo fvb nos
rninc fcruitutis Dci dccipit . Quantaamcntiaesl y cffigicm
mutare natunt,pitturam ([uccrcre t tolcrahhora propc modum
inaiulterio crimina funt . ih cnimpudicitia, hic natura aduU
tcratur. Veflis autcm tibi pura circumdctur nonad pulchritu
lincm } fei propterncccffarium tcgumcntum , ncdum cx<[uh
fuis utflimcnbs indueris , in anima turpitudmem fumas.
Hieronymus Uieron. in F.pifl. ad Nepotia . Vcjlcs pulchras cc(\uc deuita
ut candidas: ornatus ir fordcs pari modo fugicnia funt:
quia aUcrumdchtys 9 alterum gloriarciolct ♦ Intcr fencum,

hnz

teamina , quibus tib, uidcris fuhidus Lrfonrcfus, Atftfiftj
te nudum , confciffum fordidum , mcnd,c.,ntcm. . n Fnf? 84
Vejhs nec fat,s munda , necfordtda, Rftfi d,ucrfiu,tc no
tabihs , nc ad tc obuians turba confiilat , nc digilo dcmonfires
ris. Ncc cffccfattfircks ,ncc exnuifitai deht,ce Chrifiiano
conucniunt. Idem Epff 72. Vcilmm fordcs candidx mcnt
Us mdicafunt . Plumarum mollitks iuuemlia mcmbra non fo
ueat . Quicauid cnim corpora noflra iefendcre potcfl & hii
mance imbccillitati fuccuncre , hcec una apfclhnda cjl tunica.
Ambr hb. 1. dc Virginit. Collum catcna conslrinMl', pcdes ^hofm
eomfcdcsmdudunt . ml rcftrt an corfus auro hfdur anfir
w . Si ccruix frccmitur Jgrauatur mceffus , riH P mium iu
ual i nifi ciuod uos mulkrcs cfiis mifcralihores ,.<juam ciui Pu
bluoiure damnantur . VI, optant uiuos hgari , muherfk orna
ta , cjt domus ommum dcmonuminfirnahum . ldcmhbr 1 de
Cffc. Decorcorpownon fit affcclatus ,fid naturaijim
flex ncglecTus magis quam expcditus , non p-ctiofis al
bcntibus adiutus ucflimcntis i fed comumbus , ut honcilui uel
ncccfftr.tin dcfit , n,lacccd a t nitor, . Crcgor. in Uoml. GrC£ori . h
Sunt nonnu\ cju, cultumfi^mm prct,oih,wA uciimm non
putantcff fcccatum . Quoi uidclicet fi adfa non c/Jc, ncqua
auam firmo dc, tam uigdantcr exfrimerct , ciuod d,u'cs L
torclucbatura f ud,nfiros,byffoiT furpura indutus fuiffct .
Quod profoia maniglonaueJJtmcntumpretiofius quceritur'
rcs ,pja tcjlatur t quiancmo uult ibi fretiofis ucfubus mdui
•*i ab alus non foJJ,t mdcri . Nemo igitur prctiofa ucMimcnta
lucerit , mfi ad inancm ghriam , uidelicet , ut & ccctcris hono
Wihorcficmderetur.Lafi. Dumenim cultum con(b,cimus

corforum , & corforis & animac offendimus creatorem .

- -

lfdorui. Ifiior. ic Summohnohh . $. caf.fy. Chrioz tcmforat
lis fcauaccs , & fi nitiii 'funt foris fulgorc fotcntioz ; intcf
ritus tamcn uacui funt clationc fufcrfocc. Oh hoc rcprohi
cxtcrius ut caldmi nitiii : intcnus ucro uacui : clctli ucro

Cyfriantu. cxtcrius ([uafi corticcsfxii i intcrius ucro fohii ♦ Cypria ♦
Im hh . ic hahitu uirgin . Scrko ir furfura iniutx y C\:ris
flum finccrc iniucrc non foffunt ,auro ir margaritis aiorfi
natce & monilihus , ornamcnta mcnth &r corforis feriiict

tifrem runt . Yff\xm . Ornatus ([uipfc ucflium iniicat ([ualitcr
ca, ([ucc tcrrcna funt Jofiamus , fcr fluiium clarioris
amiflus ah cetcrna claritate nuii cffc iignofcamur . Lauaz
rc facicm , manus ac fcics imfcnfius ,fcruos nos cffc ini&
; cat uitiorum ♦

DeExtmpld; Cap. XXXV*

EXcmphm cfl alicuius fafti ucliiUi frcetcriti cum ccrs
ti auttoris nominc frofofttio ♦ Vel cxcmflum csl([uol
fc(]ui aut uitarc ichcmus ♦ 'Excmflar autcm cfl ([uo
ahuifimilc faciamus ♦ Excmflum cfl rcs , ([uce nohisimimnz
ia frofonitur , ut futa ([ui in C hriflum crciimus , Chrtfli
fcttcmur cxcmfla . Uaq> cxcmflar csliffcChriflu:,a([uo
'fumitur cxcmflum . Sonnunauam tamcn cxcmflum fro
cxcmflari fomtur . Dc cxcmflo crgo fiuc cxcmflari afflucn
tcr in frafcnti caf, citantur auUoritates.

Ominus iicit in HLuangclto bAath. T ♦ N T <m f oz
tcjl afconii cimtas fufra montcm fifita ♦ ncq>
acccndunt Luccrnam , & fonunt eam fub

wodio,fcd fupcr candclabrum ,ut luccat omnibus ([uiindoi
fno funt. Sicluccat luxueflra coram omnilus t ut wiltant
opcra ucfira bona , ir glonficcnt patrcm ucflrum , ([ui in ccc
hs ejl ♦ Ibi ♦ 2.; ♦ Supcr cathcdra Moyfi fcdcrunt fcnbcc
ir pharifci t Omnia ergo , ([ux dixerint uobis ,fcruatc ir
facite : fccundum ucro opcra eorum nolile faccre . loann „
!$♦ ExcmpJumcmm dcdiuobis 3 ut /[ucmadmodum cgo fcci
uobis : im ir uos faciatis . 1 ♦ Vctri .z. Si bencfacicntes Vetr * ♦
faticnter fuslinetis : fc.er cflgratia apud Deum . In hoc cnim
uocati cflis : ([uia & Chriflus paflus efl pro nobis : uobis ret
\m([uens cxettiplum , ut fequamini ucfligia eius lacob . s . Ucohsl
tixcmplum accipite fratrcs exitus mal^irlonganimitatisiT
Idboris ir paticntiz prophctas \ ([ui \o([uuti funt in nomine
Oomini. Eccebcatificamus cos ([ui fuMinucrunt . i.Vaul, Vau ^ ui *
dd Tmoth. 4 . Hxemplum eflo fidelium in ucrbo , in conz
fcruationc , in charitatc f in fidc , in caslmte . Vlcec mcditnt
rc in hti eflo ut profcUus tuus manfeflus fit omnibus . Ad
Titum.z. In omnibus te ipfum prctbc cxcmplum bunorum
opcrum , in doclrina f in intcgritatc f ingrauitatc . 1 . ad Co
rinth . 19. casligo corpus mcum y i? in fcruitutcm redis
go } nc forte cum alijs prccdicaucrim ipfc rcprolus-cffciar ♦
Ad Phdippcn ♦ 4 . bAodcflia ucflra nota fit onmibus hoc
Wrinibus ♦ Tobit ♦ % * Uwc autem icntationcm idco Doz
tinnus uenirc pcrmittit f ut poflcris darctur cxarplum paticn
iu? cius ,ficut iz-fantti lob ♦ 16 ♦ Tcnuit cerukcm mcam t
confrcoit me Dominus t h- pofuit mc fibi (jucfi infgnum •
Circumdedit me lanccis fuis , conuulncrauri hurlos mcos ♦
lli. 17 . Vcfuit me quafi in proucrlium uidgi : & excirplum
Jumcoramcis, Sciom. Vrouer .24 ♦ ixempb didici ikt

S u

\ fciflinam . Vfp quo pigc r dormiam ; ufp <juo dcfomno con*
furgam. Ecclcft&ic . i $ . Tuiredo& ucrmcshcrcditabunt
Augufl. xbriofum , & tJlctur in cxcmplum maius , Augufl . m hb .

dc PaslorikQut in conftcctu fofuh malc uiuit } quantum in il
lo cfl , cumlx ( juo attcnditur .occidit . Omnis } <jui male uiuit
niconftcclu corum <juiiu* frxfofttus cfl , quantum in if*
fo cfl, occidit : & fortc qui muitatur f montur : ([ui non
inuitatur uiuit : & tamcn quantum ad iUud fcrtinet ,
tcrorym. m y Q occj ^ # ^ £ ^ ^ ^ ^ chrtslum cre*

iimus , Qhritti fctlcmur excmfla . Idemin Egifl . ad Hez
hodorum. Dow^cpi/copi,^coyiucr/irio,<jwa^m fyeculo
foftta magiflracjl fubhcce dfciflinx t ([uic([u\d ficcritji ftb\

Amlrofm . omnesfhcicndumfutant.AmbroJ.fufcrBcati immaculati.

Et infitum bonis , ut caflrum fudicus f frudentem fafiens, mi
fericors hberalcm affetlu f iodihgat y &uirtutes fuas inaltjs
amet . In flcrifc iufli afpcttus iam monitio corretttonis ejl ,

Greprim ferfzttonbus lcetitta cfl . Qregor . hb . 10. tAoral • Hullum
ego conftlium mchus dari arbitror ^uam fi excmflo tuofra*
trcm docerc fludeas t ([uce oforteat feri f frouocans cum ad mct
liora i & confulcns ci - t nc^ ucrbo , neq> hngua ;fed oferejt
ueritate . Qui enim uitam fuam alios fcire refugiunt , ftbimct
ifftsacccnfifuntifcdatysinexcmflumlumirits non funt.
Hic eriim qui exemfla uimtum frcerogat lumcn loni ofcris
fer uerbum ir uitam itcranttbus demonjlrat, ucrm lamfades
affcllantur. Idcm fuferEzcchiel .homd.f. Qui tn occulto
lcne uiuit ,fcd alieno frofctlui mirimc froficit t carbo cfi.
Qui uero in imxtatione fanttttatis fofttus , lumen reUitudmis
ex fe multis demonflrat, lamfas cfl , <juia & ftbi ardct t hr
alijs lucct , In cxcmflum culfa uckcmcntcr ejlcnditur, auanz

do pro rcucrchtiaordims pcccatsr honoratur . fUc ioitur mos
dis omnihus dcbet ad cxcmplum protrabi , <jui a cunclis pajio
riibus moricns im fjnrilualitcr uimt . Ifidor. de Summo bono IAfo*
hb. z. cap.i\% Ad conucrjationcm fcu correclioncm mortalic
um multum profunt excmpla bonorum . More? cnim inchoan
tium non qucunt proficcrc adbcnc uiuendum, nifi perficlorum
informcntum exemplis patrum . Reprobi autcm non attcndunt'
documenta bonorum auce imitentur m melius Jcd proponunt
fibi cxempla malorum y <\u\bus ad Juorummorum pcruerfitat-
tem utantur in pcius . Ob hanc utilitatem fanttorumfcriy
luntur ruinx & rcparationcs , ut fpem ficiant falutis huma*
n<e: ne <\uif<iuam pojl lapfum pocnitendo defterct ueriiam,dum *
confyicitfanttoru reparationefuiffe ctia pojl ruinamSi prauo
rum fepe fequuti fumus exempla : cur non imitemur fantto*
rum digna 9 & Dco placita facla i Et fi apti fuimus imitari
inifjuos m malum , cur pigri fumus imitari iuflos in bonum f
Nulla igitur cfl dc rcatu excufatio , <[uia lcx vei ad aures noz
Jlras ([uotidic pulfat , irfactorum documcnta lonorum cordis

noslri intima prouocant. Cajarius in admomticne fcz Ctftrius.
cunda . Quantis excmplum uercc humditatis ,
& pcrfeclai charitatis oflendcris , cum
tantis, & pro tantis
atcrnaprcez

tnia
fojfidebis.

Dc Conf.lns. ' Capj XXXVI.

ESTautcm conjilium appctitus inqufitiuus de nobis utili
lus . uel cjl appctitus faciendi cxcogitata rationc . Vn
dc confthum cflinqufitio eorum tnntum, (jiut Junt ad
Jincm opcrabiltum k nobis non minimorum ncc determinaloi
rum. Kcprchcndunturcrgoinprffatticap iqm funt ftnc>
confilio &r prudcntta . Itcm confthum humanum , &r impm
rum monentur fidcles confdium Domint apprehcndere ,
^uo*? mancf in azternum , uf A(c<mf w owr/i opcre Deum con*
Jidere ,&id, quoi rcclum eft , coram cofaccre 5 peruerfum
autem ilico ab ipforum anima amputare.

pf«teroifo. ftr ,^~ -« ^ M Dowmu* in Deuferorior/i . $2. ♦ Gens abf*

~ m confHio cfl , & finc prudcntia ; utinamfa
pcrcnt & intclhgcrent ac nouiffxma prouidc-j
Afl i Aftfl • P^S i^i rcnf J In Aftib ~Apofl , Si efl ex homintbus^
confilium , hoc autcm opus diffoluetur : Si uero cx dco f/J^ow'
Tddus. flifert* di/?o!ui. i ♦ Vau\. d Corm/b* 4 ♦ Nohfc antc tcmpus
iuduare^uoufjuc ucniant Dominus : ftti 6- iHuWinA/ afc
J&m&d fe«ei»>aruw j fcr manifcflahit confilia cordium i ir
lol i tunc laus crit unicui(\uc kDco. iob . f ♦ Dcprccabor Dot
minum, <{ui apprchendit fapicntes in aflutia eorum , & confi
lium prauorum dtjfpat . Ibi.i*. Confiltum impiorum lon z
TMuil. gefit k mc. Vfal.*. Beatus uir t qulnon abyt in confilio impio
rum h- in uiapcccatorumnon flctit . P/il.52. Dijftpat Dos
minus confiha gcntiumi reprobat autem cogitationcs poput
lorum : rcprobat confilia principum . Confhum autem Domini
rnanet in cctcrnum ; cogitationcs cordiseius ingcncratione ir

gencrationcm . Salo. Proucr.2.. Conjmm cujlodict tcx Sehmo*.
I? prudcntia Jcruabit tc. ih CitfWi /c^c^ a^uc cor^/i
Iium , & crit ulta animce tucc , & gratiafaucibus tuis \b\. u.
Vfci no?i f fijrutarwafor, populus corntef ; /alus autcm uh mul
ta Junt conjilia Ah. 12. Wia fiulti rccla in oculis cius ; ([ui au
tcm fapicns cfi , audit conjiiia . Qui pacis in cunt ccnfiia, fcf
<[u\tur cos gaudium . ibi . $• Infer fupcrhs fcmpcr lurgia
funt ; ([ui autcm agunt ornnia cum confilio rcguntur fapicntia.
Aflutus omnia agit cum confilio : <jui autcm fatuus csl, apcrict
Jlultiliam . ibi. i r. vtfjtpantur cogttationcs ubi non cjl confili*
um j ubi ucro plurcs Junt conjiliaru] , confirmantur . Ibt . 2o ♦
Cogi^/ionc5Cori/iJioroti;r^nrur,er ^ukcmaculis fracfanda
funtbella* Sicut aqudprofundajicconfilmm in cordcuiri:
Jcd homo faficns cxbaunct illud . Ecclcfiafltc. * • Multi pat
cifici Jint ttbt : conjilianus Jit tibi unus cx millc . Ibi . 8. Cum
/afuis ne conjilium habeasx no cnim potcrunt diligcrc ritfifioi
eis placucrit . Coram cxtranco nc facias confilium. Ibi i\.L\n
guafapientis <\uafi dduuium abundabit ; ir conftlium iUius fiz
cut fons uitaz pcrmartct . Ibt. n . Stcut loramcntum ligncum
coUigatum&Jundamcntum&dificynon dijfoluetur , Jic
cor confirmatum in cogitatione conftltj. Ibt. 17. facicnti nequtf
fimum confiltumfupcriUud dcuoluctur<Lr non agnofcct, undc
ucritat tUu ibi. Sine confilw mhilfacias, ir posljacium non
fcenitcbis . 1 bi . 37 ♦ A zclantibus tc afcondc confilium . Cum
uiro rchgiofo tracla dcfanttttatc j &r cum iuflo dc iuflitia .
Corboni confity flatue tccum; & antc omncm aclum cont
filium Jlabxle fit ♦ Augufl. intractat. dc lapfu. QutTrv
\tr.usconftlium? habcmus copiamnon fapientis , fcdipfius fas
ficntiai, (juxChritlus cfl, liictonjn hb r dchominc pcrjcck, HicmymM

Omnes fumus in minimis cauti, m maximisncgligentcs. Hoe
Aohofms , ' lta( j ; j\ t . tt Mcni yj f j ignoramus ♦ Aaflfrni trk 2 •
<fc O/flc ♦ Neccj/c cjl ut pmUantior fit $ a quo confihum pes
txtur $ quam ille fit , <\u\ pctit . Qui cnim confulas homincm,
quemnon arbitrcns pojje melius ahquid repcrire y cjuam ipfe
mtelligist Tahsdcbet ejjc ^quiconjihum dat xut fe ipfum
fhrmam atys adcxcmplum bonorum opcrum exhbeat m doclri
na y in intcgrxtate : in grawtatc: ut fit cius fcrmo falubris
Cregerius . atq; irrcprchcnfibilis , confihum utilc s uita honcfta , Jcntentia
decora , Greg. in Regijlro hb. K Sullus tibi fidchor ad confi
hum efle potefl, ([uam cjui tc $ non tua diligit ♦ Idcm in bAoral.
Dare flulto conftlium y charitatis cfl : darc fapicnti^oftcntahoz
tiis X dare uerbtcmporc pcrucrfoatis >Japienticc. Confihatos
rcm amicum inhabitat } cjui dolens dc prcefcntibus ad cctcrna fi
l/Morm. fli na t. lfidor.de Summobonohb.i. cap.$C Mil turpius ejl,
quam fi bonum , quodquifq; fermone prcedicat, explere opere
negligat ♦ Tunc cmm utihtcr pr&dicatio atq; confihum profir
tur f quando cffcaciter adimpletur . Omnis ufdis dottor flcbiz
hus Jubieclis ita Je prccjlarc dcbet atq; infflcre doclrince , ut
mtanto clarct uerbo , tanto clarefcat hr merito . ibi. yj. Qui
lcne docct & male uiuit j aquatur cccreo qui bonam quiicm
atys luccm prceflare * fe ucrb in malis fuis confumcre Lr cxc
tinguere uidctur . Antc fitclum cogita diu . Antc opus prcemc
ditarc dm . Quod uis agere diu cxquirc, diu proba ib-fxcfa
cias ♦ Cumdiucogitaueris fac quod probaucris . Bafihus . \n
cmni opere tuo quod cogitas fuccrc,primuconfulc Deu. ct fi sc
cundum veum cjl quod cogitas, diligcnter cxamina t irfi efl
retlum coram Dco perficc flud X Si uerb pcrucrfum fuerit rc
fertum, amputa ab ammtua.

De viz

Dc Difaplina , SC incrcpat onc .
Cap. XXXVII.

\\ 1 \Jl •

11'.

1N hoc cap . citantur primo autto ritatcs de corrcclione fra
tcrna . Eff autcm proprie corripac oflcndcrc pcccatitur;
pitudincm bortando ad cmcndatijnem . Xnde dc iffa difci
ftina at{, increpatione . fcf? autcm dfciphnarm'um ordmatd
corrcciio } ir mciorv.m pr.cccdcntmm patrum rcgidarum ob*
Jeruatio , Vndc dijciphna a dfcerc dicitur ; £r dfciplinofus,
cjui fncdc dfc\t . Hic dfipliyiof & iujli falulriter acupmnt,
cjuotiens dc fws cxccfjibus arpnmtur : tniquis autcmmelcjla
cjl ucritas fly amara injlitix dfcifina .

Ominus dicit in TLmigclio tAatth . i$ . Mathcuf.
Stpcecauentintc fratcr tuus t uadc h*
corripc cum inter.tc hr : \pfum folum . \
Si tc audicrit, lucrutus cs fratrcm tuum,
Si autcm non tc audjerit , adhibc tccum
adhuc unum ucl duos t ut in ore duorum
ficl triumMct omne ucrbum ; Quod fi non audicrit fys , dic
Ecclcfix . Si autcm Ecckfiam non audicrit j fit tih ficut
JLtbnicus & pubhcanus . Luca?.*7. Sipcccauent w tc fra L * ch * t -
ter tuus , incrcpa iUum, & fi poenitentiam cgerit • dimittcM
Htft fcpticsmdtcpcccaucritin tc^ir-Jcptics indicconudrf
fiis fucrit ad tc diccns , pa:mtrt mc ? d mitte illi . Joanncs ffl
Apocatypf . ; J F^o , quos amo , arguo ir cajligt . . laccb. £ Apocalyp
Si auis cx uobis crraucnt a ucritate } ir conucrtcrit cjuis cuni, luobus,
fcirc dcbct cjuoniam cjui conuerti Jecerit pcccatorcm ab errorc
unr Juii Jaluaht animam cius a mortc; ct opcrit multitudinan

\ul

»•"»

lW«i. peceatorum* i + Vaul.ad Timoth . $ . Vcccantes coram omt
mbus arque ut ir caztcn timorcm habcant . 2- . ai Timoth .
4 .Tradkaucrbum,infla oportune,importune argue , ob/cs
cra fincrcpa , in omni patientiair doclrina . * . ai IhtJJaz
lon.^.uos autemfratres nolitc dcficere bcncfacicntcs .
Quod fi <[uis non obcdicrit ucrbo ucflro pcr cpijlolam hanc no
tate : i? non commifccamini cum 1U0 ut confundatur , &- noz
hte <[uafi inimicum exiflimarc t fcd corripite ut fratrcm .
Ad Hcfcr.il. Omnis autcm dfaplina in prcejenti non uiz
detur effc gaudy ,fed mocroris : poflca frucium pacatijfimum

lujirfc. excrcimtis pcr cam rcddct iuflitiai . ludtth ♦ S « Non crgo ul
cifcamur nospro his <[ux patimur ; fcd rcputantes peccatxs no
flrishxcipfa fupphaa minora cjjc flagdlaDommi <[uaf\ fcr
ui , <[ui corripimur ad emcndationcm & non ad pcrditioncm

Iofc. noftram cucnijfe crcdamus . \ob ♦ f . Beatus homo <[ui corriz

fitur a vomino . Incrcpationem crgo Vomini nc reprobes r
Cjuia ipfc uulncrat , isr medetur : pcrcutit , & manus ciusfaz

T>au\L nabunt . Vfal . & . Qui corripit gentcs , non arguct : £r <[ui

Saiomon . iocct homincm fcicntiam ♦ Salom. vrouer. i .Audi fli mi di$
fciplinam patris tui J ir ne iimittas lcgem matris tuce ; ut adt
datur gratia capiti tuo . ibi . $ . Difciplinam vomini fili mi nc
otycias: nec deficias cum ab eo corriperis . Qucm enim dihgit
pominus corripit , ir <[uafi patcr in fiho complacct ftbi . ibi .
4 . Tene dfaplinam ncc dimittos cam . lti.fi. Nofi argue
re deriforcm , nc odcrit te : Argue fapicntcm , ir diligettz.
Iii. i2. Quiodit incrcpaiioncs, vtjipictrs ejlt Qui aut
temddigit dfciplinam , dihgit cr fcicntiam . ibi . *o . Via
uitce cuflodicnti difciphnam ; <[ui autcm increpationcs rclm*
quit j crrat. Ibi. 13. Egejlas & ignoimma ei ^ui dcferif
T

rfi/ciplindm : <]ui autcm ac<\u\cf:\t argucnti , ^orifealtiifr )
Ibi . # . Sfulfus irriJef dijafinam ptns fui ; ijni au'em
-cujlodtt tncrcpifionci , afiutk^Jict. \h. ^7- Vlus r*cz
-fiilt corrcftio apud yrudcntem j tfuifc cen/wm fiwM
flubum. \h .12. Qui^ cornpif /?o??.mrm . gnffMfei
poslea inucnief dpui eum rflflgii ijiacm i!!c <jm fjcr ImJiix
bland\mcnta dcamt . hcclcfiosl\c\ .10. Vir frudem
lr dift^linatus non murmuraht Correytus . ih . " .
Vr\uJ(]uam intcrroocs J nc utfltpWtfi <juen<jucim : ir cum
intcrrogaucris f corripe iufic . ibi . 1 Qui o^if cors
rrpfionem • minuctur wta . Cornpf amfctfffl . Stfpe cniw
•^if comrmjjio : Lr non in omni ucrbo crcdas i\li . Fl?
corrcptio mcndax in ore contumchcft . Corripc yro\}',
mum antcauam commmcris : ir da hcum t\>ior\ a\t:JJm\ .
Ibi ♦ 3 1 ♦ Vcccator homo wtaht corrcythmcm . \h . 2t .
N^m <jui fimef Dcum , conttcrfcfurml cor Jffittm •« ^t^. Au £ w /*«
dc ucrbts Domini . fcrmo » 16. Amando dcbcmus corz
riycrc , non nocendi flui^frtfe , Jedfudio corriocndi .
Si mcaucrit \n tc fratcr tuus , auarc \Uurn corrips $ quia
■ dolcs (fuod peccawt in tc . Si amorc fui iJ ^acis , ml)/I
fncis : /i flmorc j!/ius , optimc faas . Ibidcm . Qiuc yclt
cantur coram omnibus l coram ommbus cwrimcnda funt,
ut omncs timcant . Qui y"ecrefo pecauuf in re, jccrcto corz
rwc tnam fx folus nofl\ , l? cum uis coram alv.s a^juct
rc , non es correcfor , fcd proditor . Ih^icm ^e Vcrbis
Domini. Foris fernti/is pcrfonet incrcpatio , mfus lcni^
fafis tcncatur dilcUio , ncrjue confcnticntcs f\t\s mal\s , uf
capprofcefis : ne^jwe ncgligcntcs , wf non arjrudfis : ^ue /
Jufcrbicntcs , wf in|uifa«fer «rfuafis • J(Jcm dc C/wr^

T jj

tate . Scrmov . 7 ♦ fcfcm f«/cs /e aware fcruum , <ji/dn$
<Jo eurn Hiw Cct^is : au( tunc amare , <ju^ndo ci non
da dififhnam ; aut tunc amarcjihum tuum , quando cum non
corrifis ; non cjl ijla charims ,Jcd languor . Idem in Ef tfl .
adWinccntiumdonatiflam . Non omnis au\ farcit , amicus
cfi : ncc omnis <]ui ucrbcrat , inlmicus : qu\ fhrcncticum h%at "
&lcthargicumcxcitat ; ambobus molcjlus, ambos amatiam*
bos fanat : ambo ^uandiu (Cgn junt , mdignantur : Jcd amlo

Hicronymus. fviati gratulantur . Hicron , Sufcr illud ad Ephc . Ma^
arguite . Intcr ccctcra mandata fcccantcs pojfc argucrc , ma-
ximxlibertaUs cjl . ScdiUe fotcjl fuccrc ,qu\ non mcrctur
auiirc . Hypocritacucc prmmm trabcm dc oculo tuo . \dcm
. ai Kifparium 1? habctur . 2$ . <j . 8 . Nom c/2 , crudchtas
criminaproDco punire Jedfictas . \dcm jufcr Epifl. ad
fVitum. Quomodo fotejl frafcs ccclcficc aujcrrc malumdc
^ tncdio c\us 5 <jui in dehcium fimilc corruerit . aut <jua hbertate
.corrifcrc fcccantem fotcjl , cum tacitus iffcfibi reffondcat :

Amhrofwi. cadem fe admfijfc , qua- corrifit ? Ambrof. Sufer Lucam.

Plui frofcit amica corrcUio , quam accufatio turbulcnta 5 \\la
pudorcm incutit,hccc indignationcm mouet. Idem fufer Efisl „
1 .adCorinth ♦ traclansillud . ZAodicum fcrmentum isrc .
Yeccatumunius 9 (\uodcogmtum non argwtur ,mu\tos contami
nat . bno omncs <jui morunt , lr non dcuitant, aut cum pofz
funt argucre difftmulantt Non cnim fibi uidctur feccarc fluan
doanullocorrifitur t uduitatur. Lcuitcr cafligatus cxhibct
rcucrcntiam cafltganti : Afbcritatc autcm nimicc incrcfationis
oJfenfus f ncc incrcfationcm rccifit ncc falutem.Sufline ccquaz
mmitcr ut infirmos , ([uos emendarc non fotucris , cafligatos
Iknda fktate porti\bis • <Lrqui mcrcfan pro Jua infirmitatc

non pojfunt , prodiucrfitate pcccandi aty portandi Junt , <?/tj
caflioandi i.duia modus diucrfus csl vcccatorum ♦ GYcwr . Grf £ oriu '*
l unc cmm pro tcr uos melms comgmus , <juum ca ([uaz ocne 1 1
gtffijfc fccredunt , mcieaUa dcmonjlramus ♦ Grcgor , ibit
dcm ♦ Maior culpa , quo citius f quia culpa efl , agnoJcitur t cb
ct cclcrius emcdaturMinor ucrb du (juafi nuUacrcditur/o pct
uis,qub ct fccurius in uju tenctur. luua cs j l rCiq, feucritas aa\
momtioms ad profeciudingit: fcnes ucroad melioraopcra dc*
frccatio klada covonit. Idc in negiflrOiQui no corrigit refec4i
da y cdmittit:et jicietis culpa habct^ui (juodpotcfl corr\gcrc t nc
ghgit cmcndarc . hAanifhfla peccata non funt occulta corrcz
Ihonc purgmda ; fcd paiam Junt argucndi, (jui palam nocent ,
Utdum avcrm obiurgatione janantur: hi.itui cos imitando dcli
qucrant , comgantur . Dumcmm unus compitur , plunmi
cmcndanturt ir mchus ejl ,ut pro midlorum Jalutcmus con
dcmnctur f (\uam qubd per umus hccntiam multi pcrichtcntur..
Sunt nonnulh , (ju\ mcrcpationis audiunt ucrba , &r ad pceniq
lcntiam rcdire contcmnunt* ut ucl pcne tcrreant ([uos prccmx^
non muitant . Audiat dc rcgno (juod ameti audcat dc fuvpli
cio unus (juifq-, (juod iimcat ut fi amor dd regnum non trahit,
ucl iimor minct . Origc ♦ in lcuiticum . cap . Non uuluq origcnn
JDominus Ji forte uidcris peccatum fratns tui , continuo cuoz
larc ad pulhcum , ir proclamare paffxm^l? diuulgarc alicna
pcccata ; (juod cffct uiup non corrigcntis Jed potws injumanz
iis : folus inquitjnter tt iy ipfum , compc cum : ubi cnim fcr
uari fibi myflenum uidcrit , \\le qui pcccat ,Jcruaht , te* ipji
cmendatioms pudorcm . siuerbdijfaman fe ulderit 9 ilico ai
dcnegandam impudcntiam conuertctur , isr non folum non e$
■ mendaucrispeccatum } J'cdi?' duplicaueris, Ifido . de Sutnmp Jftdow

hno. hh.%. cap. Son debct uittaahena corrxperc ,(pui ai?
huc wtiorum contagionibus fuerit inuolutu: . Improbum csl
enim arguerc (paiapuam in alio f fjuod adhuc deprehendit in fc

ipfo. Quiueraciterfratcrnamuuhcorripcre } & fanarcmfvr
tmtatcm, talem fc prceflare fraterncc utihtati fludeat ; ut eum,
qucm cornpere cuftt^ humth cordc admoncat ♦ &r hochckns*
ex compafjlone (jucfi communis pcricuh : ncfortc &r ipjc fimi
liter tentattoni fubijciatur . Sicut uin fjmtuJcs ahcm pcccati
emcndationcmexpcSant ; itaprotcrut dchncjuenttbus dcridcn
do infultant ; ir ([uantum in ipfis cfl, infanabiles putant. Scc
inclinant corad compaticndi mifericordtam :fed Juperbientes
ictcflantur } atcjuc blafphcmant. rleriq, corrcciwncmfuam of
ftciu charitatis extjltmant : vlcn,p ucro hoc ipjum (juod ex chd
ritate corriptuntur, adirituricecontumcha trahunt . Vnde cuc
ftit t ut exco dcteriorcs cjfiaantur 9 pcr (juod crrxndan obct
Jicndo potucrunt . salubriter acapiwit iuslt j (juoticns dcfuts
exccjjibus arguuntur. Iritcjuts molcfla c\l ucnlas : ir amara
Afaphna iujlittce : ncc dddlantur ntfi placcnUa rropricc imbe
ciJJitatis :imujlitict Jcccundt , & flcnles ueridJti : cce i ad
contuendamluccm , ir oculatiad tcticbrarum aflnucndum cr
torcm . Konnulh tantx funt prauitatis homincs : (jui dum iffi
amalocorrigineghgunt j corripicntium uitam fhfa criminatio
iic ktraclant ^ir ad fui fcckrts folatium ujurpant } fiucljiik
fo compercrint , cjuod adinjamtam bonorum obuctant. Ifc',4*(
Qui blando ucrbo caftqatus non corrtgxtur \acrius ncccjfccj}.,
utarguatur . Cum dolorc enim funt abfcindcnda, (jucekwter
fanari non pof?unt . Qui admomtus dc pcccato fccreie \ ccrrtoi
wghgit, publictargucndus cii : ut uulnus, (\uod occultc fanari
ncfctt t mamfcflb dcbcat anenckri . Manijtila cnim pcccata

.1*^*1

non funt occulta corrcftionc furgania. Vdkm cnim funt argu
cndi f <]wfalam nocent.Sxfe ccclefix ccnfura arroganttbus ui
dctur cfjc fufcrba : i? (\uod a bonis ficft f crudchtcr ficri pu* ;
tatur a frauis: auia non difccrnunt rccio omIo auod a bonis rc
tto fitanimo. Ita contra dclin:iucntcs fcrmo cVi frofcrcndus:
ftcut cius aui corrifiiur\ cxfoflulat filus. Si enimin nojlris dc
li&isclemcntes jumus : in alieno fcccatorigorem tcyicre neaua
(juam dcbcmus . Yacdws refrehcndimus uitia aliena quhm noz
flra . Sam fccfc <ju<f fcrucrfi in atys iudicamus : in nobisnoci
bilia cffc minus fcntimus . & (\uod in atys rcfrchendimus.agc
rc iffinon crubcfcw.us . \hdcm hb. i.caf. i^.Ommnofccca
rc cauendum cfl . Quod fihumanafragiluaie feccatum fubrcf
jcrit ; conjcUxm erit corrigendum } quod ncquitcr fcntiturcom
miffum. Cito criim corrigitur cu\fa,([ucc c\to cognofcUur: tars
dius autcmjcnatur uulnus } (\uod iam futrefccniibus mcmbris
longo foil tcmforc curatiombus adhibetur. Ibi . hb. 5 . caf . i,
Qui cafligati corriguntur f ab ccterna damnationc hbcrantur •
Qui autcm corrigi nolunt • & jlagcllari in hac uita incifiunt 9
ir in cctcrna damnationc } fcrcujfwncq, damnantur .

* 1 < tf* *v \ v \ - 4 •* mV •># ^ • i % • #r t #t * 'Q, 1 t€* nlft .* n $ 1 rY/ ■ .* *j " t x%l tt t

De Rifu^ Triftma.Cap.XXXVIIL

Rlfus uox cfl confufa \at\tix infultationcm immodcratahi
laritate dcnuncians . Vnde quificridcnt in fra-fenti,
flcbunt infuturum . At uir fapcns grauitate morum hdaritas
tcm frontis tcmfcrat. li rirtiUaueroaffrchcnfio cfl dfconut
nicntis in affciitu uel uoluntate nobis nolcniibus cucracntis.
Etcfl triflitia , <[ucz ficundum Dcum focnitcntiam in falutem
tfcratur^ir cfl triflitta hum s Jeciili j\m mortcm ofcratur.

'0\

Slqua ergo frcefentis fcculitristitiaest ,froftcrr>cum aceipiz
c*nda cst . &Ji dua lcefitia est, ita aocnda est y ut nun^uamama
ritudojuturi ludicy rccedat a mcmoria .

M ' ffc * w - littphiM dicit in Uangclio S\atth . f. Bttfti <jui

i*cms. gg ijBSW ' *- MC<r • 01 • ^ c U0 ^ IS • y ^ crti MUnc /; 1 U * a ' U

9 BB^S'^^" ^ 7 " Jk*' ,f k • loan . x6 . plorafcirts £r _/Ie*
J * ,r "" frifrj iic*5, n?un^u5flurcm gaudcht, Vos autcm

teului , frj/7m'A uc/?ro conucrfetur in gaudium . s

1. PW. od Corinrfe . 6 . Hccc uiuimus • uf cofiVdf i . non mor
tmcati.Quafitriflcs , fc7?:pcr oufcmgaudcnfcs. Sicuf cgcntes
muJtos autcmlocupletnntcs. 'h.j.Quicnim fscundvcmDeum
trijliscf} , focnitcntiam in falutcm fiahlem ofcratur . Secuh
autcm tnjlxtia mortim ofcratur . \h. irfc Gaudctc &r perfeUi

Tctrui. eflott , rtffoiramim . \d \pfum f,\f\te . i . rctn. l. Horc enim
cfi gratia fi froptcr Y a confcicntiam sutiinct (\uis trifitias

l«uhs. fatiem imujfce . fo.cofc ♦ 4 . V fcri eflote lr \ugete floc
rate . Rifus enim ucjler in luBum conuertetur • ir gaudium

Barucb. m mocrorcm . Barucb .z.K mma cjucc frtffa cfi , fuper mas
gnitudmem mah ,&mcclitcurua (jrinfirma , habcns oculos
deficicntes & cfurientcs , irfa dat crlorhm & tuflitiam domii

Ulomcn. no . talo. IYoucr.14. Rifus dolore nvfcchtur : isr extrcma
omdy JuBus occufat. \h ; if .Cbr^ou^ens cibWcf /iciem^
ir m mccrorc ammi dcycitur (jmtus . h . . Anm us gaut
•dens cetntem floridam faCU , fymtvs aufcm trjlis cxiccat ofz
Ja . Ifci . . Sicut tinea ucslimento ir ucrmisJicrno ; im tri
•Jlitia uiri nocet cordi Ecclcfioslcs . 7 * MAoar cjl ira rifu t
quia fcr tnUitiamuultus corrigitur animus delincjucntis. Cor

fapicntum

fipkntum uhi triflitia ctt : (r cor flultorum uhi \<e'itia . Ect
deftaftic. 14 .Vcclix uir ^ui non habuitanimi fui tnflitiam ,
ir nonexciditajfc fuaAbi. 10. Quafi pcr rifum slultus
opcratur fcclus . \bi . 2tt. Fafuus iw ri/u cxaltat uoccm fuam,
uir autcm fapiens uix tacitcriicbit . \bi, 2f . Omnis plagatri
Jlitia cfl cordis . Ifc/.jo. rnflitiam non dcs-animce tuce. iucun
ditas enim cordis hcec cjl uita hominis. Tnflitiam repclk a tc:
Multos enim occtdit trisliUa , £r non cfl utilitas in illa . \bi ,
Cor pmuuw Atfcif triVitiam , bomo perifui re/i/?ef ib
li. Ii>i. trislitia cnim fcftmat morsiir cooperit uirtutew,
irtriflitia cordis flccl.it ccrukcm , Ne t&iirift in triflitiam,
cor tuum : /ed rcpcllc cam a te . kuguflxn. in lifc. confcfjwn . \ug U R 4
Mcmoria ([uafi ucntcr c(l animi, lcctiiia ucro atq; trisliiia <[uafi
cibus dulcis (t amarus . Idcm dc conjltcluuitior. Inepta Wii',
tia dicit x ut cpuid animi gaudium intus abfcondis i ingredere
inpublkum lcetus , dic altauidforis , unic ucl tu ucl proximi
ridcant Jac cos la>tos tua lcetitia . Mclior cfl trisittia in iniqua
paticntc , cjuam lctitia in int<\ua facicntc . Vir fapicns grauis
tatc morum bylaritatem frontts tcmpcrat . Qui fccncrarius
cst in lcciitia , pcrcnnis entin pocna . Hicron . fupcr \oant Wcronym.
nem, Sullarcsitaincbriat ,ut animi pcrturbatio ,'idcft trh
ftitia , <JU£ ducit homincm ad mortcm ♦ hctc abominanda cbrie
txs cft . Idcm fupcr Efaiam . A nimi lcetitia intcrdum corpot
ris dolorcs mttigat fquod fi ad cegrotationcm corpms acz
ccdat crgritudo animi , duplicatur infirmitas . Ambrof. Amhrofm
Vis nunc[uam cflc trfli* , bcne uiuc . bona uita fcmpcr Q^aut
iium habct . Greg. ±t % tAoralium . Bignum eft itaq; y ut infe Gr^oriw
femper homo mccrorem inucniat, c[ui dcrchUo crcatorc aaudk
um in Jc cpuxrcbat ♦ lurc rcftat , ut quot prius in mundo incolu

, wa habuimusgaudia, iot dc ipfo poft modum co&amur fcntire
tormcnta . Vr.tjcntiactum gaudiafequuntur pcrpetua lamcn
ta. Ncmo ctcnimpoteflirhicgaudcrc cum fcculo , & ilhc
rcgnarc cum Chriflo . Si quatamcn efl prctfentis fcculi htti
Ua , ita cflagcnda ut nunquam amaritudo fcqupntis mdicy rc
ccht d mcmona . Idcm lib. 18. Moralium . Sokt Uztitia ar
cana mcntis apcnrc > at /> apcncndo amittcrc : aduerfa ucrb
quum nos cxterius dcprimunt , interius cautiorcs rcddunt .

Bafiliiu. Bafil . Soh dijjoluHs labys profcrrc rifum . Amcntia nanz
que cfl cumlirc[ituridcrc : jcd fubndcndo \antum lcttitiam
mcntis mdicdrc % Su.lum habcht acccffum cora)s compunz

lfifom. ■ Uio s uhfucntxmmodcratusnfus,aut iocus.lfidor. dc Sum
mo bono hb.i. cap . 1 6 . 'I 'nfutut mocrorcm (Ijc: xtcmi
^gaudy fupcrat:& ([ucmturbata mcns dccxtcnonbus affu
: at Jukcio intcnoris tranquiUitatisknit . Tunccmm fcuiri
fancli ucraaus a uitiorum collutwnc dctcrguntjum ah cis con
tra fingulauiuauxrtutcs fngult opponuntur . Intcrdum uis
tiacumuirtut.bus ad utilitatcm conpgunt; utxpjo ccrtamine
i ucl mcns cxcrceatur : uclab clationis concurfu ammus rcjlrm
gatur . TrftiUc? igitur gaudium , axiiice fortitudo , auariz
tixlargitas Jupcrhct humihtas opponcnda cft ficq, finguz
It wrtutct nafccntia contra fc uitia reprimunt, ac tcntationum
wotusuirtutcdiuma:chantatis extingunt . Habeto tcmpera
mcntum in profperis: mcntcm ncc gaudio , nec tcryore comz

Cefar tH . mutcs : h ad. bona igitur h mala tcrr<pera cor tuum • [Cczs
fanus. inadmomtionc fccunda. Verum gaudiumnon poffi
ietur , mfi pax h iuflitia tcncatur .?rima cnimcfl,& quaft
radix iuflitiam fecuniapax : tcrtia gaudium ,Dc iuflitia na
fcitur pax } dc pace wuiiwiigencratur* t . |

Dc Itmcrc. Cap. XXX ! X,

• w ? ■ r \ i T • •

DE Itmcrc fiuc uia citantw auaoritatcsin hov*cap }.
E/? oufcni uia locui pdr .<Jtt*nr bofe^ i/cr taAjaititft
boef* Ali,|uan^o pro tffottxnctc fumitut , tac drl
pro ipfo aclu ambulandi . Via ^uijpc cf/ uuj prafcris §
qua ad pabriam tcridimus , qux ad inflar carporahs utcc
parari . dcbct per • cordis contrtttoncm '■ \ isr pkn\tcntiam\^\
&unt\tjuotji-fiviitanfcm propriv yu\minantur itincra fccrefix
tiora Lr compcndwftora. id arco pcr uiam itcrum intcUtgi pof
funt prxccpta :pcr fcmitas autcm confilia mxvc dtrccitus du
cunt ad Dcum . Vfal . 2 4 ; Vias tuas Dominc dcmonflra
mihi ; ir fcmitastuas cdoccmc . '

Ominus dial \n Tuancrcho tAatth.7 . frts M^m
frflfe pcr ancuflam portam 9 quht lafa poH
td , lr fj atwfa cfl uia \ (\ua* ducit ad pers
ditioncm ; 6- multi funt , cjui intrant fer
w»J ' <pm <wgu/Zfl porfd , ef flrffl eff uia rjUcc duat ad uttam j
rt pfluci /W (jui tnucrtiunt canu ]bi. ro. wJfe^fwm M
abicritis :te in ciuitatcs Samaritanorum nc intraucritis : fed
potiu: itc- adoues (pue pericrunt domus ifrael. Apocal ♦ Af ocalyo
i s . Mflwfl 6- mtrabtlia funt opcra tua, Dominc Dct
us ommpotens: iuttc & uerec funt wce tuce Dominccrcx
fanttorum. lacob . i . Vir duplex animo inconslans
efl m omnibus uijs fuis : & dtues in itincribus fuis
marccfcet . Ibi . s . Qui conucrti fcccrit pcccatorcm
(ib crrorc uix fuaz , faluabit animam cius ct mortc , &

titruu

Baruch.
Unat

Zachtiridi.
Salomon.

ofcrit multituiincm fcccatorum . z.Vctr. bAulti fcqucntur
luxurias, fcr cjuos uia ucritatis blaffhemabilur X)ere\inqucnz
tes uiamrc&am crraucrunt ifccuti uiam balaam, ex bofor^ui
mercciem miquitatis amauit . Vaul . ai Koma. n. Qukm ins
comfrebenfibdia funt iuiicia Dei :&r muejligabdes uizeius.
Ai Efbef r. Viicte iamfratrcs([uomoio cautc ambuletis $
non cjuafi infificntes ,fci ut fapentes . Ad hebr. 10. Quam
initiauit Cbriflus nobis uiam nouam ct uiucntcm feruclamen,
xieTt carnem fuam , br faceriotcm magnum fufcr iomum
rei accciamus cum uero coric in flenitu iine fvici 9 afyerfi cor
da a confcientia mala : Cr abluti corfus aqtamunia teneamus
fycinoslrce conftflioneminiechnahlcm . Ifci. ix. Kemijfas
manusb* Jolutagcnua erigxte : irgrejfus rcElos facite fciis
hus ucjlris : ut non clauikans (juis crret 9 magis autem Janet
tur . lob.&. Kmc\uiiuiuaefotcJlfcriftusabfq;bumore:
aut crefcere cbarcclum fineaqua? Cum acVmcfit in flore
ncc carfatur manu ante omncs berbas arefcit : fic uice hominu
qui obliuifcuntur veum : & ftcs hyfocritai feribit . Ibi . 17 %
TCcncbit iuflus uiam fuam * b muniis manibus aiietfortitu
iinem . Ibi. p.Nonne veus confiicrat uias mcasjb- cunttos
grcfius mcos iinumerat l Si ambulauero in uanitate 9 b-fcfli
naucrit in malo fcs mcus : affcniat me inflatcraiufla^b- fch
atDcus fimflicitatcm mcam ♦ Baruch.}. Siinuia Deiam*
hulaueris , habitabis utiq, in facc fufcr tcrram . lonce. l.conz
uertatur uir a uia fua mala : b 0 ab inifiitate 9 (juce cfl in mac
nibus corum . *Zacharice . 1 . Conuertimini ai mc 9 iicit Doz
minus ; b* cgo conucrtarai uos . Conucrtimini ic uijs ueflris
mdis,b*cogitattonibusueftrisfcJJhnis. Salo.vrouer. 4#
Nc iclctterisinfcmitisimfiorum;nec tibi flaccat malorum

uia ♦ lujlorum autem fcmita (juafi hx fylcndens proccdit hr
crefcit ufy ad ferfeftam dicm ♦ Vkt imporum tenelrofce
funt j ir nefciunt ubi corruant . Oculi tui rcRa uidcant: ly
falfcbrcetuGfrcecedantgrcjfus tuos . jyirige fcmitam pediz
bus tuis : ir omncs uice tuai Jiabdientur . Auertc pcdem tuum
a malo . Vias enim, quee a dcxtris funt , nou\t Deus Ali. f.
RcfpicitDominusuias hominum^ijr omnis grcffus itlorum con
fiderat . ibi. luflitia fimplicis dxrigct uiam cius ^&inim
fietatc fuacorruet impius. Ibi.ii. Inter impiorum deapkt
tos . In fcmita iuflitix uita : iter autcm deuium ducit ad mort
ttm . ibi. luftttia cujlodit innoccntis uiam: impictas autem
fcccatorum fupplantat ♦ Ifci.if* Iter pigrorum quafi f^epcsfpi
narum t uia autem iuflorum alfq> ojfcndiculo . Ibi. *<>. Oms
ncs uiai hominum patcnt oculis eius X fyirituum ponderator cfl
Dominus . Cum placucrint Domino uice homxnis X inimicos
<juo<j; eius conuertet ad pacem . Cor hominis dijfjonit uiam
Juam : Jednomini ej\ dirigere grcjjus eius. ifci.n ♦ Viriroz
f\us frocaciter obfirmat uultum Jiium: qui autcm rcBus cjl cor
rigit uiam fuam ♦ Ecclcftajlic. f ♦ Non uentdes te in omni uenz
to : &r non eas in omnem uiam . Ibi. 8. Cum audacc non eas
in uia ; ne forte graues malafua in te. Ibi. yi.ln uia ruince no
tas 9 It non offcndas in lapides : nec credas te uice laboriofc ;
ne ponas animcttu& fcandalum . Ecclcftafles. a* Lxtarc ergo
iuuenis in adolefccntia tua: b* in bono fit cor tuum in dicbus
iuutntutis tuce :Lrambula in uijs cordis tui : ly in intuitu ocu
lorum tuorum : ir fcito qubdfro omnibus his adducet tc Dcus
in iudicium. Auguft. Supcr pfaljrt.Beati immaculati in uia f Au^ufi.
tanauam diccret , Scio quid uelis , ayceris bcatitudmem.Si ergo
uis effe beatus, efto immaculaius Mehs eft enim , perfettam

uitam quxrendo in itinerc mori; quam ne proficijfe quidem ad
Hitronymui pcrjetlam quxrcndam . Hicron ♦ in Epifl . ad Cclantiam .

A ftcram nobis & inftmcm uirtutum uiam nimia facit uiiioz
rum confuetudo : quce fi in alterampartem transfcratur \ inuc
Cxcgoms. nitur fcmitaiufliitceleuis • Creg . m morahbus . Viaquipz
fc cjl uita prafcns , qua ad patriam tendimus f iy id circo hic
occulto tudicw frcqueniipcrtuibaiionc contcrimur , nc uiam
fro patria diligamus . Qiwt dics uitaz pcragimus t MUafi in itiz
ncre ad locum propofitum tot paffibus propinquamus . Prcrs
fcntcm uitam quafi uiam fuhgcndo tranfimus . Stultus waz
toresl y qui in itincre amxna prataconfficicns ob\iuifcitur.\ttr y
quo tcndcbat . In ojfcnfo pcdc iter noslrum agitur , fi Deus
IfiUrm ac proximus intcgra mente diligatur . Ifiior . desummobo;

no lib. 3 . cap . 17. Vw fmc ofifcndkulo , uita monachi fme
cupiditatisir timorts impcdimcnto . Ibi ♦ 1 6 . luili qux
rcbus ^honoribusq; ac uit(t blandimcntis rcnunciat , promt
ic fc abomni tcrrcna poffcjjionc mortficant , ut dco uiuant ♦
Ideoqi ficcuh huius blanditias calcant : ut ualidiores ad uitam
illam dc huius uita mortificatione confurgant . \bi. 2$.
Kon dcclinat ad dextcram uiam , cjui non fibi: fcdDeo tnz
buit bona j qux aoit . neq; ad fimjlram fe ucriit , qui dc diuii
na indulgentia pcccandi hccntiam non prcrfiumit . Uoc efl
quod Vrophcta ait. Uxc efl uia,ambulate inea: rxquc ai
Cyfrunuf. dexteram , neq> ad finijlram declmantes . Cyprianus in
hpijl. de malxgmtate Dccmonis. Latal? ftaiiofa iiines
ra uixlttalis y iUicillecebrcc, £r moriiferce uoluptates : illic
diabolus blanditur , ut fiJlat ; midct , ut noccat ; aMt , ut
§ccidat .

. .. . - . \

DcRelinqucntibus fcculum. Cap.XL.

| NJ hoc cap . adducuntur auiloritates d: his , <jm hcnc relic
Lqiicrunt feculum. nam fimul h- mundum , ir propnam
uohntatcm proptem Chriflum dimiferunt r & de alys , cpitXti
cct diuitias aut alia , qux mundi funt { dimijcrint , non tamen
terrcms dcftdcrijs ir uo/upfafitu* rcwuNciducrurtf . Hinc c/I
quhd multi diuitias rcliqucrunt ir Dominum non font fequuz
tt » Qui uult crgo Dominum fc([ui y imitator lUius fiatjb* per
tUtus ucfltgia graiiri (imperintcndat. nh

Ominus dicit in Euan/clio tAatth.rt. et Luc, Maiheut.
Omms <jui reliquerit domum uelfratres aut ^cba.
patrcm , aut matrem: aut uxorem t aut fdios
proptcr nomcn meum, centuplum accipict, et
uitam ceternam pjffidcbit. idem l.ucas . lo . hlij huius fe
cult nubunt , & traduntur ad nuptias : illi uero qui digni ha
hcbuntur fcculo iUo , ir rcjurrcttione cx mortws, neque nuz
lent , nec^ duccnt uxores ■ neq, enim ultra mori potcrunt.
TL(\ua\cs uero angchs funt , & filu, (unt \la } cum ftnt filij rct
furrcctionis ♦ \acob . * ♦ Rclioio munda & immaculata apud lacolus.
Deum & patrcm haic csl 9 uifttaye puvillos , £r uiduas in tn
bulatione eorum :h< immaculatum fc oihlodire\ahhoc fccut
\o. lh. 4* Quicun^; uoluertt amicus cfje huius fccuh im;
micus Dci conflituitur . An putatis ([uod tnamter fcriptura
dicat . Ad inwdiom concupifctt f^iritus } <jui habitat in uobis f
tAaiorcm autcm dat grattam ♦ Paul ♦ ad Romtn . ii. Tauhi.
Sohte conformarl hutc fcculo j fcd rcformamwi in nouitaz
tc fenfus ueflri , ut probctts quce fit uoluntas Det bona

ir bcne phcens ir perfcBa.*. adCorinth. A n ncfcitis^
quoniamfancli dc hoc mundo iudicabunt. Et ft in uobis ludica
hturmundus t indigni cftis } <[ui dc mmimis iudicctis . tsefutis
quoniam angclos iudicabimus : quantb magis fccularia. Ibi . 7.
Qw utuntur hoc mundo tanauam non utantur. Vrccterit cnim
figura huius mundi. Ad Tit. 2. Apparuit cmmgrotia eW;
£7* faluatoris noftfi omnibus hominibus erudicns nos 1 ut alne
gantcs impictatcm f Ir fccularia dcfidcria fobrie, luftc^ ir pic
uiuamus in hoc feculo lexpeUantesbcatm fycm f i? aducntu

Joannes glorice magni Dci ;ir faluatoris noftri lcfii C hriftis.loan.z.

SftfU • biolitc ddigcrc mundum^ ncq, ea qux \n mundo funt • Si <juis
ddigit mundum non eft charitas in co. Qiioniam omnc quod in
mundo concupfccntia carnis cft: & concupifccntia oculorum
hfupcrbia uitaz : quce noncft cx patrcjed cx mundo cft.

S*Umcn. Ef mundus tranfit ir concupifcentia cius* Salom. Ecclcfiaftcs
9. A mor quoq; iy odium l & inuidiaz fimul pcrcunt : ncc hat
lent partem in hoc fccuh : ir in opcre quod fub folegcntur*
Ecclcfiaftic.^y. Conuertcre ad Dominum<&' rclmque pcccam.
p-ecare antefaciem Domini, i? minuc offcniicula. Rcucrte *
re ad Dominum : ir aucrterc ab iniuftitia tua. In partes uade
feculi fanQi cum uiuis, ir dantibus confcffwnem Deo.lbi.i 8 #
Nefucris mediocris incontcntionccxfocnorclr non cft tibi
riibil in hoc fcculo. hris enim inuidus ammce tuce. \bi. 14. Tcz
fmmentumhuius mundimorte morietur. Auguft. ad VauK
Vtilius tcrremopulcntia tenetur hunnliter, quam fupcrVe rts
linquatur . Idem dc operc bAonachor.Non proptcrca in Chri
ftiana militia ad pietatcm diuitcs humdiantur , ut paupcres al
fuperbiam extollantur 4 nullo cnim mododecct,ut in ca uita ubi
fenatores fiunt lahriofi 9 ibi fiant opifccs otiofi : & quomodo

ueniunt

ucniuntrehttis dchtys fuis, <[u\ fuerunt prcediorum dominifbl
ftnt ruflici dchcati . Ihi inregul. tcrtia . Quidprodcjl dtftcr
gcndo darepaupcnhus J} isrpaupcrcm ficri tfi anima mijera
fipcrhior cfficitur diuMas contemncnio J quam fucYat poffi*
dcndo ? . Idcm m Ep/7. Simphciter auttm fatcor charitati uef
flr<c coram Domino uojlro Dco } qui cfl tejlis mihi fuper anima
tncam t cxauoTxo fcruirc cocpi, quoniam ficut dijficile fim
expcrtus non cjfc mchorcs t auam qui in mundo projecerunt *
im non fum dctcriorcs cxpertus fiam aui in mundo dejecerut.
Hinc arhitror dittum in Apocalypfi : iultus iufljicetur adhuc,
Ir xpA infordihus ctt Jordcfcat adhuc. Uicron. ad Vaulinum. Hi(m ,
i 9 ♦ p . Si cupis cjfc quod diccris } monacbus . i .folus : quid ^ 9 *"'*
fhcis in urhihus . Tdcm Jupcr Matth . hh. 4 ♦ Latro cjl^ir
domum Dci conucrtit in fycluncam latronum t aui hcra de rt%
ligionefettatuY, cultusq, cius ■ non tam cultus Dci , quam nh
£otiationis occafio cfl , Idem in Epijl. ad Marc . Vudetdkcrc
dc cauernis cocllularum urhcm dmnamusin facco & cincrc
ucluti dc ipfis Jententiam firimus . Qmd faat f u h tunica
mtcntis rcgius animu^qui alios uultregerc , & alios iudiL
yc t & ancminc regi , a nemine iudicari \ Multi dtuitiasres
linquentes uitia non rchnquunt % Chriflum fequi cupiensfi ha
lcs in potcjlate rcm tuam ucnde tfi uero non hahesmagno one
rc hhcratus cs , Totum enim Dco dedit, qu\ Jci pftmohtulii.
Tacdc contemnit omnia qui fe femper cogitat cjfc moriturum. '
Qui uult cjfc perfeBus , multitudines hominum ■ &r offniafr
falumtiones&couiuia quafi catenas figiat uoluptatum.Vtina
quod rcnunciamus Jcculo uolunms fi , non neccjfitas. Nudum
Chrflum , nudam Chrisli crucem nudus fiqucrc . Dominus
cnim magis aucerit animas crcdcntium quam opes . Ucmfupcr

lAatth. AfoJ\o\i([uantumaiiiu\t\as n\h\\ i ([uantum autcm
tiuoluntatem ,totummuniumrc\\([uerunt . licm in Epif?
Af oslohci fatticn) ferfcUce'(\iUxmi\s cjl , omnia fimul uenie*
re , ir faufcr&us erogare , & fic cxfci\tum 9 cum Chrifl 0
ai ccclejlia uolare . idem fufcr \Uui bAatth . Si ui* fcrfcttu*
ejje uadc Lr ucnic Irc . Multi iiuitias rclxnqucntes Domiz
num non fcquuntur . Sequitur autem rominum (\u\ imiz
Amhofms . tator cius efil , ir fer ucfligia illius graditur . Anfoof Lfr.x.

ic Cffc . Dommus non uult fimul cffundi ofes f fcd ixfbcnt
> "fifirte ut ^hfcus loues fuos occiiit , isr fauxt faufes
rcs cx co ,<\uoi habuit y ut nuJla cura tcncrctur iomeflica.
qui uult Dcum foffiere renuncictmunio;ut fit \U\ Dcus bea
tafojfejfw. Nec renunciat munio is , ([uem tcrrence fojfeffto
nis icWat ambitw . Dum fua C[uiJ([ue non rc\\n([uit ; munio
Grcgorhu cuius hna rctinet Jcruit . Gregor . in hom . Sufcr illui .

Vos , (\ui rc\\([uisl\s &rc . Quifyuis iiumi Jlimulo amoris cx
citatus hccc foffcffa rchquerit , iUic froculiuho culmcn iudicia
rix fotcflatis obtincbit : ut fimul ludcx tunc cum iudice ucnh
at 9 ([ui nunc confidcrationc iuiicy fcfc Jj>ontanea fauftrtate
cajligat . \dcm in hvmil . f . Mulra Jrams , rehnquitis , fi
terrcnis icfidcrys renunciatis , exteriora cnim noMra, ([uams
uis farua, vommo fufficiunt. cor nanq, ct non fuljhniiam fen
fat , mc fcrfcniit quantum in civs facrifido Jcd ex (fuanto
frojcratur.qui ccclejlis uitcc dukciincm \n<[uantum fofjihhms
adv.utit, fcrf&e co%noucrit, ca ([ucc in tcrris amaucrat f l\ben
tcr cuncta derehndwt .Qu\fi\uis \g\tur iam cetcrnam uitam coz
gncuu^apud cius animum tcnfvralesfrucfus uilcfcunt.Multa
rchnqAitisJi dcfhicr^s rcriunaatis . Yxtcriora ctemm ucflra
Domino (jutlihct varua fufficiunt . Cor narff ct non fubjlant

fim pcnfatJLalorioJum non cSl homini rdin(fucrcfua:fid ual
iclaboriojum cil rdintpucrc fcmctipfum. lAinus quipp: cfl ab
ncgarc (juod babct. Vald: cnim multum cft abncgarc quod cfl.
Stkl nohs prodcslabrcnunciatiocorponsfinc abrenunciationc
mentis. Sunt nonnulli, (fui dcfyeclis carms dcfeicrys cunda rc
linquerc pcrtraclantifcd cum cecidiffe ctiam alios pofl boni opc
ris uitia conty.ciunt, hoc ipfumfaicrc quod dchbcraucrant t per
mittcjcunt. Baftl. Sulli Jludcas placcrc in uita tuanifi Deo fo Ba a i9l
h. Sicut, (jui mditant, regi tcrrcno omnibusiujfis cius obcdiut;
fic& qui nuhtant rcgi coclcfli dcbcnt cuflodirc pr&ccpta coclc
flia.Mdes tcrrenus contra hoflcm ufibilem pergit ad bellumfi
cum ucro hoflis inuifibdis (juotiiie dimicando no dcfmit. Ifidor. jyjj orit|
dc Summo lono lib.^.ca. i<>. Alieni funt a dco quibus hocfccu
lum adomne comodum proffcratur.Scruis autem vci cunfta hu
ius mundi contraria funt : ut dum ifla aducrja scntiunt.adcocj
lefle dcfidcriu ardcntius excitcntur . Eaquoq,, (pKcJeculi ama
toribus charafuntjantti uclut aducrfa rcfugiut. Vlufq; aduer
fitatibusmundigaudent, quam profjicrimtibus dclcclenturMa
gna apud Dcum refulgct gratia, qui huic mundo contemptibdis
fucrit.Sa rcucra ncccjfe efl, utquem mundus odit t ddigatur a
Deo.Sacli uiri ideo cotemnere cupiut mundii, ct motu metis ad
fupcrnarcuocaie; ut ibi fc rccolligant t unde dcfluxcruUct indc
fe Jubtrahat f unde dijhcrfi funt. lufli, qui rcbus hononbusq, ac
uitzbladimentisrcnunciant, proindcje ab omni terrcna pojjcf
Jionc mortificant 9 ut dco uiuant. Idco feculi hums blanditias
calcant f ut uahdiores ai uirnm illam de huius uitx moriifxcatio
ne confurgant. Cuncla quippe temporalia quafi hcrbce uircnz
tes arcfcunt et tranfeunt. Qui hunc mundu d\hount,turbu\cn
tis cius curis , 6~ fohcitudmibus conturbantur , Ifci.17. Santti

uiri Jiculo renunciantcs f im huic mundo moriuntur'ut foli Deo
wuere dclcttentur. Quantuq; abhuius Jiculi conucrfationc
|f fubtrahunt t mntbintcrnce mcntis acic frajintiam Bci , £r
mgclkit Jocicmtis freauentia conteplantur.Du quifya cojortio
mudi alflrahitur, nec cupultas cu obligat conjinticnte jicc cru
ciat fenticntc.Bonuefl corfora\\tcr^'emotu cjje a mundo i fei
tnulth mehus cjl uoluntatc t utrunquc uo b fafcclc # ]]le crgo
fcrfeclus cfl , <]ui huicficulo ir corpore , ir corde difcretus
cfl ♦ lh. 18 . Si im quifyi rcnuncict, (\ucc poffidct omnibus , ut
Jiiis non rcnuncict moribus : non cfl C hrifli dijapulus . Qui
cmm rcnunaat omnibus rcbus fius ;fua abncgat . Qujucro re
nunciat moribus prauis ^JimetipJum.f abnegat ♦ \bi. ip.
I onge quippe a Dco cjl animus , cui ha>c adkuc uim dulcis cjl.
Ih. 2,1. Hi qui pro Vci timore Jiculo rcnunciant , ir mmcn
curis rcrum fn-uharium imphcantur * quantb Ji rcrum (iudvjs
occu pant , mnto a charitate diwna fc ipfos Jiparant. Nj/J priz
usa Jicrctioribus cordis cxpcllatur importuna Jicularium multi
tudo curarum ^anima } qucc intrinjccus iacct f nc^uaauam rez
furgxt . Multi cupiunt conuolarc adgratiam Dci ,fcd timcnt
carcre oblcclamentis huius mundi. vrouocat (juidem amor
0/*rtw # Chnsli } fcdreuocatcupidimshuius Jicuh. Ccefarius in ads
monit. zi m Vidcte uocationcm ucjlram Jratrcs chariffmi.ucz
nire ad ercmum fumma pcrftlio ejl , non perjitle in crcmo ui
u rc 3 fumma damnatio cfl . Quid prodcjl fi m loco quxes tez
neatur 9 & inquietudo in corde Jiructur? Si in habitatione fit
filcntium, ir in habimturibus uitiorum ftt tumultus & collutta
tio fa ffionum f Si exteriora ucjlra Jircnims tcncat , interiora
ucrb temfcflas l Idcm in admonit. Zf. Ad frojejfwnem not
flram fcrtinet^JubicBione & abicUionc gaudcre , faufcrmtis

fludium quoercre t ir non folum facultatcs, fcd ctiam ipfas
uoluntatcs dc cordbus cradicare . Hihilcnim habere intcrz
dum y resncceffimtis cfl % nihil autem cupcre uirtutis. In Vitn
Vatrum. Qui diXigit fcculum ^trislabitur plurimum : contcm* lnuiiiVatr *
vcns autcm ^uameo funt t lcmbitur Jempcr,

DcVoto. Cap. XLI.

ES/ aufcw wotam £j?it:uiw5 boni cum dchbcratione Deo fuc
cfa promijfto . Bicitur autcm uotum a uoluntate djuafii
a primo moucntc rationcm ad promittendum } dc duo in
frcejenti cap . citnntur autloritrtes t isr qubd ad uotum rcddcn
dum mmimc immorari dcbcmus . Voucniibus autem caflimtem,
non folum nubcrc y fcd ctiam ucllc damnabilc csl*

Ominus dicit in Dcuteronom. i^.Cum uoucris Dcutcrono
^uotum Domino Deotuo, non tardabis rcddcrc:
auia exquiret illud nominus bcus tuus . Nus Nnmm".
f mer. lo. Si auis uirorum Domino uouerit , aut
fc conflrinxcrit iuramento , non facict irritum
ucrbum fuum: fcdomne ^([uodpromfitfmplebit . Barucb. Burucb
* ♦ Si (\u\s cx iUis uotum uoucrit t ijr non reddiderit , ncque
hoc reauirit , hominem a mortc non hbcrat : neaue infrrmum a
poteniiori cripit . lcnce . z . Ego autcm in uocc laudis immola -
bo tibi : qucecunque uoui rcddam pro fahtc mca Domino ♦
DauidTfaljr. Vouetelrredditc . Idcmvfal . nf . Vota vauii.
tnca Domino rcidam in conftcftu omnis popuh cius . Salom. Stlwn.
Vrouer. if . Viclimce tmpiorum abominahks Domino ♦ Vota
iufiorum flacaWia.lti.2o. Rnina eft hommidcuotarc fanclosi

ir pofl uota rctrattarc. Ecclcftaflcs. f. Si <Jui^I uouj/2i vco f ne
tnorcris rcddcrc. Difhltcet cnim ci infidelisi? flultapromff
fio i Scdquodcunfyuouertsrcddc . Mulfocj; melmi efl non uot

A uff ucrc ' l w ? a uo ' uw f rom il] a non reddcrc . Auguflin . in
Epi/?. Armf ntarium ir faulinum. Quia iam uouifti , iam
te adjlnnxifli, ahud tih facerc non hcet. Non tahs erisjt non
ficeris <[uod uoluijlt , <\ua\\s manftffcs 9 ft nihd tnlc uouijfcsMi
nor envn tunc e(?es non peior , modo autem Q<\uoi abfit ) mije
rior } ft Deo fidcm frcgeris : <[u*nto bcatior fft pcrfolucris i
\dcmH.([s. Sunf ftazdam,<[wie ctiam non uouentes dcbcmus:
qurdam eixam , <\uaz mft uoucrimus non debcmus . Scd poflq>
ca Domino promittimus , nccejfario redderc conjlringimur .
Wtcron. -7. <l.tJVoucntibus non fdum nubere . fcdctiam ucl

llicwym. \ c iamnabtlc cfl . Idem traclans illud ludic. " . Votum uouit
irc. ln uoucndofuitflultus, (juidijcrctioncm non adhibuit t Cr
rcddcndo impius.Grcgor.fupcr Ezcchclcm. 17.91 «^i fofl uo

Cr^oriw ^ neccflario cegiturjolucre , quod uouit t ftuoucniibus
non folum nubcrc f fcd etiam uclle damnabile cfl, futct^uhd
faccrdosiflc ad cxccutionem fui uoti cogendus ctt : non Jolum
n:n ficri^fed cttam ucUc monachum non fcri Jibi damnabde
csl . Votum criimpro operc rcputatur '[ftiorus hb. l.foldoq.

iftfom» habeturXi.<[A. In tAahs promtffts rcfcindcfidcm f in turpi
uoto muta dccrctum . Quod mcautc uouiflt 9 non focias . impia
tjl promiffw <Ju<t fcclcre adur^letur ♦

Dc Monachis* Cap. X L 1 1 .

•V».

Onachus is uerc dicitur^ui feparatus uiuit al homini
conucrfationc.Vndc monachus no ob id folum dtcitur^

miia uxorem non haleat.fei auiarehgionem Dci & feruWum
eius mancipatus efl ; lr ittius cura esl,quomodo Deo,non fecu
lo placeat , de cuius flatu conditione l? alus ad fdclem pcrfes
&um'q; monachum pcrtmetibus copiofce traduntur auttoritates*

4M»

kit \acob. in Epi/?. cap. i . Sic[uis putat fe reli ucofof.
giofum effe f non rcfrenans linguam fuamtfed
feducens cor fuum , huius uana cflreligio.Ref
hgio munda &r immaculata apud Dcum et m
trcm,h&cefl . Vfitarc pupillos lr uiduas in tribulathnc coz
rum l iy immaculatum fc cuftodirc ab hocfeculo . 1. Pauli ad
Timot.i* Ncmo militans Dcojmplicat fc ncgotvjs feculanbus ;
ut ci placcat } cui fc probauitMam ir qut ccrtat in agonejxo co
ronabitur,n\fi lcgitime ccrtauerit.SeUicitc autcm cura tc \pfum
probabilcm exhibcrc dco :operariu in confufibilcm : rctte trat
Banteucrhu ueritatis . Juucniha dcftderiafugc ifctfarc uero
iuflitiamfiJcm ffem ir charitate cum his qui inuocant Dnm dc
cordc puro.Seruu Dni non oportct luigare: fcd manfttctu cfft
ad oes.paticnte^ct iu modcflia corripiente oes q rcfiftunt ucrim
ti. Ide ad Vttu z. Abnegatcs nos impictatc ct Jcculam dcftdd
riaJolrte,iufle,ct pic uiuamus in hoc fcculo : cxpcttatcs bcati
fj>cm } ir aducntumgkrice magni Dei et Jahatorts nofln lcfu
Chrifit. Salom.Vrou.* 6. Semita \ufloru dcclmat mala i Cujtos
*ut antmarfuce feruat umfua. ¥xdcfiajltci^ /I mor v.m facn; U ^***
tixrchgiofitas.Rchgwfuas cuflodict ct iufiificabit cor : tucunk
iitatcm atf gaudiii dabtt. ibi.y7X ti rcltgiojo tracla ie fa n $td
tc: ctcuiu^odctuflitia.Augusl.adAurchdnum.^o^z, Ni Mniff*
rtis dolcnium cfljtadtam rutnofam fuperha mhkcbds fuhi
pnus t &tagratucontumclia clcncos hgnos putamus: Uffih

hcet&xcatur , qub i mahs monachus lonus clcrkus cfl } cum a\i%
quanio bonus ctiam monachus uix lonum clcricum faciat .
Idem dc opere tAonachor. Amputctis occafionem turpium nun
itnarm , fubus cxflimatio ueflra \aii\tur , ly infirmis offenz
Aiculumponitur ,& oflcnitic homimbus non uos in otio facit
lemu\cium f feiperanguftam et arclam uiamrcgnum Dciqux
Wcronymus. rere .Hicron.fupe.r pjal. sicut martyreslaudant Dcumpure
in rcgione uiuorum ; ita h- monachi ,<|m iie ac nocle pfallunt
Deo f iebcnteaniem puritatcm habere martyrum , fiduiicm
ipfi martyrcs funt ♦ Quoi enim faciunt angcli in axlis y hoc
tnonachi faciunt intcrris.ldeminl.fijl . Si cupis effc quol
diccris monachus, idcjljolus , auii facis m urbibus , ayue uti<p
non funt folorum habitacula , fci multorum f J Quanti cmm
monachi , dum , patri matriq; mifcrcntur ,fuas ammas pcriiz
icrunt i ai Reliodorum . Conjlat monachum in fuapatria pcr
feclum ej?e non poffe . Nunquam de ore monachi turpis aut, la
fcmusfcrmocgrciiatur. Hisenim fignishbiimofus animus
ofleniitur. ht pcr cxtcriorem homincm interioris hommisuiz
tia iemonflrantur . bAonachus fit uigil fenfu , ne uams cogirn
iiombus poUuantur.Epifcopi imitcntur apoflolos : ir monachi
pcrfcclos patres t utauorum honorem pofftient, habere nitan
tur ir mcritum ♦ bAonachus habcat fimplicitatcm cohmbcc, nc
cu\([uam machinelur iolos . Habeat & ferpentis ajlutiam, ne
aliorum fupplantetur infiiys . tAonachus teneat humihtatis ue
fligium. tAonachus, qui Chnflum ieftierat } nihd aliui iigna
turaftkcretfcicflciceUaproparaiifo .Variarum fcriptu
rarum pomaieccrpit ♦ His utitur dclitys X harumfruitur ams
flcxu. lUc ucrus cfl monachus , qui aurum contemnitjLr fcri
fturas fcctatur . Et ium in paupcrtatem inciierit , ornatior in

Jlat ornatu . (Aonacho flnrituali cxpcttnda cfl folitudo : ir ur
bis habitatio fugicnda ♦ Nort quxras in monacho lingwx rixtol
rcm :fcd ammx pictatcm. Idcm ad Riparium & vcfidcnunu
itf.rp. Monachus non do:cntis,fcd plangcntis habct ojh:ium:
<Jui ucl (c ucl mundum lugeat y & Dommi pauidus frailoktur
aducnlum. Ylosquidcmi?- prdio/us lapis intcr ccclcfiajlica
ornamcnt.i monachorum It uircinumchorusefl. Qlreg.Jupcr O^orwj.
illud. lob. Cui dcdi m jolitudinc domum ♦ Qui corpore rcma
tusuiuitjcd tumuUibus conucrfationis humanx tcrrcnorum
defidcriorum cogitationc fc infcnt 9 non efl m folitudine . St
uerh prematur ahduis corporaltcr populanbus turbis , iy tnz
mcn nuhs fcculanum curarum tumultus in cordc patiatur f no
ejlin urbc ♦ Idcm in Moral. Quia tcrrcyupriyicipcs magna Jii
vco huimhtatc fubslcrnunt , praui hommcs idchadfraudis arz.
gumcnta ucrtuntur : quiaillos rcucrcYiconfjncmnt, ipfi culturfa
rcligionis ajjumunt :&- bonorum umm fub dcfycctis ueflibus,*
xni([uis operibus prcmunt, mundi (fuippc ddcctorcsfunt^ui hoc.
in Ji f (piod homines ucnerantur y oflendunt . Monachus y m .
in tcrra poffcjjionem ([uairit f monachus non cfl . 1 'uncfa
quifp monacbum tudicct , ciirn fe cuntlis mimmum xslimauct
rit. BafiL Cceleflcm gratiam accipit monachus , qui tcrrcnos tocfitm.
attus a fcmetipfo Qroycit : ncc implicat fc negocijs feculanbus
tn\litans Domino ♦ lfidor. de Summo bono. libA. cap ♦ 19 ♦ ] y^ fl
Qui non rigidaintentione monachi prpfiffione fettantur, quan
tbfupcmi amoru prcpofitum diffolute appctunt, fanto procliuis
us ad mundi amorcm dcnuo reducuntur ♦ Vrofejfw cnim non
ferfccta prcefentis uitce rcpetit dcjidcria : in (juibus &fi non
dum fe monachus alliget opere ; iam tamcn alligat ccgitationis.
more . lh.20. Summa uirtus monachi humihtas : &fummum

torm.

uitium eius Juferlia ejl . Tunc autem fc <[u\fo monachum iu
dicet t (juando fc minimum cxiflimauerit : ctiam cum maiora
uirtutum ofcra peffcrit . Ibi. l* . Vir fyirituahs itafroi
dcffe debct Juce propinquitati : utdum ilhsgratiam carnis free
Jlare fludct , ipfe a ffirituali profofito nequaquam declinet .
Multi cwm monachorum amore farentum non folum tcrrcnis
tnvitaVatr CUTli ^f c dctiam forenfibus iurgijs inuoluuntur:& frofuoz
rum temforali falute fuas animas fcrdiderunt. In Vita Patr*
Monachus non ob id folum ixcitur , quia uxorem non habeat •
Jid cfuia ad rcligionem Dei i? feruitium cius mandfatus efl ;

ifittf cura efl • quomodo Dco , non fcculo flaccat . bAonac
chus fiutntrem Juumi^linguamcontinuerit , £r uagatio*
nem non feccrit , confdat ; quia non morictur in xtcrnum ♦
bAonachus multum edens , ifr multum oferrans y non confis
dat in hoc ♦ Qui autcm farum edit, etiam f\ farum ofcretur^
confdat Lr uirxlitcr agat : non cnim fcrdct merccdem . Mc
lior e$l fccularis manfuetus , quam monachus animofustr irca
cundus . Monachus hlingius conturbat fratres :fdelis autem
requicm adducit . vaUor enim cum humilitate &r facies decus
vtn € ft monac ^ 1 ' s * fotucris iniuriari ; Lr ajfci conuitijs , £r for
JJrcm, tare ac taccre , magna cjl hcecres fufcr alia mandata.

lijfrcm. Sicut lamfas lucida in loco tenebrofo refulgens:
fic monachus mcntc fobria in cordc feruigdi tcmpore ffals
tnoditz fuce ir orationis . Sicut fondus falis defrimit im
Jirmum; fic fomnus monachum in orationc . Sicut uermii
corrumfit lignum;fic inuidia corrodit atque corrumfit aniz
mam monachi ♦ Sicut tinea cxtcrminat ucfhmcntum ;fic dct
traclio animam monachi ,

Dc Viriis. Cap. XLm.

Vcu/Tjf; MonaMe mi obfcruan . Docfor eximt*
ujde VirtutibusautloritAtescitauit^ quanqui
ct dc dtp S km uitijs oppcfitis illis uirtutibus fcr
monem fccerit : nunc de Vitijs ipfisin penerg
li incipit peragcrc . Inde defccndit ad quccdam
particiiaria , ut infcrius uiderc ptcris.

Vltium } prauus aflus , turpisatlio y prauitas animi, lales
animi , morbus animi uel corporis prauitas ud deformh
tas , antithcton fanitas ,Vitium proprie diatur quoi
mrtuti opponitur auito quod uitandum fit y ac fuvicndum.
Vnde uitiumejlc[uoddam gcnus ad pcccatum auod efl attus
icuians ab ordinc dcliti finis 9 contra regu\ai\ naturce ratio
nis , ucl \cgis aztemx. Ve\ pcccatum cfl dttum ue\ filum uel
concupitum contra kgem xternam . In pra-fenti crqo cap. ch
tantur auttoritates dc Vitijs undcortum baieant', dc pcccato
ueniali , de peccato mortaheiuscfuc fcruitutc frpcmaJc pee
catoprimi hominis^uodoriginak dickur, & dc omnibus alus
uitiorum at^pcccatorum materiam continentibus.

Omin us dicit in Euangclio Mar c . 7. toa rc us*
Abin us cnim de cogitatione hominum
■^itationes ma\ce proccdunt. Adultcria,
formcatioms y hbmicidia , furta , auarm
tue , neauitix ; impudizitice, dolus, ocuz
Ut ma\us , blafplxmiit, fuperbia } Jlu\ti}
tia. Omnmbcecmalaab intus proccdunt , & coninmnant
hommcm. Luc, 8 . Non cfl occultum ^uodnon manijcHetur; U <h«.

Y 9

ncc alfconditum , ([uod non cognofcatur } & palam ueniat J ^
Toanneu Ioann.3. Omnis ([ui facit peccatum feruus cil peccati . x .
TMu$ -p ctr i i Q M j uu ] t u i tm fa\igtrt f Jj cs uirlcrc fomo* , cocr

ccat \\nguam fuam , a malo ; lr labia eius ne loquantur dolum.
Dcdinct autem a mah , Lrfaciat bonum : in([u\rat paccm lr
pcrf\[uatur cam : ([u:a oculi Domini fupcr inlhs , ly aures
cius in prcces corum : uultus autem Domini fuper facicntes
loannes mala . ». loann. cap. x. Si iixerimus ([uoi peccatum non habet
Afojiol . ms ^ nos j €( i uc i mus ^ & ueritas in nobis nonefl . ibi ; $ .

Omnis , <jui facit peccatum , innjuitafcm /acif : Etpeccaz
tum in\([u\tas efl . Qui /acif peccatum , ex owtolo cft : <juos
nidm afc inifio diaMws peccat . Omnis ([ux natus efl cx Deo ,
pcccatumnon facit : ([uoniam fcmcn ipfius ineo manet y &r

Ucohs. non y 0tc ji p eccrtrc . quoniam ex Dco natus efl . lacob .

x ♦ Concupifcentia cum conceperit , parif peccatum : pec£
ca^um ucro cum confumatum fuerit ,generat mortem . Ihi.z.
Quicunqi totam legem feruaucrit , offcndat autem in uno ,faz

ftmbj tlus cfl omnium rcus , Vaul ad Koman. s. Sicut per unum ho
mincm pcccatum m hunc mundum tiltramt , &r per peccatum
mors : hr ita in omnes homincs mors pcrtransijt t in ([uo omnes
fcccauerunt . Iti.<% Non ergo rcgnet peccatum in ucflro mor
tah corporc; ut olediatis concupifccntys eius ♦ Ifci.8, Corpus
quidem mortuum cfl prtftcr peccatum : ftiritus uero uiuit pro
ftcriuft\jicationem. 9; od Corinth. * . An nefcitis quta in\([u\
regnum Dci non poffldebunt f Nolife errare , neqi fornicaz
nj , ncq; idolis fermcntcs , nc<[i adultcri p ncqi moUesjieqi ma
fculorumconcuhtorcs ,ncqifurcs ,ncqi auari,ncq, cbrioft %
ncqi malcdici , neqi rapaccs rcgnum Dci poffxkbunt . ad Ga
latb.t. KohtcerrarCtdcusnonirriclctur* Quce cnimfemi*

nrtuerif Iwmo , tac &r jwefef . Quomam <jui feminat in carne
jua 9 de carnc & mctct corrupUoncm ♦ Qui autcm Jcminatin
fyiritu mctct uitam cetcrna. ad hcbr. 10. Voluntanc pcccat\bus
"nobis fojl inceptam notitiam ucntatis , iam non rch\([u\tur pro
peccatu hoflia . Tcrr\b\l\s autcm quceiam cxfcclano \ud\cij ,

i?nis zmulatio , a\uce confumptura cjl aducrfanos . Gcncfis G(n ^
cap. 4. Son nc fi bene eacris rccipa ■ Si autcm mde : fla$
UminfonbuspcccatumtuumadaU. Sumcri y cap. 4. Cur, Nwmcr - #
in([uit Moyfes , tranfgrcdmni ucrhum Dommi , ([uoi uobis
non ccdct in profyerum i ibi. if . Amma ([uce pcr fupcrbwn
d\([uid commifcnt , ([uomam aduerfusDommum rcbcllisjult ,
ftnhitdcpQpulofuo. VcrbumDomim contcmpfit y & fccit
irntum : idcirco, dclcbitur , & portabit iniquitatemfuam . B ^ r ^
E/3r<r, cap. io> Eccc pcne omncs in pcrditioncm ambu\ant y et
extcrminium fit multUudo corum . ibi. Ve cis , ([ui pec*
cant^t non obfcruant mandata mca } dk\t Dominus. Tobice 4* TobitfJ^
Caue ne aliquando peccato confentias ijbr prcetcrmittas prcez
cepta Domini Dci noflri. lbi.il. Qui autcmfaciunt pcccatum
ijr ini([u\tatem f hoflcs funt ariimcefuce. lob.cap.4. Rccorz ^
darc obfccro te 9 ([u\s unauam innoccns perijf , aut ([uanio re$
Si dcleti funt f Quin potms uidi eos f aui opcrantur iri\([u\taz
tem y &feminant dolorcs , h- metunt cos y flanteDeo pcruf
fc } i7 farituirx cius cffe confumptosMem Ezcch\eLcap.i%,
Axa,([uce pcccauerit y ipfa morictur.lob.cap.^.Cauc nc dcclines
ai inia\tate. H\crc. ca. r.lni^tatcs nottrce dcchnauerut h&c ct Wtremi*i {
fcccata noflra proh\bucrut bonum anohs.Danicl^. Fme accx Damcl.
viat pcccatu, ct delcatur ini^tas t et adducatur iufluia femp\ter s
na . Dautd. pfaU $o. Erubcfcant impy y ly dcducantur in int Dau ^*
fcrnum , muta jwt labia dolofa f auce h({uuntur aducrjus iu^

flurrt iKi iquitatcm in juptrbia \ &r m abufunc . Vfal. f i. quu<
cloriar-is in malitia , <jui pof cn* cs in iniquxtatc t Tota dic in
\uflit\otm cogitauit hngua tua ,ficut nouaculaacuta fccifli dolxl.
DiUxi/?i mahtiam fupcr bcnignitatcm : iniquitatc magis^uam
lo<jut acquitatcm ♦ Dilcxifli omnia uerba pra-cipitationis M linf
gua iolofa . Vroptcrca Dcus dcjlruct tc in fincm , cuellet tt
emxgrabit tc dc talernacuh tuo , h- radiccm tuam dc tcrt
ra uiuentium . Vfal. f 4. Viri fanguinum ir dolofi non dimis
txabunt dics fuos . Vfal. 91 ♦ Nohtc fycrarc in inquitatc , ir
rapxnas nohtc concupifccre . Dxuitxce fi affiuant t nohtc cor ap
fonere . Vfa\. 9$. Sicut dcficit fumu: dcficiant : Sicutfluit ce
ra afacxe ignis ,fic pcreant pcccatorcs a facic Dci . Vfei. <& f
"Keddet ini([uisin\(fJL\tatcm ipforum,lr in malitia corum dis
fterdct eos : diftcrdet illos Dommus Dcus noflcr . vfal. jo$ •
JDeficknt pcccatorcs a tcrra ; ir in\<\ui t ita ut non fint . Vfal.
i44.Cuflodit D«5 ocs ddxgentes fc% ct ocs pcccatorcs difterz
uUme*. Att.Sclom.Vrouer. cap. 4.-Ne dclectcris infemitis impiorum p
ncc tibi placcat malorum uia;fuge ah ea: nec tranfcas pcr illa 9
declina ct dcfcras ca. No cnim dormiut nifi cu malefeccrint t ct
non capitur fomnus ab cis , nifi fupphntaxxcrint . Qomciunt
fanem impictatis , dr uinum iniquitatis bibunt . Via impios
Yum tcnebrofa , ncfciunt ubi corruant. Ibi. S. Iniquitatcsfua:
capiunt impium y &-funibus pcccatorum fuorum confiringic
tur. \pfc mortetur , <[uia non haluxt dxfciphnam ,dr in mu\
ixtuiinc flultiticc fuce dccipictur. Ibi. 14. \n mahtia fua rcs
fcUctur impius : tycrataut fkcitiuflus in mortc fua.lxtjlitia cle
uat gentcm : mifcros autempopuhs pcccatum. Ibi. Impius
eum in profundum ucnerit pcccatorum contcmnit , fed fcauis
tureum ignominiai?' opprobrium. lb'u 2o.Qms ppfefl dU

cere $ munium ejl cor meum , purus fum a pcccato i Ecclw
ftaflic. r. Nc iixeris , peccaui t ir quid mthi accidit trtjlei
Altijftmus cnim cjlpaticnsredditor . Dc propitiato pcccalo
noh ejjc finc metu ♦ Scq; aitjdas pcccatum Jupcr pcccatum 9
h- ne dkas mfcratio Domini magna cfl ; ir Multituimis
pcccatorum mfcrcbttur . Mifcricordia enim ir ira ab ilo c\s
to proximant : &• in pcccatorcs rcffititira ilhus . \ bi ♦ i z .
Altiffimus pcccatores odwhabct , ir impys rcddctai uindtz
ttam ♦ lbi. 2.1. Quafi afacic colubri fugc peccata \i?f\ acz
ceficris ai \lla Jufctpicnttc 0 lbi.l?. Qui tranfgrcdttur a
luflitta ai peccatum t Dcus parautt cum ad tromphcam .
Augujl. in lb. dc Baptifmo paruulorum . S\ c[uccratur a me ,
utrum homo finc pcccatoejfe pojfit m hacuita ? . confteorpof
fe per Dcigratiam bhberum arbitrium ♦ Idcm dc Ecclcfias
fiic. iogmati ♦ Nullus fanclus & iujlus carct pcccato , ncc
tamcn cx hoc dcftnit efie iujlus , ucljanftus t cum cjfSu tez
neat fanttitntem ♦ Idcm Super loanncm.Veccatum nihilesl,
h- nihil fiunt homincs cum peccant ♦ licm fupcr pfal . s .
Ncw regnct pcccatum in ueflro mortali corpore, non iictt non
ftt :fci non rcgnct . Incji peccatum } cum icleclari* : rcgnat t
cum confenfcr\s . Idcm in htchiriiion . Vcccata quamuts maz
gna i?* horrenda, cum in confuetudmem ucncrint f aut parua
cffe, aut nulla crcduntur , uf<pue adcb ,utnon folum occvitanz
ia , uerum etiam prccdicanda d\ffamandaq,uidcantur. Nt*!/<t
caro cxultat in Deo t quce uiuit in uttus . Hicron . ai demet Hfcronymui
triaicm ♦ Ttbi non tam expellcnda funt uttta , quiim rcfcU
\cnda. Qutdutiqucfact\iuscjl,non fufcipcrc quam fufcec
pta fcmcl deponcrc ; neccorum tanta iulccio ef?, ut ca dcbea
mus praferrc uirtuttbus 3 cum nec in ommbus fit dclcftattoms

SUcelra ,& aflcris'^ ctiam ca , auce uxlentur dulciffimajres
ftuantur . Duo funtex omnihus uitia, awe maxime homincs
decifiunt fui uoUftate , gula ,fcilicct ac hbido , quce dcfoncre
co dfficihus csl , <[ub cis uii dulcius cjl , & hxc uitia tam mole
j\a , tatrq, dclcclatione fui fcriculoja i ita a multis calcari uidi
mus \ ut tota cctatc fua uirgines fermanfcrint in fua abfincn
tta t ut dc iSb taccam , <Jui fofi dchtiarum loneum luxum , ir
inueferafum u/iim lifcidmis , & caflitati ac temfcrantit fc de
dcrunt: ir utrius^ uitium contraria fih uirtutc mutaucrunt*
Aliorum uiiwrum cfl longe diucrfa ratio , auaz cum mhil mcun
ditatU ,jed multumamaritudims habcant : <|u<t cumad uitan?
dumfint facilwra ,rarotamcna auibus uitcntur mucnics . .
Non furgantur uiixa ma\ajd\fi cov yarationc uirtutum : Malt
arboric nodo malus rtauus aut cuncus infgcndus efl. Non foi
terunt iniic mdicy alwrumuirtutcs, alwrum uitla fullcua*
re . Circundati cyiim ui/tjs non foffunt uidcrc uirtutcs .
Omnc uiiium cxfdlc ab anima tua t ut uirtutcs animi confct
(jui fojfs . Nas uero amorc uirtutum uiiia fufcrcmus , Idcm
fufcrffal. Pfl. Goi Dcus ucntcrcft , ci Dcus rcccns cf\ •
Qucecunq, uitiahabcmus , ir auotcuncp f cccam t tot rcccntcs
fabcmus Dcos . Iratusfum , W miki Dcus cfl . Vidi mulia
rcm , tr concufiui Jibido mihi Dcuscjl . Vnus <\uifc> cnim
Amhofwi • (\uodcuf\tir ucncratur ,hoc i\liDeus cjl . Ambr.dc lacob.

lib. z, Vrauaz conjcicntice fcruit quicunqi ucl mctu frangitur ,
uel delcUationc irretitur , uel cufiditatibus ducitur 9 ucl xndit
gnatione exaffreratur , uel mccrorc dcycitur ifcruilis cfl cmm
omnis faffxo . Quia faat fcccatum , fcruus cfl fcccati :
lr quodfeius cfl , multorum feruus efl, aui multis uitvs fubz
•f€|#rfn i iettus efl , itautferuitio ci exire uix liccat . Gregor. in bAos

ral Si forti nos Jludio contra uitiorum inccntiua fh'inpw:us [
ipja etiam uitia ad ufum uirtutis immutamus. Sonnuhs nanq,
ira pojfdct tfcd hanc addcfcnftoncmiufliticr \n uoccm hbcrce
auciontatis immutant . Sonnullos foriitudo carnis i\lcccbrat r
fcd d<m\ cxcrccndis pvs opcribus corpus fubdunt, undc inicjuh
tatis flimulum pajft funt ,mde pictatis lucra mcrcntur . vrh
ma uitia dcccpUc mcnti cjuafi fub cjuadam ratwnc fe ingcrunt . Ihdem,
Jcd <[uk fcrjuuntur , dum mentcm ad omncm injaniam protra
hunt } cjuafi bcfliali clamore mentcm confundunt . Capitalia
uitiatanta ftbi coniuntlwne coniunguntur , ut non nfi unum
de altcro projcratur j prhna nancjffupcrbtce Joboks inams efl
gloria, quct dum opprcfam mcntcm corruperit } mox inuidiam
gigmt : cjuia nimirum dum uani nominis gloriam appctit } ne
cjuis hancalius adipifciualeat , tabcfcit inuidia /iram gcncrat ♦
quia quantb interno huoris uulncrc animus fauciatur , tantb'
ct\ammanfuctudotran<\ui\litatis amittitur ♦ hx ira trmitia
oritur ♦ c]u\a turbata mcns cjuo inordinatc fc concut\t t ch adijci
endo conjundu, tr\(l\tia ad auaritiam dcriuatur : c\u\a dum con
fufum ccr , bonum ktihce in /cmetipfo intus amijt , undc con
Jolari dcbucrat Joras cjucerit , &■ tantb magis cx tcr.ora bona
adipifci deftdcrat j auantb gaudium nonhabct j ad cjuod \ntus
rccurrat . Idcm lib. Z\. Moral cap. n . Pcccatum cjuod cx
pcccatooritur ; non iampcccatum tantummodo , fed pcccatum
ir pvna peccati : cjuia iuflo iud\do omnipotens Dcus car pccz ,
cantis obnubilat , ut pntcedentis pcccati mcrito etiam in a\\a ca \
dat: ut cjui malum fcicns perpetrat x dcinccps iuflcm a\\a ctia
rtolcs cadat . Idcm in homi. Vfttata culpa olligat mentcm , ut
nccjuaciuam furgcre poffitadreBitudincm /onatur, & \ab\s
tur ♦ Quia ubi ftonte dmperfiftit , ibtirctim no\ucrit } cadtt.

ifiims, \f\ior, de summo hno lik caf. yi. JLcccdcns homo a Deo,
Jlatim uitiorum traditur fottflati t ut dum fatitur in fhjla uitia,
rcucrtendo unde cccidcrat,rcf\f\fcat . Satis dclicate fe falpat,
(jui uult ,fine lahorc uitia fuferare i dum feccati legem , <[uam
Jbideferuiendouitijsficitfinc uiolentia doloris refecare non
fofftt . VcrfiSe renunciat uitio , ([u\ occafionem cuimt in fzn
fctrandj peccato . Sonnunquam homincm Jua uitiafcrfequun
tur : (jwa nwnrum ([uifrius uolcndo ca fili ficit focia : foflca
fentit ctiam nolens fiimviofa . I h . & . Ttufkati ejl crimin is
reus , ([u\ lr adtmttit fcelera fer uolunvatem , dr dcfindit ea
fcr contumacice tumorcm . S\c uitio uitium gignitur,f\cut uirz
tusuirtutecon:if\tur. Vitia enimfic inu\ccmf\bi fucccdunt,
utdum unumaherit ,fuccedat diud .Vcraciter autemfinan
tur uitia , miic u\rtutibus y ir non uifys excluduntur . lli ♦ jr.
Vitia, ([ucej\at\m uirtutihus contraria apfarent , ciio dum in
fdam ucncrint , cmendantur. \h . caf. Non foiumgras
uiaifid&leuiajuntcauendafcccata. MuJmenim modica
unum grande efficiunt ♦ Tanto enim maius cognofcitur ejfe
fcccatum , quanib maior , ([u\ feccat halctur . \bi. i <>♦ tAulti
k crimine \n crimen corruunt, (juia Dci cognitionem habentes 9
timorem eius negligunt : ir ([ucm noucrunt fer facntiam y
fcr attioncm non uenerantur. ihi. V> ♦ bAclius efl fcccas
tum cauere , ([uam cmendare . Yacdms enim rcfijl\mus feoffi,
a (juo non dum uicli fuimus , quam ei a([uo iamjuferati ac dez
Ctfarlus uitli cognofcimur . Ccefarius . Vilia cmm nojlra hofies noz
InuitaVatr.flri Junt ♦ In Vita Vatrum ♦ Skut finguis tcrra gcr*
minat , ([uod abfconfum efl in ea ; f\c & caro finguis fro$
ducit uitium.

$0 -

DeSupcrbia. Cap. XLIHL

ESt autcm fuperbia pcrucrfce cclfitudmis appctitus , ucl
efl amor proprue cxccUcnhce . Appctuus enim cxccU
lcntix rcclus cjlmagnammitatis:exc:dcns tfl fupcrbia %
deficicns esl pvfilanimitatis . Vnde fupcrbia prop-ic rcfactt
dcfeclum fubiectionis hominis a < Dcumfecundum qubd alnjuis
Jcext llr ju^raid([uod cfl fi i prxfixum fecundum diui;
namregulamuclmcnfuram . Ad fugicndum autemir euis
tandum banc pelem m hoc cap. de Jupcrbia ; cius originejn&s
hs & pozna copi fiffxmx traduntur audorimtes.

Ominus dicitinEuangclio Lucr . 14. Ow? tMi,
nis qui fe exaltat humihahtur : & cpui fc kuz
mdiat , exaltabitur . ibi. ijfc Quod hommh
bus altum cfl , abominaUo csl antc Dcum .
J 1 u . Di ftc fit Dominus fupcrbos mcntc cordisjui , et exal
tauit humilcs . i.Pem. r /Oes inuiccm humdxmtem infinuatc.
Qu\a Deus fuperbis rejiflit y kumdibus aut dat gratia. Vaulad P ' V'
Ko.^.HolialtufapcrcJedtime.ad Vxtu i.Oportct cpifcopu
fine criminc ecficut Dci difyefatore } no fupcrbu t no iracund\\
no uinolentunopercuJfore,no turpis lucri cupidu f scd hojbitdL
lcnignu 9 sobrm,\uflu,sanU^ cH^ secundft

doctrina efi f scrmonefidcle: ut potes fit exhertarj 1 doclma fa
naxteosjcotradkut^arguerc. Numeruv.tia(\uz pcr fupcr mmcrl.
lia aliqi comferitfluonia aducrfus dnm r cbclhsjuit,pcribit de
topu\ofuo.TobiceA.Supcrbid nun(, \n tuo sefu 9 aut m tuo uer Tofci*.
ho dnan pcrm\ttas.\n ipfa.nmim siipfit omnis perditio. ludith lud "'
$.?ac me utgladto propriodputctur fuperbia.Ko.n .fupcrhi
*b inttw placucrdt tibn sed et mafuctvril stper Mifk S-

cult dcprccatio.Iol.cap.i*. Vir uanus erigitur in Jiiperha : ct
\ tunq> pullum onagri Ji natum putat lihcrum. Ih. 40. Difj>crgc
Dfie Jiipcrbos in furore tuo;et confunde eos;isr refticinu om
P* Ul &* nem arrogantem humilia . Dauid , Pfal. 17. Tu, dominc, pos
fulum humilem faluum fucies i & oculos fupcrborum humilta
bis . pfal. ls. Nm ucniat mihi pcs fupcrhx: ir manus peccat
toris non moucat me . pfal. 100. Supcrbooculo Ir infatiabdi ,
Salomon , cum hoc non eaicm . Salom. Proucr. «. Vbifocrit fupcrbia,
ibi erit ly contumclia . Vbi autcm humihms ; ih ir fapicnz
tia . Ibi. ij. lntcr fiiperbos fempcr iurgia funt .\h.if.Doz
mum fuperborum dcmolictur Dominus : & firmos fncict terz
minos uiduce . Ibi. *<> . tAclius cfl humdiari cum mitihus t nuam
diuidere fyolia cum fupcrbis . Sapicntice. f . Quid nobis pro
foitjupcrha ( : aut diuitiarumiaclantia quid contulit nobis {
Tranficrunt emmomnia iUa mriquam umbra t ly tan(juam
nuncius prncurrens . Ecclcfiaflici. *o.Gdihlis coram Deo cj\ ,
Lr bominibus (upcrhax ir cxccrabilis omms iriiqwms gentiu.
Initium fiiperbice hominis apojlamrc a Vco : quoniam ab co ,
ijui fhat iUum , reccffit cor cius. auoniam initiumomnis pcccati
fupcrbia ett . Sedcs ducum fupcrborum dcflruxit Dcus x
Jiderc ficit mites pro eis . Radices gentxum fuperborum
areficit Dcus : ir planmuit humiles ex ipfis genubus. \bi. n.
Subjlantia fuperbi cradicahtur , JDcprccatio autcm pauperis
ex ore ufq,- ad aurcs pcrueniet . \bu zr. Trcs ftccies odiwt
anima mea , £7: aggrauor ualdc animce illorum . Vaupcrcm fii
fcrbum } d\uitem mendaccm f ir fincm futuum & injenfatum.
Ibi. ij. kffufio fanguinisinrixa fupcrborumx ir malcdiz
tlio illorum auditus grauis. \h. l^Age conceptiones tuas non
Aupfi. m deliciis& ucrbojupcrbo f Augufl. mjermon,?. Vermu

diuitiarum cjl fufnlk . Difficilc cjl , ut non Jit Juperbus
qui diucs eft . Tolle Juperbiam , ir diuitice non nocebunt .
idem ad cjuendam comitcm . Humiiims homins fantlis ange',
hs Jmnlcsjacit , £r fupcrha cx angelts demones facit : l? ut
euidcntcr oftcndam , ipfa ejl omnium pcccatvrum initium ; ir
fenis , &r cau/S, cpuianon foiumpeccatum csl ipfdjuperha ,ft&
etiam nullum peccatum potuit , auf poftrif c/?e finc feperha^
Vimn la ejl nobis fuperbia , <|u<e £r <mt7c/c-s nouit deciperc •
auantb magis komincs dijfipare. \dcm in Epifl.nd Diafcorum
Vitia cjuipfc rcetcrainpcccalis, fuperbia ucrb in rctlefuclis
menda ejl: nc \ ] la([ux\audcMittrfacia fnnt , ipfius iaudis
Wptdimte amitmntur . Idcm \nfcrm.z 9 . Si uix tvlcratur diz
ucs/upcrbus , faupcrcm fufcrbum cjuis ferat { hicronym. HteYon y mi
Jufcr i\\arc. Muhb iUa dcformior ejl fupcrbia , aux fub qui*
bujdamhumilimtis fagnisiaW . Hcjcioenim cluomodo turpia
fuut uitia , c\uum mrtutum tyccie celantur . Superbia natione
cxlcfis yJuUimiumaffctitmenies , 6~ cjuafiad proprios reuo
lans ortus ? apfctit gloriam, & poteflatcm hominum irrumpet
re , aucc dcgloria purimte angciorum crupit ■ ut auos inucz
rnt partiapcs naturnc } faciat confortes ruince . Vir fufcrbus :
non dccorabitur , ncc uoluntatcm fuam pcrducit ad fmcm .
Qrauis efl cuiva auando ad imperimm ir neghqcntiam fepcrs
buz crimen acccdit . fcibi magis chrjlianusjludcat uimre\
cjuam tumentem &r cretlam ccruicem Dci contra Jc odium pro
uocantem. Ambr. Supcrbauoiunmsfacitprcccepmcontem',.^^*
ncrcDciJmmdimsautcmcuflodirc . Supcrh cupiunt inje .
prxdicari , c[uod non faciunt humiics : rejugiunt cjuicauidboni
qpcrantur agnofci . Qrccgor. intAorahb. Vitium fuperbict ' GregoriuK
$ ipfa radice jecanium ejl y ut auum latenter ontur, t unc,uv

gdantcr abfcindatur > nc proucBu uigcat 9 ncc ufu roloretur
Kadix quippe curicli mali , ir rcgmaomnium uitiorum fupcrf
ha cfl ♦ dc aua fcriptura attcflante dicitur . Imtium omnis
fcccati fupcrha . Scptcm pnncipahauitia dc fupcrhce uirui
\ lenta radice profcruntur Jcdicct inanisglona , inuidia , ira ,
tariflitia , auaritia h ucntris mgluwcs j eLr luxuria . tsam ayxa
his fcptem fuperhx uitijs nos captvs diabolus tenuit \ idarco
redcmptvr nofler ad fymtuale hbcrationis bcUum feptfirmis
gratut plenus ucnit . Ipfa uitiorum rcgina fupcrbia , cum dc$
wctum plcne cor cccpit , mox illud fcptem prinapahbus uitys
fuis ducibus dcuaflandum tradit t cx quibus uitiorum multitudi
ncs oriuntur. ln lib , 54 . Moral . huidentiflimum fignum
mrft rcproborum cfl fupcrha , at contra humihtas ' elcttorum \

Oripnes Origcnes .ho . 1 4 fupcr Ezcchicl . Quid fupcrbit tcrra &
tinh l ut homo arrogantia fublcuctur ; obhtus auid crit , ir
([uam fragih uafculo coniincatur y ir auxbus flcrconbus bni
mcrfus fit , & (jualia fcmpcr purgamcnta dc fua carnc proy

y **»m. ciat ? Ifiior . dc Summo bono hb.z. cap . 57 , Superbicc, hu
militns opponcnda cfl . Supcrhamautcm diaboli imitantur fu
ferh ; aducrfus quam oppomtur humdims Chrifli j t[ua humv
iiantur clccti ♦ Principalium autcm fcptcm uitxorum rcgina ,
Cr matcr fuperha cfl ; cadcm^ fcptcm prinapaha multa dc
fc parturiunt uitia , qua xta fih mct auadam cognatione iunz
I guntur , ut ex altero altcrum oriatur. lh . *g . Omnis fu*
fcrha tantb in imo mcct , quantb in alto fe erigit : tzintbqi pro
Jundius labitur , auantb cxcclfius elcuatur . Qui mflanturfu
fcrha , ucnto pafcuntur . Superha ficut origo eflomnium cri
minum : ita ruina cunUarum uirtutum . Ipfacnim cfl in pccca
to prima y ipfa m conjlitlu foslrema ♦ H*c cnimprimaaut

l y mcntem pcrpcccatum proflcrnit: aut nouiffmcde uir

hitibus cijdt . Ibi cadit fuperbia , ubi & nafcuur : ut non
fit fuperbis aliudculpa , aliudpcena :fed ipfa culpa fxt illis ir
pcena.InVitaVatrum.lWuttusputrcficlus inutilis agrico ItVitaTat.
hc ; & uirtus fuperbi inutilis Dco . Sicut eriim pondusfruftu
um franytramum y fic fupcrbia dccorem eucrtit animat ♦
Anima fupcrbi rchnquitur aDco ,ir fit demonum dcfideri
um. Superbia de cxhs depofuit archangelum , <£r tanquam
fidgurfecit cadcre fupcr terram . Humilitas hominem eleuat
in coelum } &cum angelis lcctnri ficit . Quod fuperbixefl,
cito labitur : quod ucrogratix } dtu tenctur.

Dc Vanagloria. Cap. XLV.

Anagloriaunomodo dicit appctitum dignitatis ir cxcei
\cntice lifftccft idcm cum fupcrha, ir cfl uitium capi
tale : ([uia ajiimus dircclc mouctur ad dignitatem ir exccllen
tiam appctcndam. Alio modo dicit appetitam laudis y ir fic efi
fixa fupcrbicc . Vnde uanagloria efl uolupms flulte oflenmn
doqucefunt non cffc aut iaBando \ qua: minimc uera fint ir
impudcnter mentiendo. Adquam cuimndam i^fugicndam m
hoc cap, dc ca multcc cimntur auftoritates.

Ominus dicit in Euagefo tAatth. G.Attenditt Mrttam
aut ne ficiatis iuflitiam ucflra cora homihibus t
ut uideamini al eis. \oannes. f • Quomodo po?
teftis crcdcrc uos , q\ ghria accipitis ab inuicc : lodtmtt
tt gloria^ux a folo Dco cf} f no a\ux. rifis? \acob.i. Ncliitghm
ri, ct mcdaccs effe aduerfus ucritatc. Koefl.n.islafapietia de lacoh*s~.
furfum dcfcedens a yatre lummu; fed ferrcnfl^olis ^iatoIica t

Ihu 2*7- Neghrieris in craflinum ignorans t quid fupcruentie,
ra pariat iics . Laudet te alicnus , ir non os tuum : extranes
us , £r non labia tua ♦ Ecclcfiaflic. 10. No/i tc exteUerc in fis
cicndoopcrc tuo . ibi. **♦ Norc /dUi-fo uirum in fyccic fua ned)
ff>ernas bommcmin uifii fuo . In ucflitu ncgloncris unquam :
nccin die bonoris tui extolas tc . \bi. if. Now cfl fycaojo laus
in orc pcccatoris ^uia nda efl a Domino miffus; quoniam k dco
fcrfccla eflfmcntia. Ibi. 27 . Antc fcrmoncm non collaudcs
uirum : bxc enim temptatio efl hominum . \bi ♦ 43. Glorifican
tcs Dominumquantumzun^ potcritis fupcrualcbit adbuc t isr
admirahlismagnificcntiaeius . Bcncdiccntcs cxaltatc illum, >
maior esl cnim omnilaudc :. Ii'i.44-. Laudcmus uiros o\ot
riofos : & parcntes noflros in gcncrationc fua . Augufl.fu*
pcr pfal. 145). Inamsgloria hiiius fcculi fnlax cfl fuauims,& « A "* Mf7#
infruciuofus lalor ,pcrpctuus timor , pcnculofx fublimitas ; ini
tiumfinc prouidcntia flms cum pccnitcnlia. ln hb ♦ confiffion,
Sxpe bomo dc ipfo uanceglorix contemptu uanus gloriatur: nS^
enim eam contemnit , dumgloriatur intus dcghria , (juam am
plcxatur . Idcm dc confliftu uitior . \namsgloria dicit t agc bo
num , quod uales : oflcnde honum cunclis, nuod aris; ut bonus
acunctis dicaris t ut fanclus ir uencralxiis abbomimbus prce
diccris , ut Dci elcclus uoccris , ut nemo tc defpiciat y fcd unh
ucrfi dchitum tibi bonorem perfoluant . Hicron . ad Xcpotia* 11 ™>W».
num . Ne nimis rchgiojus uchs uideri , ncc plus bumihsquam
neccffe cfl ;gloriamfugicndo non quceras . Non quccras gloz
riam & non dolcbis cum gloriofus fucris . Qui laudcm non
appciit t nec contumclias fcntit . Non iico tc bonum cxifln
tnes ,fi bonus prcediceris . Nemo magis fcirc potefl dm fxs , :
ficut tu ^ui confcius tibi es ♦ Idcm ad Cchntiam . Si ucre laus

ialilis cffc cufis 9 laudcs hominum ne rcquiras : quia ([uamuis
ahcui fit fhalc laudcm non curare , ium negatur , efl tamen
m rofws . ^jj CJ / c ca non d c l e ft ar i , ^ uum 0 ff ertur 4 Ami/r . in fuo Vat

Jlir . Non efl tantigauiij excclfa tcncrc, quanti mxroris cfl
ic excdfis corrucre. Nec mnmrn gloriam fcaux fosluiitoriam 9
quanmm ignaminiam fofl ruinam . Idcm in Satali Jancii Eufi
fc hij. Duplici ex caufi utilius ejl homini memorice laudcm daz
rc^uam uit&;ut lUb fotiffimum temforc meritafanclimtis cxz
tollas 9 quando ncc laudantem aiulatio mouct y ncc laudatum ten
tat clatio. Quis autem iiucs foffit hic Jtnc trcfiiationc laudari,
<[ui & dc frcetcnto mcmimt Jc hahcre 9 quoi dolcat, £r dcfu.

Gregomi. turo uiict 1 fibi fiifcrcffc quoitimcat ? . Grcgor . hh ♦ <> .

Moral . quum hcnc y uiuitur , ualde timcndum cfl \ ne
mns dcflcllis cateris dc ghria fingularimtis clcuetur . Non
farua condcmnatio csl } ex co hono 9 (juoi communiter iatur 9
glmari friuatim. Idcm hh . 8 . tAoral . Quum fcr -accct
fta hona rcfrobi in fua laudc fe clcuant fifjts muncrihus cont
tra largitorcm fugnant . Indc quiffe contra dantcm fufert
liunt , undc ci amflius humilcs cffc ichucrunt . \n hh . zz . |
Moral ♦ Quo arhor aliws ad fufcriora furrcxerit , eb uim
uentorum uchemenlius Jcntit : (juia (jub flus (juisqi in hona ofe
ra attoUitur , cb amfhori ah orc laudantium flatu Jatigantur\
Sancli non Jolumghriam sufra moium fuum omnino non aft
fctunt , fcd etiam hociffum rcfugiunt, ([uoife fe hahcre fcif
unt ♦ \icm in Vaflor . Quum cmm fro rcflo ofcre hus tran
fitoxia auairitur } atcrna rctrilutione res iigna uili frctio ucz '

lfiSorus. nuniatur . [fidor . dc Summo hono . 3 . caf. z$ . Amac
tor uance gloria: unie foffxtftmfcr lauiari.agcre non awcfcit:
&J'uhinic uires uanimtis frauus affctitus augct . Wanus ,

ir crromeflanimusplenus ,famam appetcre ,lr alcapien
dam terrcnam laudcm fludium dare ♦ Non dedinat addcxtt
ram \ (jui non fibi , fed Dco tribwt bona , cjuce agit : ne<p al
fimflram fe uertit , c]ui dc diuina indulgentia pecccmdi hccnth
am non prctfumit . Scmpcr fuam afpiciant focditatem , cjui ud
naglorice fauores dihgunt : & perdidijfe bonum opus dolcant,
quod pro liumana oflcntafione fcccrunt „ Virtutes fuas dum
<[uis uanzglorice flucho prodidit ,flatim dcmones fuorum opet
rumdominos facit . llle autem dcbct pubkarc bonum cjuoi
agit • c\ui pefecta humihtaU fundatur , ir nulla elationc con
tingitur ♦ laZantia oculos j cjuibus Dcus uideri poterat , claut
dit . . Quifquis cx dcteriorc iam meliorejfe cxpit , caueat ic
acccptis cxtolli uirtutibus , nc grauius per uanam ghnam cor
ruat , rjuam prius per lapfum uitiorum iacebat . Ihdtm hb „
cap.l*. Qmclcemojynamuanicglorice caufaimpartit y
ex uirtutc uitmmfacit . Et cum caufa iaclantice pauper pafcit
tur , etiam illud opus in peccatum conuertitur . Et cjui ahauoi
dcnum Dei 9 cjuod mcrmt in fuam laudcm conucrtit , aut in
malos ufus af?umit , proculdubio uirtutem in uitium transfcrt^
fraudem cnim facimus Deo , quotiens dc bono opcrc noflro
nos met ipfos non Deum laudamus . Vrudens autem uir difcrc
tione folcrtcrprofyicit,nzbonum intemperanter agat , &
deuirtuteinmtiumtranfeat. InVttaPatr. Vanaghria i„ V i w r, rr
efluitium fine rationc & omnioperi bono inscrit fe. Nc
pcrdas hborcm propter humanam oloriam ♦ Gloria enirti
humma in pulucrcm redigitur x Lr hnor Kcois cxtim
gutturfupcr terram: Gloria autcm uirtutum gloriflcat in
fecula.

dft aa u

Dclracundia. Cap,XLVI.

IKacundia cfl exccfius irce , ideo ejl uitium manjuctudini op
pofitum : differtq; ab ira , <{u\a ira cjl ex caufa , iracundia
ucro cx uitio multum irafccntis . Ab ira ucnit irafcor , lr
iratus ac iracunius , ([uxita diffcrunt , ([uia iratus csl , qui ex
a\i([uarc\accf]itus cxcanduit ,([uod'potcJl ah([uando Jumi in
lonam partcm , ut fi ([uis irafcatur contra uitia . Iracundus
ucro dicitur (\ui ex ([uacunq, etiam lcui caufa mouctur ai
xram : fcd intcrdum conjunditur . Ira igitur duplex habct ef
fc ;f, effc natunt , & effc mortis . proptcr primum dicitur,
J Irajcimini , proptcr fccundum dicitur , Nolife pcccarc ♦ Dc
qua m prxfcnti cap.ad&ucuntur auftoritates.

Ominus dicit in Euanpcho hAatth . f . Omnis %
([ui irafcitur fratri fuo ,reus eritiudicio.
Vaul ad Efhef. 4 . Irafcimini& nohte pect
care . Sol non occidat fupcr iracundiam uc$
flram . Omnis indignatio , ira , aut blajphcmia tollatura uon
bis . Ibi.6* Vatrcs nohtc prouocarc ad iracundiam fiios uc
Jlros : fed cducatc illos in difcipUna & zorrcptionc Domini. i .
ad Thcfjahnk. U Non pofuit nos Dcus in iram , fcd in act
. ([uifxtionem falutis ♦ lacob . i . Ira uiri iufiitiam non operatur.
lob 1°^ U Virum fluUum intcrficit iracundia : &r paruuhm ocz

cidil inwdia ♦ lli. I*. Non ergo tc fupcrct ira , ut ah(\uem op
Vmd primas : nec muUitudo bonorum inchnet tc . Dauid pfal. 4.

\rafciminiir nohtcpcccarc , ([uee dicitis in cordilus ucflris,
aut in cubdibus ucflris compungimini ♦ pfal. Defmc ab Wa
ir dcrchnque Jurorcm ; noh emulari ut maligncns.pfal^S.

Maicaus.
Taulus,

Exardefcit Jtcut igriis ira ♦ Sahm. vroucr, Tatuus slatim Salomon.
indicat iram fuam ; <Jui autcm d\fj\mu\at iniuriam, callidus cjl .
ibi . if . Ikcftonfio moll\sJrang\t iram , &r Jermo durus Jujci
tat Jurorcm.Wiriracundus prouocat rixas t Lr <jui paticns
efl y miiigat fufcitatns . lfci. 2j. Mclius cjl habitnrein domo dc
Jcrta , nuam cum mulicrc rixofair iracunda . Ibi. 22, . NoS
Cjf^e amicus fcawi?7i iracundo , hc<j; d>ttku/cs cumuiro Juriojo :
ne forte dfca< Jcmitas ciu;, &fumasfcandalumanimcetuce.
Iti* i SdriMM irayccMfjum Jkcilcm <juis pfcri^ Jujlinet
re tJLcclefiaflcs . 7. Nc/is uclox irajccndum ; <{uia ira in Ji
nu flulti rcquicfcit . JLcclcfiaflic. 8 . Cum iracundo non fkcias
rkcam : ir cwn audace non cas in dcfcrtum. Svn cjl caput ne
(juis fupcrcaput colubri : kr non ejl ira fupc* iram muhcris l
Ifci.27. Irair Juror utraq>cxecrabil\a funt : & uirpcccator
contmens crit\llorum . lli. Z8 . Homoiracundusinccndu Ih
tem , ir uirpcccator turbabit amkos ; & in medio paccm ha
lcntium immittct inimicitiam . Secundum cnim ligna fyluce ;
Jic ignis exardcfcit } ir Jecundum uirtutcm homims > J\c iraz
cundia iUius tritt Et Jccundum Jubflantia fuam cxaltabit iram
fuam . lbi. 50 ♦ Zelu; ir iracund\a minucnt dies : ir ante
tcmpusadfcncctamadducctcogitatus ♦ Augufl.inEpisloh* Au & u flt
Sicutacetumcorrumpituas,fidiutiusibiJuerit;Jic ira corz
rumpit corji in alium dicm duraucrit ♦ Idcm Jupcr pjals^ ^
lrajratris Jijucrit inuctcrata f\am odium ctt , \ra turbat^
odium extingwt i ira JcHuca . odium trabs cjl . Idcm ad Dias \ 1
Jcorum , NuIIi irajcenti ira Jua uidetur cjfc \niujla. Ira enim
inuetcrajcens , ita J\t odium , dum ([uajx iujli doloris admifla
Mccdo , dmtius eam inuajc dctinct , doncc totum accjcat,
uasty corrumpat ,Hicron f adDemctriadcm. Quidiracunda Uieronym*

furor fuus confcrt , (Juem fruijjimis cxagitatum ftimulis con
facntix t ita ab omm confiho ac mcntc dcturbat . ut dum in
fcxtur , infanire crcdatur t Idcm ad Cclanthiam ♦ Qmd uirz
tus babcat $ uinum non hbcrc , ira , ir cdio inebriari ?
Jdem • ¥uror incipiens ira cfl , £r firuens in animo indignat
tio . Ira autcm ex extinclo dcfi.icrat ultionem $ £r eum^uem
Knbrofm i ecefl jji futat ^ ; Amfcrc^ . x , <fc ojflc . Re*

fifle irx ,fi potcs ; ccdc y ft non potcs . Si prceucnerit ir prait
occupaucrit mcntcm tuamiracundia $ ir afcendcrit in te t non
rclimjuas locum tuum : locus autcm tuus paiieniia efl . Son
mcdiocre ejl mitigare iracundiam >non inferius , auam animo
non commoueri . Hoc noflrum cfl $ naturce illui »< \rafcimmi\
ubi cslculpa $ cuiirafci dcbcatis : non potcfl cnim jicri^ ut non
rcrum indignitatc moucamur - aliojuin nonuirtus . Sedlcnitu
Gregcrlus io ir rcmijfio iuiicatur . Grcg . hb .5" ♦ Moral . Fcr iram
fapicntia pcrditur f ut quid ,juo»j; ordinc agcnium fit ; ncfciat
tur . \dcm in Mor . Plus fcepc ira in uini&acxigit, quhm itt
iuria accipit. [racum dclinqucntium culpasinfcquitur^non iez
lct menii ([uafi Domina pr&ire y fcd pfl rutionts tcrgum ([ua
fiancilla fumulari ♦ Qiwtiesira animum inuadit t mcntcm cdoc
tna $ uincc te ipfum t diffcr tcmpus furoris . Quum tranquiUa
tncns fucrit , fnc (juodplacet . isam irx fucc slimulis acxnt
fum cor palpitat , corpu* tremit , hngua fe prcepcdit ,fh:icj
ignefcit , cxafycrantur ocu\i t irnc(]ua([uam recognofcuntur:
notiorem ([uidcm damorcm format ,fed mtus (piid loquatur $
ignorat . I n (juo ita.fuc ifle ab arrcptitys longe ejl t ([ui aclioms
jucc confciu: non ejl . Miauandoiracundus manus noncngit $
fedin malediclionisiaculum lingua ucriit,fratrisnan([iinteri*
tum precibus expofcit ^ hoc Deum pcrpetrare expctU .

* 6

Ifiior 4 ie Summo bono hl\ $ ♦ cap . 40. IraawJi dotloresper Ifx&ms*
rabiem furoris difciplince modum ad immamtatem crudchtatis
conucrtunt i & unic cmcndarc fubixtos potcrant, inde poth
usuulncrant . Si tc prccoccupaucrit ira , mifNra iltam. \icm
hb . 1 . S0M0. Si r/or/ pofej iraw uitarc , tcmpcra : fi non potcs\
furorcm caucrc } cnhibc .Tcncfilcntium paticntice , tacendo
citius uincis. In Itbro Clcmcn . Wla ira malaesl^ucemcntem CUmeiu*
turbat. Wla ucro ira , cpxce malos punit , pcrturbationcm mens
Us non infert.Hcec csl cnim iufla 9 et ncccjfaria iracuniia } cjua
unufcfuisauc in his , m qmbus crrauit , &gcffit , iM^afur:
i-rfcmct ipjum incufat ♦ fti V*i Vatr . Oai/i iracWi turbu to vfM P4(r •
lcntiiT- fanauinci coriisinimici. Vcntus uciidiffxmus non mo'
uct turrim ; irammam finc ira non mouet iniignatio . A<J«a
mouctur pcr uiolentias ucntorum;ct iracunius a cogtatiombus .
cmturhatur. - 'kjfeMtt jjfaaA k^

Dclnmdia. Cap.XLVTL

T N T ui Jifl dicifar a mmij MaWo^Mia intuemurfirmam
■* c«iu5 fcdicitate fumus folliciti.Vnic iumiia cf\ oii

umfaticitatis ahcnce ■ ucl inuiiia esl irislitia in apparcnti fcxlh
dtatc alicuius, aut cji triTutia in cpxantum ajlimatur iiminuert
gloriam propriam . Ai inuiiiam crgo uitaniam multaz in pra*
fenti cap . citantur aucloritatcs.

Ominus lcit in Deu'e.2*. Homo ichcatus ct D«r<ron#.
luxuriofus ualie inuiicht fratri fuo ; & uxori
c]uaz cubat infinu fuo: ne ictur cifie carmbus
fhorum fuorum , c[uas comcict in olfiicnc ,
6- pcnuria . 1 . Vctri . 2 . Dcponcntes igtur Vctru
omncm malitiam^ omncm iolum , &- fimulahoncs £r inuit

ititj , l? omncs dctraclioncs Jicut moio gcniti infantcs ratio
nabilcs fmc dolo lac concupxfcxte , ut in co crcfcatis in falutcm:
Uahuf. fitamcngujlati: <juomum dulcis cfl Dominus . \acob . 4. An
putaiis c\uod inamtcr fcriptura dicat . Adinuidiam concuph
TauUa fc t fy mtlls ^iii bdifat m uo fcis > 'Vaul. ad Galath. S . Si inuit
ccm mordctis , & comedetis 9 uidctc nc ab inuiccm confumaz
tnini . spiritu ambulate , & dcfideria carnxs non perficictis ♦ 1
fAanfcfla autcm opcra camisfunt , fomicatio , immund itia ,
impudiatia, luxuria , idolorum fcruitus , ucncficia, immicillt,
contentiones ,emu\ationcs } ircc ,rixce } dijfenJiones } inuidice, :
homicidia , ebnemtes , comcf?ationcs , & his Jimdia , c\ux prcc
iicouobis Jicut prccdixi i c\uoniam c[ui taha agunt , regnum.
VcinonconJcc[ucntur. ibi.*\ Koncjfixmur inanis gloricc
loh cupiii , inukcm prouocantcs , inukcm inuidcntcs . lob. « .

Virum Jlultum vvcrficit bwundia ,ir paruulum occidit inui
Salomon. dia . Salom. Vrcucr. MQVifci camium Janitas cordis : pu;

tredo offxum , inuidia Abi. 2.3. Se comcdas cum hominc xnuU
do: ir nc dcjidcrcs abos cius } c[uoniam injimdituiinem hai
ruli &comc:(oris ccflimat } c[uod ignorat . lli. Vir ijui Jt
flinat ditari , alysinuiict : lr ignorat c\uU cgcflas fupcruc^
nictci. S-ipicntix.z. Inuidiaautcm diaboli mors introiuit,
m orbcm tcrrarum : Imitantur autcmiWum, c[ui funtex parfi
te iUius . Ibi. Cum Imidia tabcfcentc itcr non habchs } <[uoi
niam talis homo non cris partkcps fapicntue . EcclcfiaJlicM. ^
Qui ftbiinuidet, nihil ctt ih ncc[uius . Ncc[uam cjl oculus inr.
Mi , lr aucrtcns facicm fuam , ir dcfpiciensanimam fuam.
M m Augujl. dc uerbis Domini • Inuiiia cfl Jilia fuperbi<e:jcd ifla
k * mater fuperbianefcit ejfejlerdi; :ubi cnim fuerit , continub
paritt fuffoca matrcm ,ir non erit fiia. Idcm JupcrGcnef.

Inuidia

lUi

s>7

Inuidia fc^uitur fupcrbiam ,non pracc&t , Kon imm caufi
Jupcrbicndi inuidia cjl f Jed cauja inuidcndi Jupcrha cjl ♦
Amando cnim (juifji cxccllcntiam fuam , ucl panbus inuidct,
quod ci cojequantur , uchnjcnoribus , nc coxquentur ucl fnpe
rioribus , ([uod non cis co&quatur. Supcrhcndo crgo inuidct,
non inuidcndo (piifji fupcrbus fit . Idcm. tnuidia ciuitates ir
uirtutes Contrcmat . Inuidia & liuor fxtper omnia incbriantai
nimam . Vfri cjl inuidia amor fratcrnus cjfc non potcjl. Vcr
inuidiam crucifixus cJlQhriflus : Idco qui inuidct fratrcm fut
um , crucijigit ChriUum.Hicron. in EpiR . ad Demetriadcm. Uicrtnymi.
Oro tc j ([u\d inuido dclcclationis prxslat inwdia ? . ([ucm Jccre
tis quibujdam conjcicnfue ungulis liuor ipjc dfccrpit :fbr ahe*
namfochcitatcm tormcntum ficit { \dcm. bAagna uirtus cjl ci 9
(jui inuidiam humilitate fupcrat . Ambr. hbs.dc Ojfic. Inter A m facf tl
improbumirinuidumhocintercfl . Improbus fuo dclctlatur
' bono Jmuidum torquctur alicno. lUc dtligitmala , hic bona odit.
y Inuidus cnim ; (pd ahcnum inuiict bonwn , fncit flli muidcndo
Jiipphcium. Grcg.hb. t.S\oral Inuiderc non po(fumus,nifi Gr ^ orij(J
cis, auos nulis in alujuo mcliorcs putnmus . varuulus itnqi ejl ,
{jui muidia occiditur , (pi\a niji mjbioripjc cxificrct , dc lono
altcrius non dolcrct. 1 'anto plus (juifjnis inuidct alys bona pnt
flntia , auanto minus ca ipfc contempfcrit . bAors prauorum
ejl , inuidcre alys uirtuiis bonum , (juod ipfi non habcnt . Idcm
in ho. Inuidi color pallore ajfuitur , ocuh dcprimuntur t mcns
accenditur y mcmbra frigcfcimt^ fit in cogifafwnc rabks.in dcn
tibus flridor . i<am auum inuidi mcntcm liuor cxcruciat t boz
num 9 quod appctit )Jm ab ahoadimi , aut reflringi mctuit/jui
crgoliuoris pcjlc carcre dcfldcrat plcne , illam hctrcditntem du
hgat , quam coxrcdum numcrus non angufat . \Jidor. \n Syt Ucths.

Buftbius.

Effrcm,
hfef*

JA<trcu<»

nomiriis ♦ Inuidia cunciabona dcuorat ardore pe\l\fero ♦ Jnuif
lt\a arixmce tinea fenfum comedtt ,pcttus urif, mcntem affligit 9
cor hominis ([uafi ouccdam pcflis dcpafcit . Idcm dc Summo bq
no hb. 3 . cap. 1S , Tiuor al\cri\ boni fuum puriit auttorem :
Nam undc lonus profcit , indc inuidus ccntabefcit . Inuidus
mcmbrum cfl diaboh , cuius inmdia mors introiuit in orlcm tcr
rarum. Nulla cfl mrtus cui non aiuerfctur inuidia : Sola cnim
mijcmcarct inuidia : quiancmoinuiict mifero : cuire ucr*
non liuor obiptur ,/e i fola mifericoriia aihbctur . tAulti £r
lonos imimn uolunt;& de bonorum profetiibus inuiiix huorc
tabefcunt . hiuerfus inuiiiam charims prxparctur. Dc lono
alterius non iolcas , ic altcrius profcclibus non tnbcfcas . Sul
lius quo.p profycrimte laccrcris . Eufebius . Inuiiix horror
non folum rc\\g\ofes Jci humana animas pcruaiit . \ffrcm .
InuUia manifeflat nos dwimtem Dei pcnitus non kabcrt. loz ,
fephus . Dijfuilc ejl in proftcris carcrc inuiiia.

Dc Cupiditate. Cap. XLVlII.

CVpidims cfl inordinatus amor pccuriiaz , uel cffrenatus
hJbcnii appctitus . Vnie Paul ai Timoth . primcc .
cap . 6 - Radix omriium malorum efl cupiiims. ai <[uam
Jucricniam mu\t& in hoc cap . traiuntur auclorimtts.

Ominus dicit in Euangclio tAarc. *o . Quam
■jj iifficilc cfl confidcntcs in pccuni*s rcgnum .
dci introire. *, Vaul . aiTimotb. <>.
Kaixx omnium malorum cft cupiiims : quam
([miam appctcntcs crraucrunt a.feic , ir

mjcrutrunt fc doloribus multis • Tw autcm 0 hmo Dcf
hancfugc. AdTitum. Oportct epifcopum fine crimt
nc cj?c ficut Dci d\fy:nfatorcm 9 non fupcrbum t non iracun
dum,non wuokntnm t non turp)s lucri cupidum f fcd h:(]m
Um , bcnicnum \ jobnum \ wflum , co.itincntem 9 amflcclcns
tem eum , qui cjl jccundum dotlrinam , fiiclcm fcrmoncm X
ut potcns fit exbortariin doctnna fanax iy eos , <jwi cont
tradicunt f argucre . Salom . Troucr . 1 . Stulti ea , rfu* jfe SdlimiM»
bi funt noxia 9 cupiunt , h' imprudcntcs odmnt fcientiam . !
lh . A/f« t e firtiuce dulciorcs funt t irpanis abfconditus
fiiamor. \hi ♦ " . Smttra dolofa ahhominatio efl apud Dc*
um:<b- pondus a:quum uolunmseius . Ecclcftaflcs . 6.
hiciius cfl uidcre <]uod cupias , ([uam dcfidcrare auod ncfciz
as . Scd & hoc uanitas cs~l , ir prxfimptio fpiritus . Ec*
ckftafiic. 14. Virocupido isr tcnaci fmc rationc efl fifo
ttanth : tr komini liuido ad quid aurum? Infitiabdis ocuhs
cupidi in parte ini/fuitatis non fatiabitur doncc confumat arcfi '
cicnsammam fuam . Ihi . . Multi dati funtin auri cafis /
ir ficla cf\ in ftccit illms perditio eorwn \ Augu . al ty&ifi Augu ^
iam comitcm .. Supcrha ir cupiimnn tantum unum malum
fint , ut nccfiperbia finc cupiditaic , ncc finc fipcrhia cupi
i\tas poffxt inucniri . ln hh . Confcff. N<w cjl in caren;
io dijficulms , nifiquum ficrxtin hahcnio cupidims . Idem .
2*. cap.q.7. Vfq; adcb homines calummandi cupidimte
cctcantur , ut non 'attendant <\uam fint inter fe contrana, riue
loauuntur . Hicr. in quodamjerm. Cupidj tam dccil j M$ ha Hieremit5 *
bet j qi auod nohabct : quia aut no habita cocupifcit, ut babeat:
«ttt hahita mctuit.ne admittat: et du in aduerfis fbcrat profbcs •
ra infroJ^crisfermidataduerfa.Ambr.inhbrdc ViroinUaL' imbrofmi 2

Bb ij

Qui modcrari nefcit cupi ditntibus. , ts ^uafi c([u\s ccptus iniomi
tis uoluitur f laniatur , ajfligitur . Idem dc Naboth lczarclita ♦
Toto mundo eget 9 cuius non capit mundus cupiditatem : ci au
tem , <jui fxdclis eft 9 totus mundus diuitiarum cfl , tuto mundo
fugit 9 ([ui confidcrans confcientiam fuam timct deprehendi .
Grtgoriiu, Grcgorjib. *i\ tAoral. Cui cupiditas dominari dicitur ^fubicc
Sus malisomnibus demonflratur ♦ Idem in homil. Bonorum
auUorlaliter inhcercre non uakmus , nifi cupiditatem a nobis ,
Ifdom. omriium malorum radixefl , abfcindamus . Ifidor . Dc

Summobonolib.z.cap . 4*. Ncmo potefl ftiritnhabcUa fii
fcipere , nifi prius carnis edomaucrit cupiditates ♦ Son poted
ad contemplandum Deum mcns effe libera - au&z dcfxdcrus huz
ius mundi & cupiditatibus inhiat ♦ Omni peccato peior efl a}
uaritia ; iy amor pccuniarum . Cupi ditas cfl omnium crimiz
num mater ♦ Si crgo fucciditur mater criminum , non pulluz
lantcxterce fobolcs peccatorum . Nunquam fatiari nouitcupi
iitas : Semper enim auarus eget ♦ Si bona mundi huius ptrit
tura credimus , cur pcritur* mnto amore cupimus f vleriqi po
tctcs tanta cupiditatis rabie inflammantur ,ut de confinijs fiis
faupcrcs cxcludant y nec habitare permitmnt. ♦ Non cnim
mirumfimorientesinfimi ignibus deputentur ,<juiuiucntcs,
flammamcupiiitatis fuxminimce extinxerunt ♦ Qui dcfiies
rio cupiditatis exefluant, flatu diabohcce inftirationis utuntuu
Vecuriut cupiditas populorum mortnlium corda fuperat , Lr
l* ulti Vatr. fraternam neccffitudinem uiolat . In Wita Patr . Nibil prof
defl pccurixam non habcrc \fi uoluntas fuerit poffidcndi
Tantum habcamus 9 auantum ncccffxtns pofcit , non (juant
tum cupiditas concupifcit. Sihil prodefl ei nuditas , cui .infi
cfl & cumditas.

Dc Auariaa. Cap, X L t X.

AVaritiagencralitcr ejl inordinatus amorhalcdi.Vnde i
aumtia ejl opinio uchemcns de pccunia quafi ualde exs
pctenda fic inharrens & pcnitus infita . Auaritia fue
perabuniat in amando, acquircndo , £7* rctincnio ,fed deficit
\n dando $ de ea ergo in prafenti cap ♦ ut lUam fugiamus pluz
rcs adducuntur auitoritates.

Ominus dicit inTiuangclioLucx ♦ 12. Videtc i Aco i ut
& cauete al omni auaritia : quia non in abunc
dantia cuiufquam uita efl eius ex his, auaz pojfi
ieU Ibi. Tacitc uobis amicos dc mammona;
ut cum defcceritis , rccipiant uos in ceterna tt.
lernacula ♦ hAatthxus . 1* ♦ No/i/e thcfaurizare uobis thefau M * t dm
tos in tcrra , ubi erugo ijr tinea dcmoXitur , & uhfures cffi
iiunt Iffurantur : thejaurizate autem uobis thefauros in coz',
h , ubi nec cerugo,ncc tinea demolitur , nec fures effodxunt,
necfurantur. PauladEphef f.Omws firnicatio ,immun
iitia , aut auariiia , nec nominctur in uobis . Omnis enimfirf
nicator , aut immundus , aut auarus non habet hceredimttmin
regno Chrijli ijrDci.Ad Qohjfcn. 3 ♦ Mortificate mcmbra
uettra , ([ux funt fuper terram .firnicationcmjimmunditiam,
hbidinem , concupifcentkm; malam , 1? auaritiam, ([ue cjl fi r
mulachrorum feruitus ♦ Ad Hebr ♦ xi . Sint morcs fine aua
ritia, contenti prxfentibus .Salom.Trouer. if . Conturbat s « wnw »
iomum fuam, <jui feclatur auaritiam ,qu\ autem oditmuncra,
uiuct ♦ lii^.Rex iuslus crigit terram, et uirauarusdcflruct
aem ♦ Ecclcfiajlcs s. Auarus non implcbitur pccunia; ir qui

mat diuitias , mm capet-cxeis fructui . Ecclcftaflitijo. Aut
ro nihd cfl fcekfltus } nihd ejliniquius, quam amarc pecuniam*
IVic cn im i? animamftiam uenakm habet , lli. P. tAultes fcr
dttaurum aty argcntum . \bi . $i . Beaw.s diucs , <jui inucntus
efi ftnc macuh , ir (jui pfl aurum non abijtnec ficrauit in p c
cuniair thcfauris . Quis cfl hic ir lauMimus cum ! fccit

Wr* cnini mirabdta in uita fu* .Augufl. de docir. Chrifiian. Au*
rus cfl ccccus % crcdcndo cnim diucscfl ; non uidcndo . Amas
pecuniam y occecc, (juam nunquam uidcbis: Ca:cuspojfjtdes y ca:
mJo*-.. cus moritwrus cs ; quod pojfxde: ? htc dcrehtturus cs . \dcm m
ftrm. (juodam . Auarus uclut mfcrnus omnia dcuorans , ucllet
mllum homincm cffc • ut omnia folus poffida ct. Idcm. Sicut
auariHa in infcrnum poncrc ; ita ntgum Chrtfli in ccdum leua
. .rc confucuit . In aho ferm . Auarus antc ([uamhcrctur ,fe ijps
% f :y ^ lt ? & antctjiiam alifttd- capat , wpitwr , l<?cm in

Fpi/7 . Conutem . Auarusuir/injcrroejlfmlis. Infcr-
nus cnirn ([uantofcun^ dcuoraucrit f nunfiam dicit : fatis efl.

Uicrmtytm Sac&fi omncs thefauri tn auaruyn confuxcr.nt . Uieronym,
«d Vauhnum . Auaro tam dccfl , (luod non Wk< , (\nhm auod
habet . Credcnti totus mundus dwitiarum csl } mjiMis au&
ttm oboloindwtt . Idem ad Kufiicum. No? ardcma auarir
6a , 6* contra pccumas difyutantcs, auro ftnum cxfandimus?
ct i\\ud (juod dcflcgarcnftbus d\citur y nobts miferis coaftm po*
ttfl : Acdificant (fuaft uifturi: Wiuunt ^uaft ahcra dic moritut
rt . Auarttia modum tgnorat : h~ cttm omnia dcuorat , nefcit
* m fcnitus faturari. hfurit femper inops cf\ : &cumfcra\v
bus dcntibus uniucrfa mupdi rcgna dcfcripfcrtt f tunc Jc teiut

Am\rofw mm ^orribihus confttctwr . Ambr. dc Naioth leiarcht^ . VtM
fikmrmtur lucro auantta^ir noncxtinguttur . Quafi gradus*

100

tjuofiam cufiditatis habct : & (juo flures afcenderit , c o als
tiora feflmat t unde fit grauis ruina laffuro ♦ Mcm fut
fcr Yfal . «S , Vcnit auantia , &• dicit ; Argcntum l? • au
rum (juod habcs } Jcruitutis tucc frcctium efl . Foffeffio ftam
tcnes , iuris tui emftiocfl . Qreg . i f . Moral ♦ Auaritia Cregoriuu
defdcratis rclus non extinguitut , fcd augctur • tsam movf
igms cum hgv.a , (jux canfumit , acccfcnt 9 excrefat : & uit
Ac uidctur ad momcntum fiamma comfrwn , indc faulb fojl di
latari . Auarus pnus anhclat concupta congrcgare,& ([uum
(juafi in ijuodam Ucntrc auaritia: multa congejjcrit , fitjatus'
arttatur : (\uia dum anxiatur % qualitcr acquifita cuflodiat^if
fa eum fuafitictas anguftat . Mens amri , (\ux frius ex
ahindantureiiukmquxjkrat , foftc$ ad cuflcdiam grauius
laborat. Idcmlib .14 . Mcr. Peccatum auaritice mentem ,
<juam infeccrH t tia graucm rcddit , uf <ul affctcnda fubhmia
attollinon fjjjit ♦ Ommsmwus cx.pofu ^rim mulfinlicaff
^uiacumcu,(JU(rflppeW,^eprus jwnt,ad affetema alia
amflius anhclat . Iwpefigiwem habet incorforc, (jvifjuis aua
ritia uasiatur m mcntc . lfdor,.hb . *o ♦ Efhimologiar . Aui l fo oruu
ius diUus cft ab aucndo j Aucre emmcuffire e/J . Hinci^
auarus dittus cfl cxco <jubd fitauidus aun,et nunauam ofilus
cxflcatur: £r (juantum flus habucrit f tantum flus cupinU \d$
$c Summo bonohb. 2> caf. 4* . Omni fcccato fdor cjl auari
tia, & amor fccuniarum . Semfer auaruscgct ; et (juantb ma
gis ac(juirit % tantb amflius ducerit .ncc folum dcfiderio augcndk
cxcruciatur: fed et amittcndi mctu afficiturAnofcs najamurirt
hac uitajnofes rccejjuri fumus de hac uita. ( yfr. Auarus uin Cyprmus'
fimdis ctl mfcrnoln Vita Yalr.Qui amat argcntu } no uidcbit Inviw Vtfl.
Jc{cntiam, & <jui congrcgat fdud obfcurahtur . ]

Dc Fornicarione, Cap ♦ L ♦

Tdulus.

Jfc,

St autemfirnicatio omnis tllicitus coitus. Vndc fornka,
tio diatur a fornicc, idcfl y ab arcu tnumphali ubi R.oz
mte fornicatio ficbat^ irfufxus fumitur pro concupifcen
tiaintcrius atq, cxtcrius . YornicatioaWem , iruinum^ir
tbrictas aufirunt cor, Ad cam ergo fugiendam quamplurimx
in hoc cap. cimn tur autlorimtes.

Ominus diclt in Euangclio Math. r . Qmnis
du\ uidcrit mulicxem ad concupifcendum cam,
lam mcechatus cfl cam in corde fuo . Si ergo
^ oculus tuus dcxtcr fcandalizat W } erue eum ,
ir proycc als te. Exp cdit emm tibi , ut percat
unum membrorum tuorum , cpuam tvtum corpus tuum mittatur
ingchennam . lbi. * f . Dc cordc cxcuntc?fftntioncs ma\ce 9 ho
micidia f adultcfia^firnkationcs^jiirta^filfatefumoma^t blaf
fhemice . Htfc funt • cjux coinauinant homincm . i. Vaul.ad
Cor. <> . Tugitefimicationcm . Omnc enim pcccatum cpuodt
cunc], ficcrit homo , cxtra corpus cfl ♦ qui autcm furmcatur } in
eorpus fuum pcccat ♦ AdEpbcf r . Vornicatio autcm isr om
nis immunditia 9 aut auaritia ncc nominetur i« uobts y ficut dct
tct fanclos. Hoc enim fcitvte intelligcntes , cjuod omnis firnka
tor 3 aut immundus , aut auarus 9 cjuhd cfl idolorum fcruitus ,
non habebit hcrcditatem in rcgno Chrifli ir Dci . Idem ad
TheJfaL 4. Htrc efl uoluntas Dci fari&ificatio ueflraptabjli
neatis uos a fimicationc; ut fciat unufcmifcp, ucflrum UAS fuum
foffidcrc in fanHificatione ir honorc, non in pafftone dcfidet
r }} ,fKUt&gentcs 9 <pux ignorant Deum ♦ A d hcbr . u .

Tomcatorcs

Yornicatores Cr adultcros ludicahtDcus .z.Vctri.z.lnujui v *™-
luxunantcs , oculos habcntcs plcnos adultcrio , mccjjahli dcltz
2j. Tobue. 4. Affemfc life M i»i ab omni firnicationc .Qfee To

• A«/eraf mafer firmcatianes fuas a jucicjua : h- aiulteria
fuadc medio uberum fuorum. Ibi. 4. Yornicatio& wnwn ir
cbriems aufirunt cor. \bi. ij Yornicans firnicabitur terra a do
mino.Salom. Vroucr.Zl.FoucafrofundacJlmcrctrix,&pu Salomom
teus anguslus ejl alicna . Infidiatur in uia ([uafi latro ; ir ([uos
incautus uidcnt interficiet . ibi. lo.Tria funt infaturabdia/r
quartum ([uod nunauam dicit fufficit . Infirnus, os uuluic, ir
terra f <[u& non fatiatur aqua^ ignis uero nunquam dicit Jufficit.
Ecclcftatfic. t. Virgincm ne confticias , nc firte fcandelize*
risin decore illius . Nedcs firnicanjs animamtuam inullo,
nepcrdas fe, & hxrcdimtem tuam . Omnis muher j <[u<cejl
formcaria } quafif}etcus in uiaconculcabitur.lbi.tp.Qui fiiun
git firnicarvjs crit ncauam . \b'i. *&♦ V*Jl concupijccntias tuas
non easx&a uoluntate tua auertere . \bu zt. Qui tcnct mut
liercm nc([uam , ([uafi ([ui apprchcndit fcorfionem . sicut fol
oriens in mundo in altiffimis Dci y fic & mulicris bonce fteaz
cs in ornamcntis domus fux . Fornkatio muhcris incxccllcn
tia oculorum & in palpcbns lUius agnofcitur . Auausl . De Augujf.
confliZu uitiorum ir uirtutum. fornicatio nulli xmpune con
ccduur . \dcm de Verbis Domini . Nihilcjl ini([uius, ([uam
caufi fornicationis uxorem dimittere fi ipfe conuincitur firni
cari .' Occurrct cnim illud. In ([uo alterum iudicas , tc \pfum
condemnas . \dcm de Do3r. Chriftian . luxuria cjl immica
uirtutibus , pcrdit omncm fubfiantiam, ir ad prajcns uolupta
tctn dclinicns ,futuram non finit cngitare paupertatem . Idcm.
Si uerum ejl, ([uod in te uiuit Deusfirnicatio in te mortua ejl.

HicMfgnuf. Uicron . in Ififl . O (\uam accrbus fruttus luxurix, amas
rior fiUc crudelior gladio: Oignis infirnahs luxuria, cums
matcm gula,cuius Jlamma fitfcrbia y cums fcintillcc fraua col
hjwa t cuius fumus infumia , cuius cinis immunditia, cuius fi
nis gchcnna . Yornicatio non foliim confcicntiam maculat ,
fidLrcorfus, Difficde enim intcr dchtias fcruatur fudicit
* tia. Kitenscutisfirdidumoflenditanimum. ldcminEfisi.
adTitum. ln firmcationc non iicirco diucrfafit firnicas
tio ,fi muhcr fit fulchra , aut deformis , ancilla aut ingenua,
faufcrcula , aut ofulcnta f fcd ({ualiscunfy illa fuerit , una cfl

Amhoftus . fimicatio. Ambrof. dcfuga Jcculi ♦ Ecus finc fcccato
cfl y qui non fccit fcccatum : homo autcm ad imagmcm Dci cfl,
Yugite ergo fornicationcm : fcrfcquuntur cnim uos illcccbrce
fcccatorum. Terfiquiturhbido-.fedtufugc tancjuam Jurio
fam dominam ; aucefi tc comfrchcnderit , nec de die , ncc dc

Grcg$rius no ft c rcquiefccrc finct , cxagitat , urit , inccndit . Gregor .

Zl. lib. bAoral. Qucehbct ahafiant bona ,fi luxurix fce
lus non abluitur, immcnfitatc huius criminis obruuntur . I dcm
in Moral . Ex auo luxuria fcmel mcntcm ahcuius occupauct
rit 9 uix cum bona cogitare fcmittit . Sunt cnimdcfidcra uif
cofa , quia cx fuggcflione oritwr cogitatio , cx cogitatwne afi
fcclio , cx affcttione iclcBatio , ex dcleilatione confinfus , cx
; confcnfuofcratio ,ex oferatione confuctudo , cx cenfuetudiz

nc dcfycratw,ex dcfycratione fcccati dcffcnfio , cx dcfinfws

Ifiiortti neglo)iatio, cxghriationC damnatio, Ifidor . dcSummo bono*
hb . 2> . cap. 39. laxurhfis at'q> fufcrbis dcmoncs flusfautot
r es exiflunt s dumq, in ccetcris uitijs fyiritus maligm dcfcrui'.
unt y his tamcn maiori familiaritate mnguntur ; eisq- anifhus
iuxta corum dcfidcrium famulantur . Lihdo tunc maoisquce?

rifur, dum uidetur . Vrima fornicationis tcla oculorum funt,
fccundauerhorum. Scdquinon capitur oculis ,potcfll ucrhii
refiflcre .Quidclctfationcm rcfrenathhiinoft fuggcfllonis ,
non tranfit ad confcnfum hhidinis . Citb cmm rcflim opcri y
qui ufljue ad confcnfnnem t ir fi non ufque ad pcrpctrationcm
tcntatur , ir ([ui titillanticonfcnfum non accommodat dclectaz
tioni ♦ Qmnis immunda pollutio fornicatio dicitur f miamuis
([uifc[ue diuerfa turpitudims uoluptatc proflcituatur . Ex dclc*
ttatione enim flornkandx uaria gignuntur fagitia y quibus rct
gnum Dei dauditu* , isr homoa Deo fcparatur. Inter ccetera
wtiafornicatio maximumefl fcelus : quia percarnis immundit
tiam tcmplum Dci uiolatur , ir toUcns mcmhrum Chrisli f fas
cit mcmhrum merctricis . Maxime per carnis luxuriam huma
numgenus fuhditur diaholo quam pcr ccetera uitia. lti.4a.Lu
xuriofla nanq; uitacarncm citv dchditat , fractamcp cclcriter
ducit ad flencclutcm . Lihdo in infcrnum homincm mcrgit f ir
in tartarum homincm mittit . Cccflarius . Contra rcliqua uitia C*f«rius
oportet nos omm uirtute rcfiflerc : contrauirtutcm uero non
cxpcdit pugnarc , fcd fugcrc.ln Vita Vatr.Viridis hcrha mx ln viM r * f «
ta acpiam nafcitur ; &* uitiumhhidinis in uifltatione muheris.
Non ualet mundus effe corpore , <]ui pollutus ejl mcnte,

Dc Ebrictatc. Cap. LI.

ESt autchrietas appctitus hihcndi ultra mcnfura f ex quo
proucnitronis prxuatio. Ehrictas cfll per qua mctimxxda
fuiohliuio gnatur cx fuperfluoru potuuindulgentia- Vhicnim-
rcanat chrictas ,ratw cxulat y intclleUus ohtunditur , conflha
icuiant f iudicia fuhucrtuntur. Ad eam crgo uitandam mult<s
in hoccap. traduntur auttoritates^

Luchn.

Oseg$
Salom§n .

Ominus dicit in JZuangelio Luc. H . Attendi
tc uobis, nc fortc , graucntur corda ucflra in
crapula ir cbrictate ,&r curis huius uitaz, ir
fupcrucniat in uos rcpcntina illa dics.*. Vauli.
ai Thcjfalenicenf. s . Non dormiamus ,ficut
ir catcri.Jcd uigdcmus y ir fobrvjfimus . enim dormxt
unt^ noclc dormiunt ; & qui cbrij funt^ noclc chu funt. Nos
autcm , qui Dci fumus ; fobrij fimus t \nduti loricam fidci ir
charitatit , &galcam ftem Jalutis ♦ Ad Rom. ln dic honc
ffe ambulemus ♦ Non in commcfationibus , i? cbrictatibus ;
non in cuhhbus i? impudicitijs; non in contemptionc isr cmu
latione ; Jcd induimini Dominum \cfum Chriflum : 6r carnis
curam ne feceritis in defidcrijs . Ad Ephcf. S. bsoliteinebriA
ri, uino f in quo cfl luxuria. lohel. I ♦ Bxpergefcimini ebrij lr
flete : uluktc omnes , ([ui bibitis uinum in dulcedine X ([uoniam
feryt ab orc ueflro . Yfaix. S. Ve ([ui confurgitis mane ad c$
IrimtcmJeBandam , i? potandum ufji ad ucffieram, ut uino
(cfluctis. Ve ([ui potentes eslis ad bibcndum uinum,ir uiri Jir
tcs ad mifccndam cbrictakm.lbu 29. Obflupefcitc Cr aimi
ramini i fluttuate &r uacillate : incbriamini.ir non a uinoimo
ucmini , i? non in ebrictatc : auonxam mifcuit uobxs "Dominus
jj>iritum,foporis . Ofec. 4. Tornicatio, uinum,ir ebrxetas au
ferunt cor.'Salom. lo.Luxuriofa rcs efl uinum , & tumultuo
Ja ebricms . Quicunq; his dclctlatur non cfl fapiens. Ibi.
Nc intuearis uinum quando Jlaucfcit, cum (jilcnducrit in uitro
cohr eius. Ingreditur blandefed in nouiffimomordebit utcot
hber ;ir ficut rcgulus ucnenadijfundct . \hi.y. NuWumfct
cretumefi , ubi cbrietas regnat . Ecclcfiaflic.*^ Operarius
cbriofus non bcuplctabitur ; ir ([ui flernit moa\ca , paulatim

dccidet. Vmumlr mulieres afojlatare ficiunt homines Jis
fientcs, ir arguunt finfatos . \bi.li . Quam Jufficicns cft ho
tnim uinum cxiguum x & in dormiendo non lahorabis ah illo ;
ir non Jcntics dolorcm.Dihgcntes uinum noli frouocareimul
tos cnlm extcrminauit uinum . Amaritudo animcc uxnum mul
tum fotntum . Acquauita hemmibus uinum injobrietate : f%
bibas iliudmodcrate ,cris johrius . Vinum in iucunditatcm
crcatum eH, ir non in cbrictatem ab mitio . Exultatioanimce
£7* corporis uinum modcrate fotatum . Sanitas cfl ariimcc b 0
corforis fohrius fotus. Vinum multumfotatum irritationcm,
& xram , ir ruinas multas ficit . Augufl. ad Sacras uirgts ^ ^ ^
nes ♦ Ehrictas cfl flagiixoxum omnium tr.atcr , culfarumcji matc
ria | radix trhmnum, origo uitiorum y turbatio cafitis Jubuert
fio fcnfus \ tcmfcjlas hngucc , frocclla corforis , naufragium
caflitatis , amijjxo tcmforis , infania uoluntaria , ignominiojus
languorturfitudomorum y dcdccusuitce f honcjlatis infimia;
animx corruftcla . Ebricms in utroq> fexu cuncla mala affetit,
isr ncfknda committit . Vt ait Afoslolus, Kegna codeflia aft
fcteniibus dcncgat « Incbrys non ratio ulla , non uUum uitcc
gerendaz confilium^ncc ulla artium , necgeflorum , aut lcttio
nummemoria , aut iniujlrut frouidentia cfl . Vinum modcs
rate fotatum ejlmedicamcntum i flus autem iuflo fumftum uc
ncnum effe cognofcitur Aucunditati j non ebrietatx creata ejl
uini materia . Idcmin Efifl. 140. Valdeturfc cji , ut tjucm
non uincit homo , uincat hbido ; &r olruatur uino, ([ui non uin
citur fcrro ♦ Hicron. ad Titum. In uino luxuria eff, i? ubiz HitTCwna*
cunq^ faturitas kr ebrictas t ibi hhdo dominatur. Kcligiojus
nunauam uino redoleat j ne audiat iUud Vrofhctaz . Hoc non
tji foculum forrigcre , Jcd ucncnum frofinarc f Quic^uwl

inclriat lr jlatum mentis cuertit , fimiliter fugiamus ut uit
num ♦ Idem in hpifl . 17 ♦ Ventrcm diflentum mcro ir cif
huArtfm . \q fhrwtur uolupms genimlium . Ambrof. infirmumslomA
chum modcratus cibus lr uinum confortat: hbriems autem
corpvis icbilitat ♦ Vlerunque cnim gula , ir abundantia uini
turpitcr m luxuriam foluit ♦ Vinum quippc prolatur in ufu ,
Qrtyem fcddamnaturinexcejfu. Origen . bom.%7 .Sobrietas om
nium uitiorum mater eft . Sic e contrario cbriems, omnium ui
Btf/iliw. tiorum origo . Bd/il ♦ Sieut cnim pifcis fc prceparat , ut glui
tiat ejcam ific cbriojus , ut uinum deglutiat nimium • Vinum
trivn Dominus ad latitiam cordi: , non ad ebriemtcm donauit*
Vlurimi nancp> homincs maximamcorporisdcbdimtcmcontraxc
runt ; ncc potucrunt confc^ux pnflinam firmimtcml quia non
tcmperarunt gdcc ardorcm . ^briofus putat fe aljquid optis^ /
mum aqcrc i cum fucrit prccapitu dcuohtus . ln omnibut te
cxhibc fobrium : ut te fchrkms cafium cxhibcat Dco ♦ .
l/i Jorui. \fxior . dc Summo bono hb . z . cap . 4} . hbricms pcrturbat
tioncm gignit mcntis , farorcm cordis } Jlammm hbidinis .
Hbricms im mcntem alicnat f ut ubi fit , nefciat . Vnde etiam
malum non.fcntitur , cjuod per cbriemtem committitur . VUrif
que laus ejl multum bibcrc $ ir non inebriari . tAulti autcm a
mane uf<\> ad folis occubitum ebricmti irgulx uolupmtibus dei
(iruiunt: nec intcUigunt cur nati fmt ; fcd ccnfuctudine bcllui
na dctenti , luxurix tantumtota die cpuliscp inferuiunt. Non
folum cx uino inebnantur homines ; fcd ctiam ex ccetcris pomn
di p-cneribus , qucc uario modo con ficiuntur. Vtraqienimfla
tum mcntis cucrtunt 9 irebrios fhciunt.

Dc Conuhins ♦ Cap . L I L
£\ Onuiuium cj} acculatio cpularum Lr (randium ucl cw

i J4

na dici potejl ♦ Quod mauuh Chriflus cffc pauperum quam
amicorum aut cognatorum. Conuiuium autcm pomtvrum.
ir commeffatio Jumptuofa nimis omnino figicnda ej\ } ideo dc
cmuiuys ipfis , irquomodo qiufiji fidclu m cis hbcrcjc dcbc
at , plurcs in hoc cap . atwJurauSoritates,

Ominus dic\t in Euangclio Lucce . 14 . Cum LucM *
fi:is prandium aut cccnam , noli uocarc ai
mkos tuos , ncfuc fratrcs y ncquc ■ cognatoi
tuos , ncaut wtinps , nctfue diuites ; ne fbrz
te tc dr ipfi reinuitcnt , &r fat tibi'retribuz
tio.. Sedcum ficis conuiuium > uoca paupcrcs , debiles 9
claudos , cr ccccos , 6" bcatus cris i quia non habent unz
de retrihucre pojjlnt : rctribuctur autcm iibi in rcfurte*
clionc iuflorum ♦ ibi . xz ; Solite Jolliciti effe animce ucs
firx ([uid manducctis \ nctjue corpori ueflro quid mduamh
m : amma cnim plus cft rjuim efca , ir corpus phs cfl y >
quhm uefiimevtum. Paul . ad Rom. *4. Son cjl tto
gnum Dci cfca aut potus : fed tujlilia , f ax , ir gaudh
um in fliritu fontto . Soli crgo fropter efcam dcflruc
re opus Dei ♦ Omnia (juidem munda funt , fed malum
cfl homini , qui fcr offcndiculum manducat . 1 ♦ Ad Co
rinth. 8* Sj cfca fcandahzat fiatrcm mcum non man
ducabo carncm n cetanum : nc fiatrem mcum fcandalh
zem . Idcm. x. Ad Corinth. 10. Siue cnim mandu
catis ^Jiue bibitis , ftuc aliud quicquam fkciatis , omma in
gloriam Dci facitc . Ad Hcbrr^. Qptimmejl emrrr
gratia jlabilin cor j non cfcis , <\uce non projucrunt am
bulantibus in cis f Uicrcmias cap . ic . Nc wrc, Hurcmia.

dtaris idmum conuiuij : ntq» uadas ai plangcnlum , ntz
quc confuleris cos : c[u\a abfluli pacem meam a populo fih dis
ut Dominus mifericordiam Lr miferationcs* Ibidem. Etdomu
conuiuy ne ingrediaris , ut fedeas cumcis f ir comedas isr bis
las : hcecdicit DominusDeusfrael ♦ Naum.*, Sicut fbincejc

** im inuicem complczluntur :fic conuxwum eorum paritcr potantiu

Amo< confumctur \uafi Jlipula ariditate plena . Amos. 8. conucrz
tamfcfliuitates ueflras in lucium : iromnia cantica ucflra in

Stlirm. jjl an ft um . Sdom. Vroutr. bAelius tfi uocari ad olera cum
cbaritate^uhmaduitulum faginatum cum odio. Ibi. 2$.NoIi
tjfcin conmuijs potatorum : nec in commcffationios torum ,
a carnesad uefccndu coferunt : qwa uacatcs potibus t ct dantes
jymbola cofumentur • Ecclcfiasles.7. Mclius ejlire aidomu lu
kus ad ihmu cmuy ; In vla.n. finis cunftoru udmonetur ho
mimr.ir uiucns homo cogitatquid futurum fitiEcdcfiaflic.v.
tie comprimaris m conuiuiouino.Supra mcnfam magnam fez
difti , non aperies fuper ilLam Jhuccm tuam prior . Nec extcn
das manum tuam prior. : isr inmdia contaminatus erubefcas .
Vfere auafi homo frugihis, quce tih apponuntur : ut non cum
manducas multum t odio habcaris . lln.\7< Nofi awdusejje in
omni cpulationei isr non te cffundas fupcr omnem cfcam. \n
multis cnim cfcis.crtt infirmiias, irauidi ts appropmuaht uf
<|uc ad cholcram . Ibi. 40. Vir refyiacns in merfam alienam,

Ayjgff, non fit uita ciui in cogitatione uiclus t Alit enim wtam fuam
cibis dienis . Augufl ad facras uirgines . Qwf{uis immodt
ratus^conuiuiorjimcdius amijfis modcslict frctnis infana fut
rltebrietate proflratus 9 aiuerfus refiicit flantes ,<\uos intet
pros uiderc necjwt ; autfcrmonelongo fuperjlua uerla emtt
btjjruam MacompDnit 9 maleclamans l &' btnt fibi fonans,

Hierony.

Hieron. Adconuiuiumpcccatoris 'uocatus , adhoc amlula ut Hicronymus
fpirituales inuitatori tuo prxbcascibos : Bonarum rerum poflu
latio cfl, quando corpus uuk c* haberc tfuz & fhiritus.Ambr. Ambrofm
in (puadam Upfl. Quicunq, a pucritia dcdcrit fcdclitys , manc
bitin fcrwtute y ut uiucns mortuus fit . Grcg. m hoiml. Cor Gregorius
porales dclitix f quum non habcntur ,graue in fc dcfidcrium
acccndunt : auum ucrh habitce cduntur t comcdentcm protinus
in faflidium uertunt : at contra fjmituales dclitice quum non ha
lcntur, tn fhslidio funt i (puum halcntur , in dcfidcrio. ln iUi'
appetitus faturitatcm y faturitas faflidium gencrat . 1« iflis au
tcm faturitatcm appetitus, fatuntas appctitum parit. Augcnt
cnim (f iritualcs dchti.e dcfiierium in mcntcm, dumfitiant.
ldcm . m conuiuys loauacms abundarc folet . Sempcrenim uo
luptas comimtur cpulas . Cum corpus in rcficlionis dclcUatio',
ncfoluitur , cor adinanegaudium rclaxatur . ifidor. De Suw \j{lom.
mo bono lib. l. cap. 42. Confxdcrandum <puam uchcmcntcr ar
.guantur commc(?atio ly fumptuofa conuiuia . Kam per pro
phctam commimtur Dommus fe hanc non rclaxarc mujuita
tcm his tjui camhbcntcr ambiunt . Dicit cnim pcr Yfaiam. Hc
cc vaudium ir letitiaociAcrc uitulos ir iuvularc arictcs coz
wcdcrc camcs , ly hbcrc uinum . Si dimttctur ini^wtas
hec uobis utuntur , (puanto mansucntrcm pafcunt } tantbamz
phus fcnfum mcntis obtundunt ♦ N T o» qualitas aborum } fcd
eorum cupiditas caucnda cfl . Nam ftpc accuratius prtpara
ta finc gulce concupifccntia dcguslantur i&fcepe abicctab*
uilia edcndi cupiditatc fumuntur .

Maih:tu.

De Iuramento. Cap. LIN.

IVramcntum fiue iufiiurandum cjlajfcrtioucl ncgatio dc ali
quo licito foffMi br honctto ^fiacrce rei attefilatione firmaz
ta . luramcntumcjl duflex.fiafjertorium, quodett dc frxfien
ti \ iy fromifforium , quoi efl dcfuturo , & utruncp trcs w
mites dcbct habere.fi. ucritatem t iudicium, Lr iuWiam. Vn
dc iurarc cjl Dcum in tcjlcm uocarc : quibus conditiombus
demftis frohibctur iurare in Euangelio . De iuramcnto ergo
iffio copwfie in hoc cap. traduntur auBoritatts*

Ominus dicit in }Luan?elio TAatth. r. Audijlu

. i ~f n ..' . _•, : Z_ , n . 1

_ 7 J

^s^j tjuia dicium cfil anti([uis . Ncw fcriurabis.Rcd
" l - dasautcmDominomramcntatua: hgouolis:
non iurate omninoncqy, fcr coclum,ncq; fcr ter
ram i fixt autcm fcrmo uejler.cjl cjl , non non t

_ _. — r _ * /_ _. _ . • - •

iWm.

Quorl autcm Jbundantius his ef.fi mah ejlAbi .2$.Qui \urat in
cce!um,iunrf in thronu Dci_*> eu,<Jui Jcdct fiufcreu.Vaul.^
ad hcbr.t .Uomines cmm fer maiorcsjuosiurant, & omnis co
Vcuterono . troucrfiut coru fiinis ad cojirmatione ejl iuramentu. Deuter.6 .

DtimDcutuu timcbis y et iOt fioli feruies: acpcrnomcn lUius no
iurabis. Zach. 9 ♦ Malu contra amicu nc cogitetis in cordibus
uefilris: etiuramentu mendaxttc dHigatis.DauidvJaUz. lau
dabuntur oes ([ui iurant in Dwo, <juia cbjlrucium ejl os lo<\utn
tium in\<luaSalom.Vrouer.-ii.Qm quod <[uidt nouit, lotpitur,
iudcx iuflitict cjl: quiaut ment\tur f tcjlis efil fraudulentus.Kcs
clcfiaflic.ziAurationi non ajfucficat os tuu.Vir multu iuras ne;
fkbitur iw([uitatct& nondficcdct a domoillius flaga.Si in ua
cuil luraucrtt uir y no iujlficabitur. \ndficifhnat<r linguctos tuu
no ajfucficat : cfl cmm in lUa uerbu fcccati. Nominatio Det no

Zachar.
Dauid,

Salomon.

J\t affxduain orc tuo: & notmnibus finSloru ne admifceans :
mmtA non ens immums ab as.Augutt. dc Vcrbis Apejidii
Uomincs filfim iurant^ucl cjuu fhllunt. Aut putat homo fil.u
efjcjjr tn profulfo\urat,et nihihminuscu fcelcrc lurat idein -.
hb.contra mendacm .Dico uohs, no mratc omnmo f nc.j mran
do ad ficihtate turandi uCn\atur:dcfi:ditatc ad confuctudme:
dc confuctudinc in pcnuriu dcadatur. Ide \nEp\fl ad VuHico
la. Innouo tejlamcnto diclii cjl f nc ommno lurcmus ^uod miH '
quidcproptcrca diclu ejfc u\detur f non qwa lurare pcccatu cfl;
Jcd quiaperiurareimmanc pcccatu cjl^quolongcnos effc uo',
luittfui omninone iurcmus commonuU. Hieron.iib.i.zz.q.Ani \\ ltton ^
madvtcvcxiducflfluodiufiurandufas habcatcomitcs, ucritatc,
iudicnl, iudiciu,at<ii \uM\t\d.fi ifiadcfucrint , neqi mramentum
crit, fcdperivrmJde fupcr Matth.hb. . Admonendi funt •
oes ut dilwcnter caucant pcriunumon folu m altari fcu fant
Sow rchfiijs\fed ct comum loquela.Greg.fupcr illud Niatth. Gregorius. '
Non pcr\urab\s.><operi\tus iurare proh\bu\t,fcd occafionc pcr
iury^uodperfeSwscftcuitarcJocun^ l J l 0TUU

1i.ca.yi .Sicut metiri no pot^q no bajurfic pcnurarc no potcrit,
<j mrare no appttit.So cfl cotra Dci prccccptu mrarc: fcd dum
usuiurad\jac\mus, periury crime incurrimus.Sunfjua ergoiu
rctfl pcriurarc timetjs\u\ti ut fallat f pcriurant : ut pcr fidcfi
cxamcntxfde faciat uerbv.ficqifillctcs du pcriurat } ir metwn
tur, homxne incautu dccipiut. Plerucji fme iurametolo^ difioni
musfid mcrcdulitate eoru^no credutfluoddicimusjurarc re
peUimuntaliqi ncccff\ta*e iuradi cofuetudmc f a:\mus.Grauitcr
delmquunt , (\ui f\b\ lo(\uentcs iurare cogunt . Quacunque
trtc ucrborum (\uis([ue iurct , Veus tamcn , qui confcientxct
tcflis ctt % itahoc accipit , ftcut iUc cui iuratur intehgit.

Dd \j

Maibaus.
hteobuj
loanncs
Apojlol.

Tauhs,
Zacharias.

Non cfl olfiruanium iuramentum, quo mahm incaute promit

limus: ueluti f. ijuifpiam adultercc pcrpctuamcum ea pcrmanen
di fidcm pouiccatur . Tolerahdius cjl cnim non implcrcfacra
mentum } cjucim permancre in flupri Jlagitio.

Dc Mendacio. 1 Cap, LlIIL

ESt autem mendacium filfi uocis fignificatio cum intentio
ne JaUcndi ♦ Vnde mcndacium tunc froprie committiz
tur quando quis uerum occultando filfum ajfirmat t aut
Mritntem , quam nefcit , affirmat , &r mentitur . Verum tri
fkxeflmendacygenus , ([uod fi fcire cupis lenignclc&or, ai
tertium fintent .dift.tf. recurras . in prafenti autem cap #
de mendacio ut efl peccatum citantur auBorimtcs •

Hicrcmias,

Omlnus dicit in Euangelio Matth. i$*Non di
ccs fihlfum tcflimonium . lacoh. $.Nolite ghria
ri & mendaccs effe aduerfus uerimtem * 4 Ic$
annis . z . Omne mendacium ex ueritate non
cfl.quis autem csl mcndax , nifi is^ui negat ,
quoniam lcjiis non efl Chriflus t hic cjl antichnflus qui ncgat
patrem & filium . Vaul. a\ Ephcf 4. Dcponentcs mcndacium
loquimini ueritatem 9 unufquifque cum proximo fuo , quomam
fumus inuiccm membra ♦ Zacharice. 8* luramcntum mendax
ne diligatis ♦ Loquimini autcm ucritatem unufiuifq; cum proxi
mo fuo ; ueritatem ir iudicium iudicate in poitis ucflris.Efiice
lo. vopulus ad iracundiam prouocans cjl , ir/i/tj mendaces , fi
ly nolentcs audirc legcm Dci ♦ lhi. 9 . Vrophcta doccns menda
cium ipje efl caput & cauda . Uicrem. 7. Nolitc confidcre in

uerbis mcndacij dicentes temflum lDomini, temflum Domini y 9/"*
tcmflum Dominiefl . Ofee, 4. M alediUum , ir mcndacium
l? homkidium , &Jurtum y isr adulterium inundauerunt: et
Janguis fangulnem tctigit. Vrofter hoclugcbit tcrra i? injvrc
mabitur omnis habitans in ea ♦ Dauid FJld. r • Odijli omncs Dtuii
qui ofcranturim^uitatcm; ct fcrdcs omncs <jui loquuntur mcn
iacium . Idem Vfal. x *x Ego dixi in exccjju meo omrixs hoz
tno meniax . Salom. Vrouer. 1 0. Qui niiitur mcndacijs , hic Salomon,
pafcit uentos , idcm autem iffc fcqwtur aues uolantes . Abz
fcondunt odium labia mendacia , (jui frofcrt contumcham infu
piens cfl . ibi, *i. Abominatw efl Dno latia mendacia : qui aut
fideliter agunt flacet, eiAbi. 14. Libcrat dnimas tejlis fidez
lis : frofcrt mcndacia uerfifcUis. Tcflis fidelis non mcntictur\
profert mcndacia teslis dolofiis . Ibi. \&\ Yaljus tcflis non erit
impunitus : ir c[ui loauitur mendacia fcribit ♦ [bi. $0. Duo ro
gaui te Domine ne dcncgcs mihi antequam moriar . Vanitaz
tcm I? ucrba mendacia longefac a me . Ecclcfiaflic. caf ♦ 4 .
Now contraiicas uerboueritatisuUo modo : £r dc mcniacio in
cruditionis tuce confundcrc ♦ Ibi. 7. Kohamarc mcndaciumai
uerfus fratrcm tuum, ncq; in amicum fimditcr facias . No/i
uclle mcntiri omne mcniacium : affxiuitas cnim iUius non esl
lona.lbi. 2>o. Offrobrium ncquamin hominc mendacium^r
\n ore indifciflinatorum affidue crit ♦ Votior efl /ur, quam af
fiduitas uiri mcndacis t fcriitioncm autcm ambo hcrcditabunt.
Augufl. in hb. dc conflicl. uit. O uir. Ncc artficiofo mcnda Aupfl.
cio , ncc fimflici ucrbo ofortct qucnquam dcciperc, quia auomo
dohbct mcntitur tjuis , occidit animam ♦ Cum humilitatis cau
fa mcntiris ^fi non cras fcccator f antequam menticras, mens
licndo cjficcns, (luodcuitaras. IdcmadCafulan. Wtcr^ rcus

Hieron.

Grcgorlui

cfi 9 & (fui ucritatcm occultat , {? <jui mendacium dkit * <\uic%
ir illc prodcjfc non uult , h-xftc nocerc dcfidcrat .Uicron *
fupcr M'chxam , Congrcgationcm diuitiarum feauitur mcn
iacxum: manus cnimaffucta thcfauros condcrc Jraudulentam
linguam pojfidct : ucritas paupcrtatcm : mcndacium diuitias
carit . Idcm . tAcndaces faaunt , ut ncc ucra diccntibus crc
Kwbrofm . datur . Ambr . in fcrmon . dc Dominica de Abraam . Cauc
tcfratrcs mcniacium ; <\u\a omncs qui amant mcndaaum , filu)
funt diaboli ; non folum \nfafis ucrbxs ,fcd &r in fimulat\s
opcribus mendacium cft . bAcndacium nanque cfi fc Chrftiat
num dicerc, ir opcra Chrifli non ficere : mendacium cjl Epi
fcopum Jaccrdotem , ucl clcrxcum fc profiteri , ir contraria
huic ordini opcrari . Grc^or . hb . S . Moral* Nonnunquam
pcms csl mcndaaum mcditari ; cjuam lou\ . Nam loqui ple;
runq; prceapitatioms cjl ; mcditan uerb ftudifc prawtaUs .
iAcndacu quofoinus pcrfctli um fummopcrc fugiunt ; ut
ncc u\ta ahcuwi pcreorum fallaciam dcfindatur, nc fux aniz
mce noceant dum prxftarc mtuntur carni ahenx , quanquam
hoc pcccatigcnus fiall\me credamus rclaxari . Nuw fi (ptadi
lct culpa fccpicnU folct pia opcrattone purgari , (juanto
hocficdc abftcrg\tur } (\uod matcr boni opcr\s \pfa p\ctns adm\t
Ifiiorus. tit - ' fd° r • ^c Summo bono hb . z . cap . lo . 'R.cddu ftpc ho
minem multa ftlfitas ctmrn \n ucritatc fufb&um . S<cpc ucra
fromittit , (\u\ filfa d\Uurus cfl : ut cum prtmum acquficrit fi
dem : ad rclijua mendacia audicntes crcdulosfaaat. Sonnun
quam filfttas ueriloquw admngitur : £r plcrunqi a ucrimtc in
cipit , filfa con fingit . Latent fizpc ucnena circum hta mcl
le uerborum : et tad\u dcceptor uentaicm fimulat^ub ufpfil
hndo dccipiat, &onnun<]uam pcius cft mendacium mcditari cf>

fyui { Summopcre cauendumcjl omne mendacium. hlendacij
genus perfettiuiri fummopercfugiunt ; ut nec uita cuiufiihet
fer eorum fithciam dcfindatur ; ne fuce arixmce noceant y dum
prtfiarc ahcnce cami nitunmr . Mulrn mcntiuntur multa^fin
gunt hominrs propterhumanamlaudcm :fcq>fit, ut ifii mcm
iiendo pcrcant ,ireos , c[uos laadant ad uanceglonce ruinam
fcrducant . Idem. Omne, c[uod a ucritatc dfcordat ,ini [uims
efl, Yfloin uerh ucrax ,ncminem mcniicndo fillcns. non &
hud dicas, & ahud m animo tencas ♦ Vcritas malos non amat y
ncc c[uxr\t ufuras,

De Dctradionc. Cap.LV.

D&raclio cfl dcnigratio alicnce fixmct fer occulta uerla ♦
Vel efl Jeminatio mali occulte in froximi iniuriam. vif
fert detraclio a contumdia } c[uia contumchfus per aper j
tn dicla intcndithonori derogarc ♦ DctraUorucro mabjentia
froximi cius fiimam lvd\t . Dc Detratlione igitur iffa m fr<t
fenti caf . flurcs adducuntur auUorimtes.

lc\t Dominus Zxodi . zz . Deo non ictrat Pjrf x
hcst ct principi pofuli tui rio malcdicesjac . 4. i flf ©I?Mi
NolUe detrahere altcrutrumfratrcs mel Qgi
deirahit fraUi , aut ([u\ iudicat fiatrcm fuurq ,
dctrahit legi , & iudicat . lcgcm . * . Vetrl 1.
Deponentes oem mahtia.ir omnt dolu } & fimuhtioncs ct inm Tctm
dias&omncs detracliones ficutmodo gcmtnnjuntcs rationaz
hles fine dolo lac concupifcitc 9 ut in eo crefcatis infalutcm .
Vaul, ad Roman, 1. DctraclorcsUco adihhs.ad CormthS. Vaulus

Nec mahdici ncc rapaccs j re^ttum Dei poffxdcbunt ♦ Ifci. 10.
Ne^; murmuraucritisjicut qucdam patrum ueflrorum murmu
raucrunt ir fcricrunt ab cxternnnatorc . AdVhdippen. z.
Omma autcmfacite fme murmurationc fcr hcefitatione , ut fi
tis fine quccrela • ir fvnplices flijfnc rcprehcnfione. Salorn*
Sdomon. vroucr. 4. Remoue a te os prauum ; &r defrafcen/id labia fint
frocul a tc . Ibi . . Qui defrate a[icui , ip/e fc in juturum
obtigat : Qwi autem timct pneceptum in pace ucrfatur ♦ Ifri ♦
2.4 . Cum Jerra£fori?7W5 ne commifccaris ; <jut?niam repenfc
confurgit perditio eorum 1 ruinam utriufq, cjuis nouit i
Cogitatioflulti peccatum cfl , & abhominatio hominum detra
Hor . Sapien ♦ 1 . Tumultus murtnurationum non abfzondc*
tur . Cufloditc crgo uos a murmuratione , qucc nihil frodcft,
ijradetraBioneparcitc\\ngu&. Mcclcfiaflcs. *o . Si mor'.
icat ferpens in filentio^nihdcominus habct y fti occulte dctra
hlti hugufi . fuper AludPfal . Proec ut me Migcrent t
dctrahebant mihi. Vlus nocent in membris dctrahcntcs chri
ilo t ciuianimascredcntiumintcrficiunt,ciuam c[u\ cius carz
ncmmoxrefurreBurampcremcrunt . \dcm dc diffvnt .
Ob\oc[uium efl alfcnti dctrahcrc , & dolose vwrdere ♦
Hierony . in Epifl . ad Scpotian. Cauc nc aut linguam.aut
aures prurientes habcas ; idcjl , aut nc ipfc detrahas a\ys, aut
dios audias dctrahcntes . Idem in Epifl ♦ Kon nnnus aunlus.
quam lingua fugias dctraclionem ♦ Nam detraclor dum te
uidet non hbcnter audirc 9 non faaTe potefl dctrahcre ♦
I dem ad Cchnth . Nulli uncjuam omnino dctrahas ,<dr fi <&
^orumuituperatione tc \audahikm uidcri uclis , magis tuam
uitam ornarc dfce, q[uam alicnam carpcrc : Vaucx autcm
Gretorlui. font , huic uitio rcnuncicnt ♦ Crcgor . Supcr Ezce

Augufl.

llitmym.

chiclcm homll. 9. Qmd aliud dctrahentcs ficiunt, mfi <|uoi m
pulucrem fufflant, ir in oculos fuos tcrram exatunt 9 £r unde
puluis dctrdciionis pcrjlaucrit t minus indc ueritatis uidcant f
Varcant fingulx dctraUioni lmgu£ 9 cuJ}odiant'q;Jermones fuos 9
i? fciant,([uia cuncla, ([ucc dc alys \o^uuntur t fia jinteniia iu
dicabuntur ♦ \icm . Ccclorum enim rcgnum nullus murmut
rans accipit : nec uUus 9 <jui acciptt , murmurare poteft . Ifidor. i/iicnu.
Non detralias pcccanti , fcd condclc . Quod in alio dctrahas 9
\n tc potius pcrtimefce . DctraBorcs omncs reprchcndunt t om
nes uitupcrant . Quando ahum dctrahis 9 te ipfum difcutc.
Quanio ahum mordes, tua peccata rcdargue. Nunquam dct .
trahcs ,fi tc bcnc profjicxcris ♦ VterCyfimile crimcn impcnz
dit^iT-rtuidetrahit.&cis .duidctrahentcmaudit. InVita _ .
Vatrum.tAeaus est comcdcrc carnem ir vwerc uinum, (juam
comcdcrcinuitupcrationcmfratrisfui. Sicut fufurrans Jcr
pcns Euam dc Varaifo dciccit 9 fic qui detrahit fratri fuo von
Jolum Juam Jcd ctiam audientis animam pcrdit*

Dc Contcntfonc,& Difcordia. Cap. LVL

ESt autcm contcntio propru) impugnatio ucritatis cu com
fidentia clamuris • Large autcm cjl ctiam finc impugna
tione ueritutis, Conttntio in ucrlis , rixa ucrb in ficlis t>
d.iquando mmcn nomina hxc confunduntur . Difcordia autcm
efl ira acerbiorintimo odio Lr cordc conccptu . Vndc diforz
iia cfl quzdam uoluntatum difgrcgatio ,qua uchnms unius
fcrtur in unum , Ir uoluntas alttrius fertur in aliud . De
Conttntionc igitur ipfa atq> dfcordia m prxjcnti cap. citan
turauttoritates.

E E

Mathxui

tucas.

Itcchus.

Tauhs.

Sahmon,

Ominus dicit in Euangclio bAatth. *i. Omne
regnum diuifim contra fc dcfelabitur y ijr om
nis ciuitnsucl domus diuifo contraji non flaf
bit ,lbi. 13, Inimicus fupcr fcminat zizania
inmediotritici . Ibi. 18. Ve mundo afcanda
\is . Kecefic efl enim ut ucniant fcandala: Veruntamcn ue
hominiiUipcrciucmfcandalumucnit. Luor.i*. Contcndite
intrare pcr angujlam portam : quia multi C dico uobis ) qutz
rcnt intrarc & non potcrunt . lucofc.*. Si zclum amarum ha
lctis ' & contcntioncs fint in cordibus ucflris , noliteghriaf
ri & mcndaccs cffc aducrfus ucrimtcm ♦ Non cfl cnim ifia fa
pientia dc furfum dcfccndens a patrc luminum;fcd tcrrena,
animalis & diabolica. Vbi enim zclus ejl ir contcntio , ili
inconflantia 1? omne opus prauum . i . Yaul. ad Corinth.i ♦
Cumcnimfitintcruoszclusircontentio , nonnc carnaks
eflis , Lr fccundum hominem ambulatis ? Ibi. 7 . p ace cnim
uocauit nos Dcus ♦ ibi . i 4 « Ncn cnim cfl dijfcnfwnis
T)cus,fed pacis. Ai Ephcf. c . Yax fratribus& chari
tas cumfiic a Dco patrc &r IDomino noflro hfu Chriflo ♦
z # AdTimoth. z. Soliucrbis contcndcrc : adnihil cnim
utilccfl } nifiad fubucrfioncm audicntium . KdTitum ♦ l*
Stulms autem auccflioncs f gcncalogias , ir contcntwncs &
pugnas icuita . Sunt cnim inutilcs & uance . lob. 6.
Rcffondcte obfccro abfq; contcntione ; et hqucntcs, id , ([uod
iufium cfl , iudicatc . Sahm . Yroucr < l . Non cotcndas adc
ucrfus homincm fruflra ; cum ipfc iibi nihil mah ficcrit ♦ lbi.
15 ♦ Intcr Jupcrios fcmpcr iurgia funt . lln . *s . Vir
iracundus prouocat rixas : quiucro paticnscfl mitigat fufciz\
mtas . Ibi 3 ijt . Uomo pcrucrfus fufcitat Ucs ; &ucrbofus

feparat principcs , \h . 17 ♦ Scmpcr iurgia malus qxurit :
angclus autcm crudclis mittetur contra cum . Jii . 20,
Honor c/? homini , <jui fiparat fc a contcntionibus . Omncs
autem Jlulti mifcentur contumclvs . Ecclcfiaslic . 4 . No^
li cfft ficut lco in domo tua , cucrtens domcfiicos tuos ,
primcns fubietlos tibi. Ibi. % . Nom contcndascum uiro
locuplcte - t ne fortc conllituat litcm tibi ♦ Non lifjgri cww /:o
minc potcntc , »c /5rfe inJfc in manus illius . Augufl.. Augufl^
tp . cap . f 7 . Dif?c:fioncs nunquam debent amari :fed

.atiquanio tamcn aut a charitatc nafcuntur , au* charitatem
frohant ♦ cwm ficdc inucnitur , <jui uc/tf rtprchcn?

dit Et ubi cfl illc fipicns , dc c[uo fcriptum cfl ♦ Corrh
pc (apicntcm , ir amabit tc ( Numpid tamen idco non dc,
bcmus rcprchcndcre, ct corripcre fcatrcm , ne fecurus tendat

/ty mortcmt Hieron. Supcr illud Vroucr . 50. Qui uelxz
mentcr cmungit , chcit finguincm * Qm modcfle alloquitur .
froximum ,gratum accipit rcfyonfim , & auafi de uberibus, ' n>mii,#
in quibus lac quxrcbat , butyrum cxprimit . Scd (jui incxpto
uerbo rixam & dfcordiam exfraterno corde prouocat , quaz

fi neccffaria ultra modum cmungcns , finguinem ehcit .
A)nbr. In hl. dc Vatriarch. Mclius csl ctmgrarc cum Amhofm .
graiia , c\uam cohabitare cum difcordia . Mehus esl fine
htc abire quam cum iurgio refidcrc ♦ Krila jfatia pofiunt
effcfaUi dfcordibus ; quictis & pacifias ctiam angufla abwiz
dant ♦ Diffonis moribus etiam (fatiofa arclantur ♦
Gregor . in Vafior ♦ si Dci uocantur fiy-, qui paccm g ^oriMi

fociunt , proculdubio Sathanx fiint filij \ <jui paccm cont

fiindunt . Quifiuis ergo fiminando iurgia ddcttioncm
froximorum perimit , hofli Dci fitmdiarius feruit ♦

EE i,

Difcordcs tamdiu nuUum lonl operis (acrificium Dco immot
lant f (juandiuaproximorumcharimted\fcordant\ ldcm Mus
nus a Dco non accipitur, nifi ante difcoriia ah animo cxpellas
tur ♦ Uinc pcnfari potefl } quam grauis ejl cu\pa d\fcordice,pro
qua ncc munus accipitur. ]fidor. dc Summo bono. \\b. ixap.p,
Skut opmndum cfl t ut boni paccm inuiccm habcant : fxc opmn
dum efl, ut mali iuuiccm fint difcordcs. Concordia critm malo
rum hominum diu\ditur 9 ut eleclorum uia tendcns adhcatitudi
nem non impediatur ♦ Impeditur autem iterbonorum ft mare
hoc efl unitas non diuidatur iri\<[uorum . Idem . In nuUa caufa
contendas f quia contcntio litcs parat 9 contcntio htcs & rixas
gigriit . Qontentio Jhuccs odiorum acccdit& concordiam con
tentio rumpit ♦ Sicut conflrucre folct concordia , im contentio
ieslruit . ldemSo\i\o([. hb.l.cap. Zl. Si contriflaueris in a\ic
quo fratrem tuum,fetis fac iUi ; fi pcccaueris in cum age poenx
ftntiam coramiUo.

Dc Amicma, SZ Immicitfa.
Cap. LVII.

AbAmicitiafiue amicus cfl amor mutucebcneuolcntitefun
datus fiiper a\\([ua communicatione (^ice (juadruplex cfl 9
Jecunium qubd quairuplex cfl mutua communicatio 9
f. naturahs^ domeflka, ciuihs , ir diuina , dc qua in pr&fenfx
cap. traduntur auttorimtes . Ar\imaducrfione mmen d\gnum
cjt 9 qucd <\uia (jui amicus Dei cfl , mundum odio haletiUumq,
fibi protcruum inimicum fhcit , obii titulus effe dcbet 9 ie Ami
citia.f Dci, &r \nimicit\a>fmundi.

Ominus dkidnliuangelioloanms. Vos lotnntu
amki mei eritis y fi feceritis cafiucc prxcipio uo
bk.lacob. 4. Adulteri nefcitis ,^uod amkitia Uco * *
huius fccculiinimkacflDco? Qwcunq; crgo
uolucrit amicus cffe feculi huius jnimkus Dci
onttituctur. Paul ad-Rom. '&) Si ficri potefl qMcx uobis Va j M4

[f\ rr

cfl.cum ommbushomin'^l7s"paccm habentes . Non uos mctip
fos defendcntcs, fcd datc lecumirz. Scriptum cfl cnim mihi uin
diclam, ir c?o rctribuam ♦ • Sedir fi cfurkrit inimicus tuus}
^feI'tIIum-^/i'/|i9f^ , ^fd^^ifiKdFW^^I^^efriM fictcris car^oncs
ignis cwcres fiipcr caput cms. Exodi. $4 . Cauenc uUcjuani Exodus.
cum habita\8r$ms tcrrcc iunvas amkitias , tfut fint tibi in ruit
nam l lob. 7. Qni tollit ab amicofuo mifcricordiam j fimorcm m
Dci dcrclin^uit . vauii Ffal. 107. ln Deo fkciamus uirtutem, ^^zL
ir ipfc ad mhilum deducct inimkos noflros . Salom. Vroucr.l.
Ne moliaris amko tuo malum , cum illc in tc hahcat fiduciam.
Ne dkas-amko tuouadcet rcucrtcrc,ct cras dabo tibi,<um Jla
tim poffxs darc Abi. ".QhkJ dcfbicit amicum Juumjndigcns
cordccfl ♦ Ibi. 14. Amki diuitum multi.lbi. 18. Omni tempo
re diligit, qui amkus csl : & fratris in angujlys comprobatur*
ibi. 19. Diuiticc addunt amicos plurimos } a paupcre autcm , Lr
h tjuos habuit f fcparabuntur ♦ Mulfi colunt perjonampotcnt
fw,£r amici funt dona tribuentis . Yratrcs hominis pauperis
oderunt eum , infupcr ir amici procul reccjfcrunt ab eo Abi i
Zf. Caufam tuam tracla cum amico fccrctum cxtraneo
nc rcueles ♦ Sicut noxius cfi , <fui mittit lanceas h* fagittas in
mortcm ,fic uir 7 <jui fraudulentcr nocet amico fuo ♦ ibi . 27.
Amicum tuum t iramkum vatris tui } ncdimiferis . Ecclefiaz
Jl ic. 6. Amko fi&cli nuUa ejl comparatio , Amkus fidelis pro*

fe£fco cslfirtis | ([u\ inuenit iUum , xnucmt thcfaurum . Nos
It yien pro dmico tao iniwiicu; proximo . Vcr&wm dukc mulz
tiplicat amicos : ir mitigat inimicos . Si pojjidct amicum in ten
totiont poffxlc illum , ir non ficxlc crcdascx \ tjl cnim arrni
cus fecundum tcmpus fuum 9 & non pcrmancbit indic tribula
tionis . Ejl amicus ([ui conuzrtitur ad imwicifiam . EJl autcm
amicus ffocius mcnfie: & non pcrmancbxt in dic ncccjfinxtis .
Kmicus fi pcrmanferit firmus, erit ([uafi ixlx,cofe([ua\s ; ir
cum domctticis tuis frdclitcr agct . Ab amicis tuis attcndc, Lr
ab inimicis tais feparatc ♦ Amici^s fidchs mcdicamcntum cjl
uitte , ir immortalitatis . ibi . <> . Nc dcrclinquas amicum
anti([uum , nouus cnim non erit fimdis xUx . Vinuni.nouum ami
cus nouus ; uctcrcfcat , <Lr cum fuauitate bibcs illudi ibi. iz.
Non agnofcitur in borns amicus: h* n6n abfcondxtur in malxz
inimicus . Nori crcdas immico tuo in xtcrnum . \n labys fuis
indulcatinimicus : ct in coric fuo xnfxdiatur, ut fabucrmt tcm
fiueam . ln oculis fuis laJxymatur xmmicus : & fi inuencrit
tcmpus non Jatiahxtur Janguine . lti . * <> . Inimico noli cnar
rare fcnfum tuum :&ficjl tibi dcliclum , noli dcnudarc .
fiudietcnimU.&cuJlodicttc, Lr ([uafx dcfcnlcns pcccaz.
tumodictte. Ibx. Quuonuitiatur amic* , difiotuxt ac
triicifiam. Yidcm poffidc cum amico in paupcrtatc iUius , ut
ir in hnis illius lcctcris , in tcmpore trxbulationis iUius perma
nc ,utir in hazrcditate xUius cohxrcs fis . Amicum Jalutarc
non confundaris ♦ A fhdc iUms non te abfcondas ^irfx ma'*
la tibi cucncrint , pcr iUum fufline . Ad amicum ctiam fi proz
duxeris gladiumnon dcfycres : ctt enim regreffus ad ami^
cum . Si aperucrit os trifle , non timcas : Efl cnim concor?
datio cxccpto conuitio , 6* impropeno , h phga dolofa .

Beatus (jui inucnit amicum uerum . Ibi . 27.
Qui dcnudat arcana amici , perdit fidcm ; ir non inucnkt ami
cum ad animum fimm l IDcnudare cmm amici myjlcria dc:
fycratio csl animce . ibi . 2#. hiemcnto nouijfimorum } £7* iw>t4»a
dcfinc inimkari ♦ 'Vrr peccator turbat amicos , £7* m ?werf/a
pa:em habcntium immittitinhnkitiam . lfci • 2<> . Cuw ami
co tuo confirma uerbum, i? fidchtcr age cum illo t ir omni
tepore inucnics, ([uod tibi ncccfjariu cJl.tbi.yj.Qmnis amkus
dket^isr ego amicitid copulaui : fcd ej\ amkus folo nominc ami
cus. Nmme tnflitia mcj} ufij; ad mcrtcm t Sojalis aut } i? <nm\
cus adinimkitiamconuertcntur ♦ Augujl . hb . 82 . ([uxi /U£i*ff<
flionum* Sihilficprotat amiciim } ([ucmadmodum oncris
amici Juppirtntio ♦ Ncmo nifi per amicitiam cognofcitur t
ir ideo amicorum mala firmiter fiiflincmus; <[u\a bona coz
rum nos dclcUanl ir tenent . \dcm in ({uodam fermone . "3 * ! ^
Nom cnim proptcrca dcbcs amicum amarc ut aliquid tih prct*
ilct ,uf pccuniamuclaliquid commodi tcmpordis ,ww cnirti
illum amares y fid id , ([uod tibi prxflat . Amicusgratis aman
ius efl propter fc , non proptcr aliud . Si autem coarUat fe
amicitice regula ■ ut grafis dihgas , (pxam gratis am'andus\efl
vcus , (jui iubct ut hominum diligas \ Kihil dclcttabihus JDeo 4
ldcm dc ucra rchgion . Ucec efl pcrfiBa amicitia , ([ua potius
potiora ct minusminora ddigimus.lde hb.i.Ccfeffiontyiamat
nofahraKeTs.v.labor no amantibus graui*. ^olusamor efi <jui
nomc difficultatis crubcjcit. Amkitia cjl dulcis prcptcr unim
Ye in muhis animis. Ko efl ucra amkitia nfica cogJutines intei
herctcs tibi uera charkate. Hicro. lnamia<njrcs (ju(eri(ur\ Hi ^onym.ad
fcduolutas^a ct aticruab amkisfvpc przfoturjtcru fcla cfa Vcmctri 'd*
ntas miW^edM^^et zadem\\t%)r.a ajniatia e, Idc PEjfc

«II

cum alte

riui

Ifxiorus.

«^c ^

bulationc M>kuo,,£' > lcu ^s'c,, rc it^' 1 ' & *«W

in triz

fid proDeo^ ^J^r anhnus,

tcrcum amp!caitur ■ ^ uc ro pro ** Profi ,

tur . Vb, cu „ a;eni n ^ «cx c l uJl £ rC > *«>P>°< fraudul cn

II*

fi<xt\m\i dcfjiicit. c[uem fd ddigere fimulauitMari autem funt
amici, <jui ufq, infincm cbari exiflant . Quos cnim ante cons
giufmatos charitate babucrunt , f oflcfuam ad culmen howm
uecrint 9 amicos halere dcfliciunt ♦ Ibi.^o.lUa uera csl amicitia,
<[ucenib\\ c[uccritexrebus amici nifi folam bcniuolcntiamytfi
gratis amct amantem . Vlcrunq- amkitia ex ncceffimtc ucl ini
digcntianafcitur,ut fitfer qucmiiufcf, cluoddcfidcrat^confis
quafur. llle autem eam ucracitcr cfuxrU , cjui nihil egendo eam
affetit . Sam \lla ex inopia breuis cfl irfugatajfla fura ata;
fcrfctua.lbi.l*. Amic\t\ain rclus tantum bomshabcndaejt.
Nam ([ui ca in mah utuntur , non fibi amici Jcd inimici exis
flunt ♦ Idcm in Sohhcj. Now fis lcuis in amicitia . Kctine fcms
fcr wKiium conflanticc. Mdius eslinimicitias hominum infis
ddium fubirc ferfetuas ,([uam Dci ofifenfas amicitus noxys
frouocare .

Dc Conforrio bonorum , 8C malorum .
Cap.LVlIL

COnfortium iffctficiems dicitur } ir confors farticcfs ;
focius ciujdcm fortis ir conditionis ; ir fotefl trah\ ai
bcnam, Lr ai ma\am partem . Nam bonus \n eonforti*
lono \ ir ttalus in mah ; & ita cum fitntto finclus cr\s ! &
cumperucrfi fcrucrteris . Et fictn frcefinti caf. cimntur auz
ciorimtes Se confirtxo bono ir ma\o, utir aUcrum fefiamur,
aUcrumfcnitusfuoiamus.

Ominus dicitin Euancreho Matth , iz . Bonus Math * vs -
homo de lono thcfiuro frojirt bona . Ef ma\m
homo dc mah thefauro frofert mala. i. vaul.ad
Corinth. 3". Kefcitis cjwamodicum fenrcntum
wmmmajfamcorrumfit • Iii.if. Ccnumfunt

fconoi morc* cohquia fojui. ^fl-J Timorib.2.. Difcciant ab iriit
(juitatc omnes, (jui inuocant nomcn Dommi. liem ai Philipp*
Iniifaforcj mei cffof efirat rcsjir objcruate cos, (jui im ambu
lant y ficuthabctis firmam noflram. bhuhicriim ambulant f (juos
fccfe iiccham uobis , (juorum finis intcritus t <juorum Dcus ucn
torcfl, ifgloriain confufionc ifforum, (jui tcrrena fafiunt.
tiojlraautem conuerfatio in coclis cfl. i.Pcfri.i.In timorein
colatus ucslri tcmpore conucrfamini^fcicntes quoi non corruz
ftibilibus auro ucl arocntorcicmfti cflis de uana ucflra ccns
ucrfitionc faternc traiitionis y scd fretwfo fanguine (juafi agni
incontaminatiir immaculatiChrfli.lacob.l. Quis faficns isr
Jufcipliyiatus intcr uos ? . Ofliiat cx bona coucrfatione oferafio
ne fuq in manfuetuiine fofientice.Bauid.Pfal.^y.cu saclo fan
Bus cris f ir cum uiro mnocentc innoccns cris, &cu clctlo elc
$*lm$n. ttus cris f & cumfcrucrfo fcrucrtcris. S alom. Vroucr. 1. Fili
miji te laclauerint fcccatorcs t nc accjuicfcas cis Jti.J.Ne cmu
lcris homincm miuflum^ncc imitcris uias eius.\bi.*l.Qui cum
faficntibus graditur t fapcns crit % Amicus autcmjlultorum fi
rrnlis cjficietur. Ecclcf. J.uifccdc ab iniquo^if dcficient mda
abs tcAbiSMt defticias narrationcm frcslyterorum fafxcnc
ium\ b* in frouerbus eorum conuerfare. Ifci.^.Viri iufli fint
tibi conuiuce: i?in timore Dei fitgloriatio tua.lbUl. qui tet\
gcnt f\ccmjn(juinabitur abcaxir (jui commuriicaucrit fufer
bo , iniuet fufcrbiam. ?onius fufcr fe tvllit y <jui honcflwri fc
communicat. E* dxtioritc nc fociusfucns. \bi. y}. Quemcunqi
cognoueris obfcruantcm timorem Dci^affiduus ei c S7o.lti.-4 * *
"Eihabominationum funt fibj fcccatorum; ir (jui conucrfantur
fccus iomus imfiorum . ibi. 11 . Qw comitatur cum uirc in\c
quo t ct obuolutus efl h pcccatis eius, una hora tecuf crmanelit:

Si aut dedinaucris,nonfupportalit tc.kugufl.Ve &M.Chrb A **"/*.
Jlian.ln diucrfis coucrjatwmbus nulla difciplina mehor graui y
et prudcnti Cbrifliano: mfi ut co modo agat^uo agcre wdcrit
ecclcfiam i ad tfuam forte dcucncrit ad dfccndu^uod opus efi. Hieronyms.
Uieron.in Epifl.ad bemctriadcmScmper m comitatu tuogra
ues fccminas babcas: mores enim, & fludia dominaru plcrucfi
cx anciUarum & comitantiu moribus iudicantur : ([ualis cnim
quxffitjalium confortio dclcttatur. kmbr.in auadam cpiH. Ambroftus
Magis mores comcndat flatu^ftatus mores.cttnimquoflatus
infenor/o mrtus emmcntior.ldc.Santtoru uitd cceteris norma
uiuedi eius.lde fuper Luca libA.Caucamus pc*fidu, caucamus
froditorcm y nc pcr unupiurimi fluUucmus. Grcg. fupcr Ezes
cbiele bom. 9 .\nfirmidcbent uitarc focxctate prauoru, ne mda,
ojuce frcquetar afyicifyct corrigcrc no ualet,dclcttctur imitaru
Idc Ib.iMoralfupcr tUud lob.Vir crat in tcrra etc. Nun ual
ie laudabdc ehnucffc cu bonisjcd bonu cf?c cu mahs. Sicut
cnim grajkoris culpx efl intcr bonos bonu no cffexita immcnfi
cji pntcon^ bonti it mtcr malos extitiffc.ldcm.Qui fantio m
roaihxrctjx cias ajfiduitatc & ufu lequntionis cxeplum aa
cipit.ut acccndatur m amo^c ucritatis. Ifidor. dc Summo bono Ifidon».
hb.$xapA4.honus bonu docct & malus malutct bonus rimlu,
tjr malus lonii.quod tn fit iuxta mcritu populoril.Hi^ui fupcr
na patna dcfidcrant, non folum maloru morcsjcd ct confortia)
fugiunt. Sifucris focius coucrfationis bonorujris ct uirtutis co;
tun\Simdise7iimfimiliconiugi folet .Vcriculofum cfl uitam
ium malis duccrc : Vcriculofam c(l cwn his , <\ui praux uoluni
tatis (unt , fociari . Mchus cfl habcre malorum odium. <\uam
eorum confortium . Sancla conucrfatio confimdit mimicum ?
tedificat proximu m , giorificat Dcum*

Dc Filns,5CPairntibus. Cap. LIX.

DE fltjs atq; parcniibus uarice citantur aucloritatcs in
boc cap. qualitcr intcr fc fc habcriir amari debeant.
primo fccundum charitatis ordincm 9 cjui cjflagitat , ut
Dcus fumme, incomparahliter Lr finc mcn/ura diligatur, des
indc propria animajLrc. dcindc obcdirc parentibus, & dcbin
obJe<[uia cis prceflarc , ncc odio habendi funt , nifi quatcnus ad
culpam, <[uam habcnt , ucl fx obfunt filijs in uia Dci Jccundum
cuangcly ucrba . Dc ipfis ergo iu prcefenti cap ♦ afjlucntcr trd
duntur auttorimtes ♦

Matkc

tuchas.

Ttulus.

lcuiiicus

Tohicts .
Ub.

Ominus dicit in Euagelio tAatth.i o.Quiamat
patre aut matrepluscfi mc , non efl me dignus*
Et (jui amatfihum y autfiliam fupcr mc , non
esl me dignus . Lucce. x$ # Newo cfl <[ux rclin
1 quit domum , aut parcntcs y aut fratres y aut uxo
nm y autfilios propter rcgnumDci t ir non recipiat muttb
plura in /x>c tempore , & in fcculofuturo uitam aternam . z #
Pflul. ad Corinth. 12. Non icbcnt fily parentibus thefaurixat
re , fcd parentcs filijs . Ad Ephefios. Fz/y obedite parenti
lus ucflris in Domino , & uos patres nolite prouocarc ad iraz
cundiam fihos ucflros } fcd cducate iUos in difciplina & corre
ptionc Domini. Lcuitic. *$.Vnufcjuifqipatrcm fuum f & ir.az
trcm fiuam time-at . \bi . 2o. Qui maledixcrit palri fuo , aut
mairi , mortc moriaturipatriq, matriq, qui makdixcrit y fan*
guxscxusfxt fuper eum . Tobiai. 7. Bcnedittio fit tibi fi\\ mi;
quia boni optimi uirifihus es. lob . 27 . Si multiphcati fucfr
rint fity hominis impij ingladio erunt ; & ncpotes eius non fa\.

Ilf

turahntur fane . Ezechielis. *&,F«ks non^fortabit \ni({uim^ M
tem fatris , {? fater non fortnbit ini([uimtem filij . Scd anis\
ma , iter pccaucrif , ipfa morietur. lobcl i . Vcrhu Dh\fiu\s : lolt\.
ueflris narrate 3 et fiy ucflri t ct fitycont gnationialtercc.Dauiit D ' ui<l
Tfal.n-.JLccc fecbcncdiceturhomo, ([uitimet unm.Bencdit
cat tibi Dominus Sion i ly uidcas bona Uierufakm omnibui '
diebus uitce tuce . Et uideasfelios fihrum tuorum , pcem foz
fcr ifracl . \bidcm . Fi/y tui fecutnoucUce oliuarum.in circuitu,'
menfcetuce. Salom. Vrouer.i}. Bonus re\in([uit fehos & ncfoM**™*
Us . Qid farcit uirgcc, odit felium fuum : ([ui autcm ddigit %
lum, inflantereruditAbi.^. Ydius fdficns lcetifecat fatrcm^
irflulm dcfbicit matrem fiamAbi. ^.hafatris felxus fluk
tus y ir dolor matris, ([ucegenuit cum. Corpna jinumfiyfixa
rum : &gloria fiwrum farentes corum . \bi. Qui afflit
git fatrcm , ixfugxt matrcm ignominiofus crit &r injilix .
ibi. lo. Qui maledicit fatri Juo irmatri.extingucturlumcn
cius in medys tcncbris. Ibi.ty Audifatrcm tuum , ([uige*
nuxt te, ir ne contemfferis cum fenuerit matcr tua. Ibi .
Erudi fiiwn tuum , & rcfrigcrabit te i & dabit delitiasani^
mx tuceNirga atqcorrccTio tribuit fifientii:fucr aut f qdimit
titur uolutati fux y cofiindet matrc fua.Ecclefeaslici^. Bndtiia
fairis firmat domos filioru maleditlio aut matris cradicatfunl
damcta.Nc gloricris in cotumelia fatris tui:no.n.esl tibigloria,
ftd confufeo.Gloria.n.hominis cx honorc fatris fui t b*dedc*
cus fily faterfine honore. Quam malcfiima: efil , ([ui dcrclin^
quit fatrem :irejl malediclus aDCo, ([ui exafbcrat matrem*
Fili fujcifc fcneUam fatris tui ; & non contrijles cum in uim
iUius:& fi deficcrit fenfu , ueniam dafc ne ftcrnas eumin
tuauirtutc. ibi. 1. Inomni uirtutc ddigecum., ([uxficit tc : &

mniflros clusnc lcrehn^uas Abi ♦ 7 • ^ f mt , cru ^ ^
los £r curaiUos a pucritia corum . ¥dut tibi funt f fcrua cor
pus illarum , & non ojlcnias hdarem faciem tuam ai lUas :
Nc iucunicris in flys impus i Si multiphccntur , nc oblcttcris
fuper flias f fi non cjl timor D« in iUis.Mdior cjl unus timcns
Dcum f ([uammi\\c flvjimpij. ibi. ;o. Qui ddigit fdium
fuumaffxiuatxUx JlagcUa:utlcctctur innouiffimo fuo. qui
docetflium fuum ,incoc\umm\ttit:Lr xn meiio amicorum
ghriabitur in illo . Qui iocct fliurt fuum , lauiabitur in xUot
ir in mciio iomcjlicorum glorialntur in iUo . Lacla flium
tuum , l? paucntcm tc facict : Luic cum co , ir contrijlabit
tc ♦ Non corriicas iUi , nc coniolcas ; h- in nouiffimo obflu
fcfccnt icntcs tux . Non ics iUi potcslatem in iuucntutc , ir
ne dcfticias cogitatus iUius . Docc fihum tuum , ir opcrarc
inih : ne in turpitudmcm illius ojfcndas . lh . & . A fiy*
tuis caue ,&r a iomcflicis tuis Jeparatc . ibi . & . Yiho^mu
hcri Jratri^ lr amico non dcs potcfiaicm fuper te in uita tua f
ne fortc pxnitcat tc . Melius cfl cmm , ut fily tui te rogent j
(juam tc icff}kere in manus filwrum tuorum . \bi . 4* . Supcr
flium luxuriojum firma cujhiiam , ne quanio flciat sc uenic
re in opprobrium ini micis , ir conflniat tc in muUitudmc pos
puli. Ibi. 1 3. Vtihus cjl Jmefilijs mori ( <\uam rchnpcre Jxli
Avpfl* cs impios . Augufl. ic ucrbis Domini . Scrm. 6. Yatcr ct ma
tcr Jiratione Junt ciucantcs tc ,fi in Chriflonutncntcs te ^
tuikndi funt , dr in ommbus obtcmfcranium cjl cis m omni
wffxone . Mcm . Difcant parcntum fuorum fily , iniauitaz

llicronym. tcs fih non °^ c ff c p°ffz • • tra^lans xUud . Honorapa

trem ir matrcm . Mcretur cxcxtatis fubire Jupplicium^ qui
parcntum fuorum toruo uifu dcffcxcrit, ct clatis ocuhs l&Jcrit

fiefatcm. \dem fupcrillud bAatth. *o » qui amat patrem irc*
S'i ncccffitas ucncnt t ut amor parentum fiuc filioru amori Dei
coptrctur,ct nopo(fitutrujfcruari,odiuin fuos y pictas in r>eu
feruandacfl . Idcin ^pisl.ad hclwdorum. Gladm tcnct hoflis
ut mc pcftmatjbr cgo de matris lachrymis cogirzbo.Vir faptcs
quando fihil fuu bonce indolis amittitjio dolcat (juod •tale pcrdv
derit,fcdgaudeat y duod talcm habucrit ♦ Ambr. de Ojfi . kfl hm\rofm
approbanda liberalitas * ut proximos fcmxnis tui non dcfficias^
fi cgere cognofcas, non tamcn ut 1U1 diclwres fieft uclintcx co 9
auodtupotes conferre inopibus . Grcgor. inquada hom.fupcr Gre i oms '
Euangcha. Diligamus iUos , g nobis cognatione coniunUi funt:
<[uos proximos nowmus Migamus : & ([uos aducrfarios in
uiat)ci compatimur - odiendo h- fugiendo ncfciamus. Ifidor. Ifi&mi.
dc Summo bono hb. $. cap. 2j # Sicut nqflra n.bis non odicnda
ejl anima y fed eius carnalcs affettus oiio habcre dcbemus : im
ncc parcntes odio habcndi funt.fed eorum impedimcnta^ucc
nos abitincrc retto prcpcdiunt: dumtamcn Dominus m prx
cipit a nobis parentes odire ,ficut l? animas noftras.

De Honorc parcntum,
Cap, L X *

ESl autcm honor proprie rcucrentia , dignitas qux
cxcaufa alicui cxhibctur . Ef ([uoniam multa funt 7
proptcr honorcm exhiberc Jolemus 9 lr prcccic
pui parentibus : idco m hoc cap , de honore 3 qui parcntibus.
exhibcri dcbct , copiofz citantur auftoritatcs.

Mauha us.
Mdrctu»

Vaului

Dcutcrong .

Ominus dicit in Euangdto bAatth.* r.ct bAarc.
7. Honora patrcm , It matrcm tuam,ut bcnc
fit tibi. E* aui malcdixcrit patri ucl matri y mor
tc moriatur. Vaul. ad Epfce/X Ydyobcdite p«
rcniibus ucjlris in T ^nino ♦ Hoc enim esl ♦
Wonorafatrcmtuum t iTmatremtuam^([uod cjl mandatum
primum in fromijfxonc t ut bcnc fit tibi , b* fis longxuus fu*
fcr tcrram , ir uos fatrcs nohtc prouocare ad iracundiam fiz
hos ucflros , fcd educatc illos in djciplina ir correftione Do*
mini . \dcm ad CohJJcn.l. Fity obedite farcntibus fufcr oms
nia f fcr hoc cnim flacitum efl Domino . Dcutcron . cap. 4 .
Honora fatrcm tuum, et matrcm ficut prccccpit tibi Dominus
dcus tuus, ut longo tcmfore uiuds , ir bcnc fit tih in tcrra *
cjuam Dominus dcus tuus daturus ctt tibi . \li. cap. 17. Mat
lcdiclus a\ non honorat patre fiium f i? matreni fuam ,&r di
cct omnispopulus . Amen ♦ Exodi. lo. Ylonorapatrcm tuum
& matrcm tuam, ut fis hngccus fufcr tcrram } ftam Domh
ms dc.us iLxbit tibi . Ibl 2i* Qui pcrcujfcrit patrcmfuum aut
Uuitichui. matrcm, mortc moriatur . tcuitic. cap. 19 ♦ Vnusijuifq, pa:
trcm fuum ,£r matrcmfuam timcat . \b\. Zo.Qui maledixcz
rit fatri fuo autmatri } mortc moriatur . Vatnq; matrip qui
malcdixcrit ,fanguis cius fitfupcrcum.Malachix.t. Fi/iu*
honoratfatrcm } vr Jcruus dominum fuum.Tolix. 4 • Ho;
norcm habcli: matn tux omrubus dicbus uitcc cius . Mcmor
enim ejjc dcbcs (pnxi7-([uanta pcricula pajja fit proptcr tc m
utcro fuo . Sahm. Vroucr. 19. Qui ajfligit patrcm , ir fugit
matrem , ignominiojus crit ir infclix . )h. lo . Qui maledh .
citpatri Juo } irmatri cxtinguctur lumcn cius in mcdvs tcnez
bris . I bi. lo. Oculum, ([ui fubfannat patrcm , ir <J"i dcflicit

partum

Exodus.

Malachicti.
Tobi£.

SaUmctL

paxtum matris 'fa* } fuffodiant cum corui dc torrcxtilus ; ir cS
mcdantcum flicca(\uix. Ecclcfiqflic.i.Sicut ([ui thcfaurizat\
irc ([u\ hnonfcat patrcm Juum. Qui honorat pat) cm fuum 9
iucundabitur in jilys : ir in dic oratiomsfux cxaudictur. Qui
honorat patrcm fuum } uita uiuct longiorc p & <|ui obcdit patri,
rcfiigcrabit matrcm.Quitimct Dominum } honoratparcntcs:
frquafi dominis fcruict eis, ([ui eumgcnucrunt in opcrc , ir
fcrnvnc Lr omni patkntia. Uonora patrem tuum y ut fupcrucz
mat tibi bcncdictio h dco : ct lenediclioilli in nouiffxmo manct. .
Bndiclio patns firmat domos ftlioru, malediclio aut matris cra
dicatju i.imcnta.Gloriahominis cx honorc patris fui :ir
dcdccus filij patcr finc honorc ♦ Quam nahfhmce cfl^uidc-
rclinquit patrcm ; & cslmalcAittus a Dco , ([uxcxaftcrat ma
trcm. lhi.7.Honora patrcm tuum 9 ir gcmitus matrisMcc nc
oliiuifcaris .Mcmcnio ([uoniam mfi pcrillos r.atus nonfuiffcs:
ir rctnbue ilks, ([uomodo i? tibi illi ♦ tbi. 44. 1 eudcmus ui
ros gloriofos, & parcntcs noflros in gcncrationc fua. Augufl. AMgutf,
in fcrm. quodam. Ammdus cjlgcncrator , (cd prccfoncndus
cfl crcator. Weron. traclansillud. honora patrcm tuum irc. Hicro*.
si tc caro a pafre fcparat } tandiu nofcas carnts copulam , rjuant
diu illc fuum noucritcreatorcm . Idcm in Epift ad Rufjin .
Sicut boni filij aiultcroium nullacfl dejjcnfio y fic mali jily con
iugatorum nullum crimen cfl matrimonij , <Juia non in fcminh
lus } fedmuoluntatenafccntiscaufdwtiorumeJ}a(fy a & f

Ambr.fupcr illud tAatthjfMonora patrcm. Vrinmgradus- ro * m 1
pictatis cjl iflc } ut ([uos authorcs tibi uoluit effc Dcus \ honorcs
ohfe([uijs } alflineas contumelijs ,ncc uultu hdcnda cjl pictns.
farcntum. Idcm fupcr Lucam. Noniniuriosenegligit matrc 9
nccmaternegatur^ua: dc cruce ctiam agnofcitur . Bafdius.: Baplm .

Tarcntcs mftros ul drdprM uxfccra dihgamus f fi acccicrc nos
ad fcruitutcm Chrijji non prohibucrint . Si autcm prohbuef

Ifiiorus. r ' l t i tl:c fep u ^ ram ilfarwfi afyicerc dcbcmus • \fidor ♦ Dc
$ummo bono hh& cap.^ y Mu/f/ cnim monachorum amorc pa
rcntum non fo.imtcrrcnis curis , fcdcliamfjrcnfibusiur^s
inuoluuntur f ir pro fuorum temporali salutc animas pcrdide
runt . Farcntibus cn\m carnahtcr praflatur, rjuod cxtrancis
pie impcnditur : Sicut nojlra nobis non odicnda esl anima\
fcd eius carnales affcclus odio habere debemus : ita ncc paren
tcs odio habendi funt :fcd corum impcdimcnta } ^uce nos ab iti
ncre rcclo prxpediant: dumtarten Dominus ita prcecipit a no
lis parcntes odirc Jxcut h* ani mas noflras.

De Seruis , & Domuus, Cap. LXL

E fHclitatc feruorwn ) coditione y i?' premio, indc dc co
diiwne Lr moio Dominoru crga fcruos in hoc cap.cut
riofe lettor pcr pulchrzs auRorilates inuenics*

tv£ts ' K - -jQminus diati Euagclio Lucz li.Bcati funt
rl r f crut dh,\uos c « uencrit vns hcncrit uigilatcs

mm r l ' mi dtco wofcis ^P rtfc ^ c ^> c ^ aef iUos M

cuberc^ct traficns mmislrabit illis.S\atth.<>.Ke
mo fcruns pct dudbus iiki (cru<rc-aut.n.uvium
tdit ct altcru ihli?ct,aut um adhccrcbitxt altcru contenct. \li.
io. N 6 cfl difapulus fupra magiflru.ncc fcruus fupcr dnmfuu
Suffiat dijeipuloyt fuftCut magijlcr cius , ijrfcruo.ficut dn$
cius.*.Vctr,z.Scrui fubditi cjlotc inomni timorc dnis,no tan-
IWui t$ bonis et modcflis, fcd it dfci^lxs^Saul.ad Timoth o.Qui;

Tetm

curicp, /imf ^up iugo fc^ui iominos fuosiignas omni honorc ari
htrcntur . AiEphef*. Seiui obcditc dms ucflns carndibui
cumUmorc ir trcrrore m fimplicitatc cordis ucflrx ficutChri
flo. Non ad ofculum scruietcs, (\uafx bominibus placcntcs; fci
ut fcrui Cbrijhifaacntcs uoluntatcm Dci cx animo cum lond
uoluntatc fcruicntcs ficut Dnofo- non hominibus :fdetcs tpfy
ri\a unusquif^ciuodcu^fecerit bonum, hoc rccipict a Dito,Ji*
uc fcruus fit, fiuc hbcr. Et uos dni cadcmfacite illis: rcmittcn
tcs minas, facntes qu:a ir iUorum ir ucjlcr dns efl in ccelis y
ir perfmarum acceptio non cjl apud cum. Ad Coloffcn.A-*
Dni auodiuflum cfi ir ceauum fcruis praflate Jcicntcs quoz
riia et uosDfim babctis in ccelo. Ad Rom. io.N5 iie Dns om
niufiuesinoesfliu n ocantillii.Deutcron.cap.r.Rcquiefcas Veutermi»*
fcruus tuus y ir analla tua ficutir tuMcmento $ ir ipjefcr
wcrls,ir cduxcnt tc inde dns Dcus tuusin manuforti et bra
chio cxtetoj.Rcgu.ir.Wodic increucrut fcrui^uifugmt dnos negum
fuos.Dauid Vfahzi.Skut oculi scruoru \ manibus dnoru fuoz &*uii>
ru; ct ficut oculi ancillce i manilus dnce fucex ita ocuh noflri ai
Dnm nojlru ionec mifereatur noflri. Sdom. Frouer. i 7. Scrs Stf ^ mw#
uus fapies dnabitur fiys flultis; et intcrfratrcs ha:reditate ii
uiict. ifci.ip.No iecet slultu dclitice t nec fcruu inari principiz
bus. lbi.z$. Seruus uerhs rio potcfl eruiiri t aa cpioi iicis intcl .
hgit 9 ir rcfyonicrc.contcmnit. Quidchcatk a pueritia fua nu
tnt fcruumjuu, poflea illu fentietcontumaccm. Ecckfiajlic.7.
No laias fcruu in ueritate operante : neq; mercennariu ianti
•nima fua. Seruus fapicns fit t\bi idettus quafi animatua: no
dcfrauics illit hbertate, neq; \nope ierelinquasillu. lfci, lo.Scr
«0 sefato hberi fcruiut : infcius aut rio honorabitur.\b\.#.C\la
ria et uirga t ct onus afino, panis ir iifciplina^ir opus fcruo ♦

ut n

# tugum Lr lorum curuant collum iurum ; Ir fcruum inclinat
operationes ajfiduce. Scruo maliuolo tortura compcics,m\t*

tt illumin opcrationem nc uacct. Multamenim malitiam docuz
it otiofims. Si cfl tibi Jeruus fdehs Jit tibi auaf\ anima tua .
Qutfi fratrem,f\c eum tratta ♦ S\la:feris cum iniufte, in fuc
gam conucrtetur. Laxa manus fcruo , £r ([uxrit hbcrtatem .
^ In opcre conslituc feruum : fic ctcnim condccct \\lum.AuguJl.
' ile Ciuimte vc\ life.4. Bonus etiam f\ feruiat j hbcr cfl : malus
autem fi regnatfcruus csl : ncc cjl unius hominis . Sed auod
Hicronymui. gTMius cfl , tot dominorum , (\uot uitiorunh Uicron. Ef i(l.>t.

Qucrulumgcnus fcruorum cfl. Idem fitis diues cjl, ([ui panc
non indiget i ir nimis potens, qui fcruxrc non cogxtur ♦ Idem
in Episl. ad Simplkian. Et fipienti feruw.c hbcrtai ett.cx ([uo
coUigitur, quoi Uulto imperare ^feruituscfl^b-quoi pcius cfl,
cumpaucioribus prxfit , pluribus dominis ir grauionbus fert
uit. Scruit cnim proprijs pajfionibus ,feruit fuis cupidimtibus
quarum dominatio ncc nocte, ncc diefitgari potcfl , ([uia intra
SmhofvM . fi dominos habct, intra fe feruitium paliturintolerabilc.Ambr.

dc ]acd). ir uita bcarn ♦ hbl>* SeruU <[uicunqy> ucl mctu franz
gmr, ucl dcWatione irrctitur, ucl c upidimtibus ducitur f ucl \n
- dignationc exaftcratur,ue\ mccrorc deycitur. Scruiliscnim ett
Cregoriut °™ nls ¥ d (f°- Gregor.in Regiflro cap. vj.U([uct ([uoi omncs
homincs natura ce<[ualcs genuit Jcd uariante mcritorum ordi
. ne, alios a!ys culpa prxponit. vr ([uia omnis homo ai([uefiarc

Ifidom. non u ^ ct > a ^ crl ^ circo rc g atur dtcro. \f\ior . de Summo
bono hb.i.capA7. Ae<[uus Deus idco dfcrcuit homimbus uita
■ alwsfcruos conflitucns } aliosiominos ,uthccntia mdeagcnii
i fcruorum potcflatc iommantium rcslringatur. Sam ft omncs
, fmc mctu ftijfent, <juis cjfct^ui a malis qucmpiam prohibcr^

7 ' M :) : "

II,

Vnus autcmiommw iquiitcr ir iominis firt confultumin

fcruis . Ibiicm Niclior cjl JubicUa feruitutis <[uam clatn hbcr cyfrianis-

vas . Cypri. Qualcm cufis crga tc effe iominum, talis cjlo if

Jc crga fcruum tuum. •

Dc Senibus,& Iuuembus, Cap.LXII.

-> »• ■ ~k i,»»* iiH^fr Tli» m'f\ *lffc "3l

li , «... < • «

DE Coniitione ,fludys, hr cxercitys,& idgenus alijs,
<\ucc Sencs , ir fimiliter luucncs tcncrc , ir amflecli
dcbcnt ; lr dc his, auoay^ucefugere £r uitarc tcncn
fwr, mulmshic author tradit aucloritutes*

Ominus dicit in 'Euangclio bAarci.ioSinitc far Marcus.
uulosuenire ai mc talium cnim cfl rcgnum cozz
lorum. Matth.iQ. Ni/i conucrji fucritisjbr ef
ficiamini ficut faruu } i , non intrabitis in rcgnu
coclorum . loan. li . Cum fcnucris , cxtendcs loanncu
manus tuas dr alius tu cinget & ducct <\uo tu non uis. i .vaul. Tavlvi *
ai Timotk f. Seniorem nc increfaueris , fcd objecra ut faz
trem ; luucnes utfratres , anus ut matrcs , muenculas ut Joro
res in omni cajlimte . z. Ih.z.luuenilia dcfidcriafuge Jfectare
■ uerb iujlitiam,(idcm, fycm, charitatcm, & faccm cum his^ui
inuocantDominumic cordcfuro . Ai Titum.z. Scncs fo?
Iryfint , fudici , frudcntes ,fani in fde , dilcBionc ,ir p at
ticntia.luucncsfvmliterJobrufint^Anus fimditer inhabitu
Janftononcrhmnatriccs y nonmultouino fcrukntcs Jocneioz
ccntes , ut fruicntiam doccant . Aiolefccntulce uiros Juos af
mcnt ,fiios iiligant , pru icntcs y caff.cz , fobrut, iomus curam
. hal)cntcs,bcri\gn£ y Jubc\\tccu\ris Juis: ut non blajfhcmctur

uerlumX^ei . \dcm. *i al Corinth. n.Nohtc pucri cjjici fen
fihus Jed mahtiaparuulicjlotc, fcnjibus autcm pcrfcSicfloz
Utrmtt te . *. loanms ♦ 2. . Scribo uobis aiolcfccntcs ; (\uomam uicijlis
Apflol • walignu. Scriiw uatis m/dnfo;<Juomd cognouflis patrc. Scnb»
uobis patrcs, auonia cognouiflis cu y a\ ab iyiiiio e. Scribo uobis iu
teuitic hut . ucnestfuon iafortes ejhs t ct ucrbu Dci manct i uobis f ct uiciflis
Itb . malignu.lxuitic.t Cora cano capitc cofurgcft honora pcrfo

na Jeriis.lob.n.Jn antiqs cfl sapietia.ct in multo tcpore pru
Vauii. drntia . Daui.l Vfal.i^ZAuucnesfa-uirgincs Jcncs cum iut
s*lomon. nioribus laudcnt nomcn Domini . Salom . Vroucr. x. Aucrfio
paruulorum xntcrficict eos. ibi.S. Intclligite paruuli aflutiam,
ir injipicntes animaduertitc. Ibi. <>. Rchnquitc infantiamfcr
uiuite y ir ambulate per uids prudeniice . ibi. 16. Corona dh
gnitatis fcnctlus \ qucc in uijs iuflxtice rcperictur . Iti, 17.CV0
na fcnum fily filiorum , ir. gloria fihorum patrcs corum.lhi.
Zo. Ex fludvs fuis intcUigttur pucr 7 fi munda ir rccla funt
epera cius . kxultatio iuucnum Jorimdo corum ; i? dlgnh
tas fcJiumcamtics . Ecclcfiaslcs.™ . Lcctarc iuucms madole
fccntia tua , ir in bono fit cor tuum in dicbusiuucntuds tbfr
ir ambula in uijs cordis tui ,lr in intiutu oculorum tuorum •
ir fcito ([uodpro ommbus his adducct te dcus in iudicium.lbi.
4. tAclior esl pucr pauper ly fapicns , rege fcnc flulto •
dui nefcit prceuidcre in pqflcrum . Ecclefiaflic. S. Ne fpcrnas
wminem in fua Jenctlute ; etenim cx nobis fcnefcunt . Ncc
tc prcetcrcat narratio fcniorum : ipfi cnim didiccrunt a patric
lus fuis . \bi.is . Tres f^cciesodxvxt anima mca , ir apgrac
uor ualdc anima: illorum. Paupcrc fupcrbu ; diuxte mcndace; ct
jcric futuu ir infenfatu. Quce in iuucntutc tua no cogregajli f
quo in fencttutc tuainucnics* Quam fjiccwfa uetcranis fepicn

4 } &£oriofusinteUctius & corfihum . Corona fenum mid
a pcriiiA ; &g\oria illorum timor Dci ♦ \bi. %k . Loqucrc naz
or natu , dccct cnim tc . Adokfccns \o([ucrc in tua caufa uix
cbn ncccjfe fucrit . \n multis cjlo ([uoft infcius } ir audi ta .
ccnsfvnul ir ([uccrcns . 1« mcdiomagnatorum\o([uinon fr.c
fumas ;&uh funt fcncs , non multum lo([uaris . AuguJl.Ju Aug»/L
pcr P/il. "3. Sif /eqiSkl nofinjpuerilis, fucritiajcmhs.
idejlutncc fafieniianojlra fit cum fufcrbia , ncc humihtas
fme faf ientia . Idcm in ([uodam fermone. Infintia noflra in
noccntia fit ; fucniia fit rcucrcniia , adolcfccntia faticntia, iu
nenfus uirtus ,fcnium mcritum ,fcnccius nihdahud, ([uam ca
nus fapcnsf, intcllcclus , Caw fo\a uitia in fenc fencjcant^
fo\a auaritia iuuenefcit ♦ Hieron . in efijl . ad Isefotianum . ilicronym.
Ces fcne uirtutcs corforis mutdtur in fcnibus,ct crefcete fo\a
fafietia,crcfcut ccctcrce uircs.Quia amor fapiiutyCt marcefcen
te corfore diletlore fuu no dcjcnt. Ibidc ScncBus eoru, <j adole
fcentm fua honeflis artibus injlruxcrut^ct in \cge Dni medimti
funt dic ac noUc^mte fit dotlior,ufu ccrtio)\froccfutcforis fo
fietior,ct uetcrujludiorufruclus dulcijfimos mctit.lbidcSicut
ignislhgnis uiridibus fujfocaturjfa fafietiain adokfcetia tem
tionibusethbidineimfcdim no cxfhcat Juu Ju\gore ,nfilabore
et sludio,ct orationc incetiuaiuuetutisintra refcUtur.Ambr. Am ^ 0 j^ f
iSermJe Vafcba.Bonus trafitus e trafirc dc fcccato adiuflic
tia,de uitijsad uirtutcs de fincclutc adinJhniiLadinfhniia aut
dico,no (cmtis,scd fxmfhcimtis.Acmtcs cnizda sut mcritoru.Na
ctJencUusmoru,inucniturinfucris: &innoccntia infhntm
xnuemtur in fcmbus . In hbro dc Qffi . Honor adokjccntium
ejl timorcm Dci habcrc , farentibus dcjbrre ,honorcm habet
rc Jcnioribus ^caftitatem tucri ,humhtatcm non ajpcmari ,

» r 9

iiligcrc clcmcntiam lr ucrccandiam , <ju£ omamcnta ftmi iu
ucmli <rratf » 1« Jhubus grauitas, in iuucmbus olacritasjn ojj
Grcgofms. lcfccvtibus ucrccundia commcndatur . Grcgor . in VafloraK
luucncs plcrunqi fcucritas aimonitionis ad profiBum dingit,
Scncs ucrb ad mclwra opcra dcprccatio blanda componit .
I dcm in Rcgiflro . Vaulus dxcit . Scniorcm nc incrcpaucris ?
Hcccrcgulain co fcruania csl , ciirn culpa Jcnioris cxcmplo
fuo non trahit ad intcritum corda iuucnum . Vti autcmjcz
rixor ad intcritum iuucnibus cxcmplum prxbct , ibi difcrcm in
Bf/fow. crcpationc fhricndus cfl • Bafi ♦ In ([uibufdam tc cxhibc fcz
ncm ,m ([uibufdam infuntcm . \}crjidus cnim dicitur , non.
qui inamtt ,Jid qui in fcnfu pcrfcclus cfif. Non tiliobs
cfl pucrihccms fi fucris paruusmcntc pcrjictus . Scc fh

Cypriamsn m ^ ls P ro ^ erit * ms d* f^ulus fiicris fcnfu . Cyprian . Ub ♦
iz. dc Abufionibus ♦ Sicutin fcmbus fobrictas h ■ morum
perftiliorcquiritur , ita in adolcfccniibus obfcquium ir fubic.
ftolr ohcdicntiavCc dcbctur . Sicut fruttus non inucnitur
tn arborc , in qua Jlos pnus non apparuit i fic in fencilutc ho
norcm kgitimum confiqui non potuit \ qui in aiolcfccntia dis
fciplinx alicuius cxcrcitatione non laborauit . Difciplina wy,
turabjfy obcdicntia ([ualitcr fieri potuit t Adolcfccns crgo fit
nc obcdicntia , adolcfccns finc dijciplina cfi.

Dc Diuitibus, & Paupcribus*
Gap, LXIII*

DE con&tione {? slatu diuitum , ir dc ipfcrum dijficul
tatt intrandi in regnum coclorum . Dc flatu quoqi paut
pcrum conditionc, irghria , ir ([uod ij minimc fycrt
K ncndifint 9 multas bic congejlas auUoritates inucnics.

Dominus

I2i

Ominus dicitin Euan gelio tAatth. Diucs UqAm
dffxcdc intrahit in rcgnum codorum. Et itcru f
Jnalius cfl camclum intrarc fcr foramc acus ,
(jUiimdiuitcm in rcgnum ccchrum . Luccc. 6. Lucai.
. Ve uobis diuitibus, qui babctis bic conjolationc
ucslram . lhdcm } &M^h. f. Bcati paupcrcsftiritumwnia
ipforum cjl rcjnum Ctehrum. ^Aixrc.to.^ilwli ([uam dijficdc efl
confidcntcs in pccunys in rcgnum Dci introire . lacohi . i % ycoht
Glorictur fratcrhumihsin exultationc fua : diucs autcm in
bumilitatc fua ; quoniam ficut flos fcni tranfihit ,irita dit
ucs in itineribus fuis marcefcet . ibi. 2.. Dcus clcgit paupcres
in boc mundo f diuitcs in fidc ir hercdcs rcgni^uod repromiz
fit Dcus ddigcntibus Jc . \bi. S" « Agite nunc diuites , plorate
ululantcs in mijcrjjs ucflris quce aducnient uobis . Diuitioc ue
Jlrce putrefaUa: funt ,& ucslimenta ucflra a tincis comefla
funt. Aurwn ir argcntum ucflrum zruginauit , l? cerugo
corum in tcflimonium uobis cnt ; ctmmducahit carncs ucUras
Jicutignis.ThcJaurizqflisuohsiram mnomfjimis dicbus . ft, Taulta.
PauLad Timotb. Diuitibus huius fccuh prcecipc non fuc
pcrbi fapcre , neq; fpcrare in inccrto diuitiarum ifcdin Dco
.uiuo, qui praflat nobis omnia ahundcadfrucndum beneagcs
re , diuitcs ficri in opcribus bonis fhcile tnbucrc , cotimunica
re ,thefaurizarc fibi fundamcntum bonumin futurum ■ ut
apprchcndant ucram uitam . ibidcm : Qwi uolunt diuitcs fiei
ri incidunt intentathnem ir in laqucum diaboli, isr dcfidcria
tnulta ir mutilm^r nociua t <[uce mcrgunthomincs in interiz
tum & perditioncm . z . Ad Corinth.t.Vwamus ficut cgcn
tcs, multos autem locuplctantcs .Tanauam riikil habcntes ir
omnia pojfidentcs ♦ lb'u 4 • Qua: cnim uidcntur tcmporalia

Ju>\t ] <\u<z autcm non uidcntur, cctcrna fimt . Ifci . 9 . Scitis.fi
gratiam domirii noslri lefii Chrifli } quoniam proptcr uos cgcz
nu* JhZus c\l } cum cffct diucs ; ut iUius inopia uos iiuitcs effes

DeMtroru . & . Dcutcron . ^S" . Nom dccrunt paupcrcs in tcrra hahtatio
nis lucetldcircoprcecipio tibi,ut aperias manumfratri tuo egt

Rfgw» no & paupcrx , (jui tccum ucrfa tur in tcrra . *, JLcgum ♦ 2. .

Dominus paupcrem fncit ir ditat : fcumi/ijf ir Jublcuat ♦ S/
Jc/tnf dc pulucre cgcnum ,irdc flcrcorc clcuat paupcrcm : ui

Hicrcmias. jcicat cum principibus, Jolium gloricc teneat.Hicremix.<)
Non glorictur fipicns in fapicntia fua f nec diues in diuity:
Juis : fcd in hocglorictur cjuigloriatur fcire &r noffc mc , cjuu

lfib. € EP f um Dominns , <[ui Jucio mijcricordiam lr iudicium*. lob.

lo. muitias , auas impius deuorauit , euomet : lr de uentrc i
lius extrahet eas Deus . \bi ♦ U . Ahus moritur robuflus di.
ucs & foelix , uifccra cius plcna funt adipe f &r mcdullis offa
iUius irrigantur. Alius ucrb monturinamaritudinc arixmcc jii<c
abjqy>uUisopibus t&tamen Jimulin pulucrc dormient^ ucr

Pauii, ms opcricnt cos . Damd Vfal.^. Quoniam non in jinem oblh
uio crit paupcris t paticntia pauperum non pcribit in finem.
Idem Vfal . $<> . b\e\\us cjl modicum iuflo % Jupcr dimtias pcc
catvrum multas . Idem pjal . % . Kon ejl inopta timentwu.
Dcum. Diuitcs cgucrun t &r cjurierunt , inqutrentcs autcm
Vominwn non minuentur omni bono ♦ VJal ♦48'. Qui conftz
iuntin uirtutc Juaxirin multitudine dmitiarum JuarumgU
riantur . Relinquent alienis diuitias fuas+,1?- Jcpulchra co^
rum domus iUorum in cctcrnum. Vfal . 6* * Rapinas nohte
concupijcere :£r diuiticc fi ajfluant } nohtc cor apponcrcAdcm
Edcnt pauperes & faturJbuntur : & laudabunt do
minumflui rcquirunt cum.uiucnt c*rda coruiA in jcculujcculu

122

Sal. Vrouer. xo. Sibjlantia diuitis urbs fortituitrits elustpauor s domm
pauperis cgcflas ctus. Bcr?c dictto Dct diuitcs ficit: nccfcciabi
tur cis affiiclio. \ bt. u .Now prodcrunt diulticein d\x ultwritst
iuMttia autcmlibcrabtt a mortc. Quiccfidtt in diuitysfiis cor
ruct : iuslt autem auafi uires folmm gcrmmabunt. ibt. if . Me ?
hus cfl parum cum timore Domini ftkm thcfiuri magni Lr in
fatiabtlcs. Omnes dics pauperts mah:Jccura mcns quafi mge co
uiuium. lti.i4. ktiam pnxtmo fuo paufcr odiofus ejl y amici ua
rb diuitum multu Qui calumritatur faupcrcm exfrobrat ficlo
ri cius : honoratautcm cum , aui mifcrctur fauferis . \bi. *7.
Qut dcfyiat faupercm cxprobat fidori ctus ; ir qui in ruina
dtEriuslttatur, non erit imfunitus. ibi. iS* Cum objccrationi;
bus loijuitur faufcr: tr diues ejjabitur rigide. Ifci.ip. viuitice
addunt amicosplurimos,apaupcre autem ir U f quos habuit 9
Jeparantur. ibi.iz. Mcltus efl nome bonu y ^ dtutttcc mu\tx y fu v
fcrargcntumcnimiT-aurugratHi bona.viucs ct faufcrobuia
uexut fibiiutriufji operatorefl vns. Dtues paupcribus \pcrat,
ct g accipit mutuujcruus cfl ficnerdtis.Ecckfiajhss.Auarus
rio iplebitur pecunia;et j amat diuttias y fruclu ndcapict cx eis .
Ex hoc crgo uarittns } ubi multx funt cpcs: ct ad prodcfl fojfiffi
rt- nfi auod cernit diuitias ocuhs fuis.lbi.y.Sapientta paUfcris
cmteftncfl^a ucrbactus nosut auditnAbi^o.Pccurihvobcdmt
omma. ^apieiixA. Votetcs potetia tormetn patietur : fortionbus
aut Jiriior tnjlabtt cruciatio.Prou^cap.ij.Quidprodcflflultoka
bcre dtuitias/um faptenfhi cmcrc no pofftt? Ecclcfiafltcs .No
Ii anxius cfie t dtuitt)s.nthil.n.sut y ncc proderut tibt j die obdu;
cliois et uinlci e/bt.io. ^ughriatur tfulfldtia.paupcrtnte ue
rcatur. Ibi.^.Vih ne x multts fint actus tuv.ct fi diues fucns y no
crts xmums a dcltcio.Bona ct mala uita 9 mors et paupertns a dco

sutjlt.^. Bona ejl fuijlantia, cui non cjl pcccatu \n conjcicn
tiaxl? nccjutjftmapaupertasin oreimpij. Ifci.i8 '< tAemento
paupcrtatis in temporc abundantice } & neceffttatem paupcrtnt
! tis in die diuitiarum. lb\. zc .Diuitibus ir paupcribus cor bot
numt &in dmni tempore uultus eorum hilaris. ibi.zj.vropter
idopiam multi dclujuerunt } ct(jui (jucerithcupktnri^auertit ocu
lum suum. \bi&. Mulfi dati Junt in auri cafus, irfatta cfl
in ftccie ipfius perditio corum . Bcatus diues y cjui inucntus efl
finc macula t i^(jui pofl aurum non abyt y ncc fyerauit in pecu
nia ly thcfiuns. Outs cf[ hic y et \audabimus cum tfccit cnim
Augutt* nurabilia m uita fua . Aug. dc ucrbis Vomini. Hi funt paupc
rcs ft>iritu,([u\ ([uando fhctunt a\\(juid boni Deum laudantfluan
do ahcjwd mali } fe accufant . Tcccundus cfl agcr paupcrum f ci
to redd\t donantibus Jruclum ♦ Via cocli cfl paupcr y pcrcjuam
uenitur ad patrem ; inapc crogarc ,fi non uis crrarc ♦ Iti,Ser
monc 12. Quid prodcjl arca pkna bonis^Jt manis fit confcicn
tia? Quiti prodcjl ci (juod habct ,fi cum, (jui omnia dcd\t/ton
habct i rtus efl paupcri uiderc ccdum Jlcllarum, cjuam diuiti fc
ttum inauratum' Aurumamphus cruciat , apui cjucm \argius
fucrit . Idcm fuper b\attb. Werx i\\ce diuitice funt f cjuas cum
habucrmius perdcre non poffumus . Iw Scrm. 1$. Difftde cr
gocjl ut non fit fupcrbus, cjui diucscfl,T6He fupcrbiam,diuiz
tice non noccbunt. Htcron. Jupcrillud .Lucce ♦ Son potct
jlts Dco fcruirc i? TSAamm. Qui dmitiarum fcruus e/?, cXtutc
tias cujlodit ut fcruus i ([ut autcm fcruimtis difcufferit iugum y
dflribuit cas ut dominus . \dcm \n cjuadam epift. Ob hoc ma
x\me amanda efi paupcrms } cjuia a cju o a maris^ ojlcndit. (j\i\pz

Sxnonhabct adulationem comitem ftbi parccntcm , fortunam
lominis, ir non pcrfonam amantcm. Idem, Nor? cj\ \aus pof

Uicrenym.

X2J

Qere diuitias } fedfro froximoeas contemncre ♦ Sufficit aus
tcmnobis de frcefentibus huius fccuh angujlys cogitare .
kmlrJeCaymlr McltjlotauyertyirM diues Am*r#M

^udliaimp ccnfu • Quifl nori m fli?und<mfid diuifutruw uifa c/l
hommisjed in uirtute & fidc ljl* diuitice fc ucrum Jwfterrt
(hciuntji Jis in veum diues. licm Jufcr Bcati immaculat ♦
Ijlx diuiticeiniuflce dicuntw\ non cpiia aurum ir argcntum in .
iuf\umfit,fed(\uia iniujlumcjl cas'futare cXmtias,(\uct non au
fhrunt egcjlatem auaritice.idcm ie Offi.cceterumita inculue
runt morcs hominum in adunatione diuitiarum, ut nemo nifi di
ucs honorc futetur cXionusAdem inUexamcr. Audi\ omncs
nafcimur & morimur nudi : nulla ergo diflinttio cjl intcr caz
daucra mortuorum, nifi forte <[uia grauius fcetent corfora &
uitum, difienm luxuria. Greg. in homil.fufer illud txyf , <jui ^egm^
feminat. Solce diuitice v.crce funt } cjuce nos diuitcs uirtutibus
efficiunt.fi crgofratresdiuites ejfe cupitis, ucras diuitias ama
te . Si culmen ueri honoris queiritis, cid coelcsle rcgnum tcndiz
te : Sialoriam dignitntum ddigitis , m illa fufcrna angclorum
curiaafcribifesiinatc.Tcrrc^e fulchntudo conjundihrjum
celfitudo ccclejlis afcritur \ Idcm in hom- J Terrcna-fiASdStia
ceternxf(dicitat\comfcxata 9 foniuse em
foralis uita ctternce uitce comyaram , mors ejl fotius dicenda ,
\uam wtn . Idcm in ho. Bomo cjuidam crat diucs . Cum (\uoJt*
dam paufcrcs aliftarcfrchenjibihafcrfctrarc conft>icitis,noli
te dcfticcre. c\uia forhffe *<\uos fuferfums tenuijjime fraui
Misinc\uinat y caminusfaufertntiseurat. \fidor.dc Sutfmcj ^ftioruh
lonohbj.caf.tt. Scefe diuites in hacfillaci uim dum fefo*
tentice oloria, uel rcrum abundantia gejliunt s ab his refcnte
hora , c\ua ncjciunt imfrouifo exitu rafiuntur; dtc\i abforbcnte

profunio cruci.inditttrnis gchcnnzmccndys dcpumntur.llt.
cap.c^. Quomodocritdiucs^uictus^uem fuis ftimulis rcs ip
fai nc carcant t fcmpcrfhciunt mrjuierum i Et idco clcgit cupidi
ms in^uictum efic ir iimidum dimtcm , ([uam fccurum pauco
fumptu contcntum cffc & paupoem . Quofdamfuperbos ixs
uitcs copia rerum fn:it clatos • Non funt opcs m uitio f
fed uoluntas ♦ Ham crimen m rchus non c(l , fcd>in
ufuagentis. Bonis bcnc utmUur^idiuitysfibiconccJfism rc
lusjalumribus pcrfruuntur . Eoms malc utuntur , <jui aut iu;
Jlc protcmporafj lucro iudicant ; aut a\«\uid boni pro uana glo
ria; appctitu fhciunt . bAalis malc utuntur , <jui noxias cogitaz
tioncs opcribus prauis pcrficiunt . bAalis bcnc utuntur, \m U
xunam carnis coniugali honcslate rcslringunt . Sicutcrgoma
b bcneuti lonum cfi fic bono bene uti, mdius ejl. Et fiau bo
no malluti malum cfljic malo male uti pcjfimum cfl. Ik c 4,
Qrauitcr ergodelmquunt, <jui diuitys k Dco conccffis non rc
lusfalutarilusjcdm ufibus fecui prauis uUmtur '. Nrfaunt
tnimimpartirc paupenbu^lroppreffis fubucnirc dcfticiunU
l/lundi lucra tanto maiora fupphaa dabunt in futurum,quan$
& ipf&mfiiora funt . Vatrimonium retcntum pcrit ,manct
Autcm crogatum. Diu enim cum rcbus noflris durarcnon poft
fumus ;quiaautnos illas moricndo dcfcrimus , aut illccnos uit
ucntcs dcfhunt • Idcm. Valdc rarum ut .]ui diwtias poff$
icnt } ad rcquiem tcndant.

Dc Muncribus* CapXXMI.

(^^Vamgrauticrpcccetqmuncra fiuc dona in iudicanfo
fufcipiut f ct (\uas poznas lucrc dcbcant } hi y ct g fimilitcr
fcrfona s accipiunt, plurcs hic traduntur auUoritates,

Ominus dicit m Dcuteronom.cap. ic . Non DMfcronwi.

accipic5 pcrfonam , wcc wuHew : qwa muncra
cxcxcant oculos fapientum , mutant ucrba
iuQorum . Ifci* *o. Dcus magnus & potcns tcr
ribilis', perfonam non accipit ncc muncra ♦
Exodi.z$. Ncc accipies muncra t <[ux etiam cxcxcant prudcn Exodui .
tcs ir fubucrtunt ucrba iujlorum. \ob.i f • Ignis dcuoralit ta i 0 \j m
lcrnacula corum, ([ui muncra libcnter accipiunt. Hfaice.i.Om Esai*.
ncs ddigunt muncra 9 fequuntur rctnbutioncs . Ibi . Quis
poterit habitare cum igne dcuorantc : aut quis habitabit cx uo
biscum ardoribus fcmpiternis ? . Qui ambulat in iuflitys ,dr
h(\uitur ucritatcm ;<jui proijdt auaritiam cxcalumnia^r ex*
cutit manus fuas ab omni muncrc . Vfal. JDauid . 14 ♦ Dowi* n^u
nc <jui* habitabit in tabcrnaculotuo f autcjuis rccpxxcfcct in mon
tc fanclo tuo ? qui iurat proximo fuo y ir non dccipit i Qui pc
cunia fua nodcdit adufuract muncrafupcr innccente no act
cepit. Salo .FrouMT. Conturbat domufuafifettatur auantia, Salomon*
Qui aut odit muncra uiueUii.i7.Munerd3e finuimpius acz
apit^ut pcrucrtatfcmitas iudicyAbiM. Munus abfconditu cx
tinguitiras ; ct donu infinu indignatione maxima. lbi.zz.Vi
Soria ct honore accprct^dat munera: animaaut aufcrt accipit
cntiu. Bcclcfiaslic. z 9 • Domcc accipiut obfculatur manus ians
tis; ir in promiffionibus humiliat uoce fua y ct in teporc reddit
txonis poflulat tepus.lbi.4o % Omnc munus ct iniqtas delehtur,
ct fides in fcculu slabit.lbiA*. Cudedcris % noimpropcresAbi*
^z.Datu ucro ct acccptumomne dcfcribc , Vfci manus multce
funt.claudc.ct qu<ecuq; tradcs munera } appede.Aug t Adultcra AK?U # #
tur frcquetcr, quod no cx uolutatc datur. Quod.n.cx propria
faratur uolutate f cu 01 matuntatc donatur, hiero.ad bAarccll, Hicro*.

Dc Decunis , & primiriis. Cap.LXV.

•>k1ii*ui>t% fu«" ivir- — i rt.fi » t r* tYrtfttlnVKlttit \ JiiHttH

DEcima c/Z omnium honorum iufle (juafttorum pars tjco
dchita QuAam fic diflmgunt primitias a decima , quod
primitice fmt frugrum , a/ioruw ucro dccima,de nuilus
uarix hic ponuntar audoritatcs.

Ominus dicit Exodi. zz. Decimas , lr primis txeiai.
tias tuas non tardabis offcrrc i primogciutum
filiorum tuorum dahis mihi . I bi.z$ . £r 54 .
g Primifia*/ruerum fcrrx <ic/ere$ iw domum Do

mini Dci tui. Lcuitic. 17. Omnes ierimit fer; uuitichuu
rx.fxuc depomis arhorum^fiuc dcfirugibus dni funt. Numcri Numtri,
if . Scparabitis primiim Dno de ahis ucflris . Sicuf dc arcis
frxmitiasfeparcbiits y itact dc pulmeniis dahtis primitiua do
rmno . Iii. iS. Omnia qux offertis cx dccimis ; &r in donaria
Domini fcparabitis optima, hr elettarunt cuntta. Dcuter.z Z, Vcutcmuo •
Vcmetis & offcretis holocausla l? uiclimat ucjlras, dccimas
ir pmnitias manuum ueflrarum, & uota ahp donana primoz
gcnita boumir ouium, et comcdctis in conflcUu Vomim Dci
ueflri. Ezcchicl1s.4r. Cum cxpcritis tcrram diuidcrc foriio, BzcchicU
fcparate primitias Dno. \bi. 44 . Et primiUua omnid primwc
ratoi u et oia hbameta cx oibu$,ftx offcrunturfaccrdotu crut
lAalach. 5. Infcrte omncm decimam in honcum mcum • ut fit Ut ^ iau
cibus in domo mca f ir probatc me fupcr hoc dicit Dominus .
Vaul ♦ kpofl. ad Hctr. 7. Dcfilijs Lcui Jaccrdotium accipicn
tcs mandatum Jubcnt dccimas fumcre a populo fccundum le
gcw,idejlafratnbus fuis.ldem.z. adCorinth. $ . Hildrem
datorcm ddigit Dcus. Salom. prouer, 3. Honora vcum dc tua SAlomn;

Juhftantia y lr ic primitys ommum frugum tuarum ia paupe
nbus $ h- implcluntur horrca tua faturitate % h* uino torculas
ria redundabunt . Ecclefiajl\c . 7 . Hononfxca Jaccrdotes } &
fro purga te cum brachys . va illis partcm ftcut mandatum ctt
tibiprimitiarum ir purga.iqnis .. patum Wacbwum morunr;
ir Jdcrifcium Janclifcatioms pffercs Domino , initia fancloz
rum lr pauptri porngc manum tuam,ut pcrftciatur pr?pitiat
g tio h- bcneiiclio tua. ibi. $r.Bonoan\moglonam redde Dco t
&non minuas primitias manuum tuarum , h\ omni dato hilaz
rejn Jic uuhnm.tuum : h in exultatione fanUifica dccimas tut
Uk Daalttjjimo fecundum donatum ws ; ix inbono oculo
ad inuentioncm fhcito manuum tuarum % (juoniam dominus rei
Augufl. . tnbucns efl : & feptics mntum reidet tibi . Auvufl. de Dos
Virina Chriflian . dr ponitur 1 * . <j . 1 . H<rc cf f Domim conz
fuctuioiuflifjvna, ut fi tu iUi dccimam reuocaberis : liesliemo
mbus , (jUif ef\ iccima pars angelorum , affociabcris . . Dabis, $
\n<\u\t , impio nnliti , ([uod non uis darc faccrdoiu Si dcctmam
dcd eris , non fclum abundanttamfruclum recipics , fcd etiam
fanttatcm animx h corporis confcqucris , (pu\a iccimas dont
do $ ijr terrcna ir ccclcslta poffts praimiapromozreri . Vnde
qui dcc\mas dare nolunt r res alicna: inuadunt : ir Dominus
qui dignatus efl totum donarc , dccimas a nobis d\gnatus cfl re
cipere 9 non Jibi 9 Jcd nolisjine dubio profuturas. Si tardius da
re peccatum cfl , (juariti peius cnt non dedijfc ? . Dc m\l\tia. 7
de ncgocio , de arti ficio redie dccimas . Bcncjaccrc Dcus paz
ratus efl , fcd hommum malitia prohtbctur . Dccimxemm ex
dchto re(pjt\rutur t et (pui eas dare twlucrit , rcs ahcnas inuafit «
kt (jua>:h paupcrcs inlocU fuisubiipje hahtat , illo dcctmas
non dante Jamc mortuijunt , tantorum homicidtorum rcm

ztC

nn(e cetcrnl iuJkisl) ibunat afpdreht , <jw rcm a Dco pauperi
hus ddccratam fuis vfibus rcfruauit . Quicrjo fibi aut pra*
mium cowpararc. aut pcccatorum dcfiderat mdulpcntiam proi
mcrcri , rcddat dccimas , Cr de noucm partibus sludcat clcci
mojynam darc paupcribus . hlieron .futocr Malach. &r poni H,fron * 71
tnr .it.q . i ;&iuindp fimcs ir pcrtwrw firum omnium
Sgcflas oppnimt mundum , (ciamus hx cx ira Dci dcfccndcz
rc f qui fe in paupcribus } fi non aecipit clccmofynamjiauda
n loijmtur, ut juas po(?c(jioncs poljimus dccimas l?- pnmitias
i/ilerpretari. Ambrof.in fcrm.4o. Qukumji rccconouc Ambrofim
rit infCjCfuodf dchtermm dcdcritdccimas fua: , modb emcn
ict } <puad minusfccit . quid efl fidchter darc dei tmas \ mfi
ut pcius.nccminus alnin dffctat orano out dc uinu fruclibus af
horum atq- pccorihus \ aut dc horto , aut dc nagotio ■ aul dc ip\
fauenationc fua. Grcgo.in Regillro. Vrcsbytcr fi pcr pe ? rc £ or iiu
cuniam ccdcfiam obtinucrit, non foliim ccclcfia priuciur, fc$
etiam faccrdotij honorc fitolictur . Qtiia altarc £r dccimf< cjl
fyiritum fanclum cmcrcud ucndcre, (ymimiacamkvrcfimmd .
hts fdcltum {(rnorat ♦« Baftl. Ex nouem partibus fiuittpM exenv^ ^
ftoratumahh uicluetueflitu fupcrfikcrityo in luM<rid } ncriY?'
li*crtifc4ulircfcructur,sed in thefauris coclefhbus pcf-elecmoj
fym rcponatur.Quicfjuidcniyn Dcus nobis dedert dus^ orus^
cfi f non nobis fycciahtcr dcdtt Jed pcr nos alijs crogahdwrt
tymfmxfih . • .. ° i ' .i.Vi

De SapicntKi. Cap. IXVf.
>St autc fapicntia multaru lr mirabdiu rcrum ficntia..
,VcI fapientia, qua formahtcr fapientes fumus t csl <pte&
dam participatio diuwce fapicntix rjuam a Dco poitularc-
iebcmus , Sapkntiam autcm huius mundi flultam fccit Vcus . •
^ Ii ij ,

Vt hanc ergo , cfucc tcrrcna & flultitia cjl 9 fugiamus s ihm
ucro ^qucc dc furfumefl, qu.c pudica e(l • pacifoca, modcs
fla, irc ♦ d???pfccX2??iur, afwnrtWer in /;oc cap , cifantar
duciforirdfej.

Ucohts.

Taulus,

Ominus dicitinEuangcliobAatth. 10. Ejlott
prudcntcs ficutfcrpentes y b- fimpliccs ficut
columhcc ♦ Ihi. luflificata cfl fapicntia a fi
\v\s fws. I uc<r. x<? # Eilij huius fcculi prudcnz
tiores filvs lucis in generationc fua funt. \hi ♦
l\. Ego daho uohis os & fapicntiam, cuinon potcrunt rcfijlcz
xe h- contradiccrc omnes aducrfarij ucflri „ Xacoh .1 ♦ Si <jai*
ucflrumindigct fapientia, poslulct a Deo, <jui daf omnihus af
flucntcr, ir non impropcrat , ir dahitur eiJVoflukt autcm in
f\dc nihdhccfitans . li?i.$. Non cf/i/Za fapicntia dcfcendcns c\
patrc luminum t fcd tcrrcna . Qux autcm dc furfum ejl,de
fapicntia , primlim quidem pudica cfl, de indc pacifica t modez
Jla .fuadihihs, honis confenticns \ plcna mifcricordia krfruz
ttihus honis iudicans fincfimulationc.i. Pefri.i . Wos autcm
curam omncm fuhinfcrcntcs mxniflratc in fidc uellra uirtutc y
in uirtute autcm Jcxcntiam , in fcicntiaahflincntiam , in ahjlis
ncntia patientiam f in paticntia,p ictatcm y in pictatc amoremfra
tcrnitatxs, in amorc autemfraternitatis charitatcm. x. Ii?i . 4.
Eflotc prudentcs ct uigilatc in orationihus.Vauh ad Rom. 12.
Nfllirc flus fapcrc^ucimopcrtct fapcrexfcd fapcre ad foz
Incnttm. Idipfiim muiccm fcnticntcs. Konalta Japientcs
fcdhwmhhus conJcntkntcs.Nohte efsc prudcntes apud uos
rnct ipjis,nulli malum pro malo rcddcntcs . x . ad Corinfb . x
Non nc Uultamfccit Deus fapxcntiam huius mundi f Nflm

<]uid in Dei y^fienfid non cognouif munius per fapicntiam
T)cum, p!acuif Deo per flultitiam przikationis faluos faccrc
creicntcs . Ifci. 5 . Si <juii uidefur irjfer uos fapiens effe in hoc
fcculo ,jlultus fiat ut fit fapicns ♦ Sapientia cnim buius munii
Jlultitia efl apui Dcum. Uem ai Roman. Sapicntia carnis
inimicaeJlDco. Qui crgo fecunium carncm funt y <[u<z carms
funtfapiunt;<[ui ucrofccunium ftirimm, qu& funt ftintus
Jcntiunt . Nam pruicntia carnis mors efl : pruicntia autcm
fpiritus \ uirn ir pax . Ai Coloffen. 4. ln fqpicnUa ambula
te ai cos, <[uiforis funt J tempus rciimcntcs . Sermo ucficr
fcmper in gratia Jalc fit coniitus ,ut fctatis juomoio oporte*
at uos unicuiij; refbonicrc . Iofc.n. In anti<[uis efl fapentia , Io &
ir in muho tcmport pruicntia . ihi. 2.8, Sapicntia uerb uh in .
uenitur, ir <\uis cM. locus inteUigcntice i Nejfcif homo pret\um
e\us,nec\nucniturin terra fuauitcr uiuentium .Ahyffus iicit
non cjl in me, ir mare lonuitur non cjl mecum. ihi. \z. Spera
ham cnim <\uoi cctas proX\x\or\oa\ucrctur,l?- annorum multitu
do ioceretfapientiam , fci ut uiico ftiritus cfl in hominihus ,
ir \nf\)irat\o omnipotcntis iat intelhgcntiam. Non long<eui fa
picnfcj, ncc fenes intclligunt iuiicium* \hi. Z$ . Nun<jui i pcr
fapkntiamtuam plumcfcit accipitcr y expaniem alas fuas ai
auflrum? Nun<fui i elcualitur aquila isr in ariuis fonct niium
fuum ? Inpetris maict , in pnrrupfw filicihus commoratur f atq>
iniacccjfis rupihus.yaix.z^.Vcnhit fapientiaafapientihu?, m\*1
tius ; ir intcUettus prudcntiueius ahfconictur . Ihi. &.Diui?
ti<e falutisfapietiaet fc\etia:Umor m\ \pfc cfl thcfaurus cius .
Hicrew. <>. Non glorictur fapiens in fapientia fua, nec fortis Uicrcmiiu ,
infortituiine fua , nec iiucs in iiuitijs fuis ; fei in hocgloricz
turfiigloriatur fcircir noffe me } qu\aego fum iominus^

qulfacio mifcrkorSiam Iriujlitiamin terra . Bdrucfc; } ; Dr,
^cc uti fit prudentia, ulifit uirtus , uli fit intcllcclus^ut fciz\
as fimul ubi fit longitumitas mtcc ir uicius :. ubi fit lumcn octft
lorum £7* pax ♦ Quis inuenict loeumetus f quis intramt
inthcfaurosc\us ? .Danicl.z . Sapicntta h- fortitudo Dci
fitnt 9 iyipfc mutat tcmpora ct xtatcs. 1 'ransjertrcgna atq^
cpnflituit : dat fapientiam fapicntibus, & Jcicntiam mtclligcn
tibus difciphnam . Vjal . 48 . Os mcum haualur fapicntiam 7
ip- mcditatio cordismci prudcntiam .Idcm Vsal. no; \>iUium
fapieniicc timor Domini, Uudlcclus bonus omnibusfactcnithus
cum • Salom . Vrouer. K Vrincipium fapieniue umor Domini,
^ Sapicntiam atq, doclrtnam ftidtidefytaunt . Ibi.i .Audtat fa .
pcntiam auns tua inchna :or tuum ad cognofccndeonpni
dcntiam. Si fapientiam inuocaueris iy inchnaucns cortnwti]
prudcniut : Si autfteris cam (\uafi pccumam f iy fxcut thcfau
ros cffoderis illam : tunc mtclhges iimorem Dmmni , dr fcien
tiam Dci inucnics . Quia Dominus dat fipienliam : & ex
ore eius prudcntia i? Jcicutia . Si intraucm fmcnita cor tuf
um fcicnita animce tux [lacuerU , confthum ajhdiet te
& prudeniia feruabit tc ; ut cruaris a uia mala l~>- ab homii*
nc t (\ui pcrucrfa lotjuUur .Ibi .1. Bfatus homo , qui mucmt
fapicnitam ; & <jui ajfluit prudcntia. Mchr cfl acquifitio cius ,
negociationc auri i? argcnti , primi i? punffimi fruclus cius.
Prttioftor cjlcunftis.opibus Japicntia t cromnia , qujc dcfidc .'
rantur, huic non ualcnt comparari. Longjtudo dicrum m dcxtt a
ra cius ; te* in finiflra ilhus diuiiise (srgloria . lbi. 4. Pojjide
fapicntiam % poffide prudcnUam . Nc dimiitas cam , cuflo :
diet te : dilige eam , isr confcYuaht tc. hnipe i ] lam t ijr exal
tabit tz: &r gloriftcabcris ab ca, cum camfueris amplcxatus. -

128

'Dabit capiti tuo augmenta gratiarum, &r corona indyta proz
tcgct tc . \bi .7 . Dic fapientix ,foror mca cs , ir prujcns
ftam uacfl amicdm tuam . Iti . 3 . Melior cfl fapientia cuntli*
Qpibus pretiofiffimis : isr omnc dcfidcrabilc ci non potejlcomz .
parari.\bi . *o . Vilius fapxcns lceiificat fatrcm j, filius uero
Jlultus mcxflitia cjl matris . In labvs fapienUs inucnitur fipieri*
tia ; uiraa in dorfe eius 9 <jui inkgct cordc . Sapientes abfcon-
dunt fcicniiam , os autcm Jli&ti conffimi proximumefl: ibi .

♦ Qui cum fapicntibus graditur ,fapicns crit : amicus fluV
turum fimilis efliactur . ]h**4. Sapcns timct y ir dedinaV
amalo : slultus tranfHit & confidit . Corona fapicntum diul
ticecorum imprudcntia flultvrum futuims . in cordeprui
dcntisrccjuiclcit fapicntia 9 & in doclos ([uofty ucnict . Ifci.
*sAabh Japientum diffcmmabunt fcientiam ; corjlultvrum dif
fimile cnt . \bi . *6 . Pojfidc fapientom ,cjuia auro mclioreff;
ir-acijmrc prudcntiam } c\uia pretioftor eff argcnto.Qui fctpies
cfl cordc } appc\labitur prudcns: ijr <jui dulas clocjuio maiora re
periet.CorJcipicntis crudictos cius ; &r labys iffitis addetgra
tia. [bi.^J. \n fkcie prudcntis lucct (apicntia; oculijlultorum in
fimbus tcrrce. Ifci.20. Bonu cfl auru &r multitudo gemaru } uas
aute prctiofum labiafepientum. \bi. 24. Vir fapicns } u\r fortis:
£r uir doftus roluflus ct ualidus cfl.fbi.i^.Studce fapietice fili
fm\ct\cetifica cor mcujxtpoffs exprobatircfyodcrc jermoncm.
Jj.cclcfidflcs.l.]n multn fapietia multa cfl indgnatio: ct <j addit
fcicntia t aidit ct laborc. bi.7-Scq; plus fapias^ ncccjfi cfl y ne
fbrte obflupcfcas.Sapietia cofirtauit fapicntc fupcr decc prmch
fes cmimtisAbi. $.Vcrla lapicntiu audxutur m ftletio plufcjuhin
clamor principis intcr flultos. bAc\\orcflfep\cnth\.cf> arma bck
ka\ Ir <jui jn uno pcccaucrit^multa lona pcrdet.SapicntiG*;

Iw maliuohmanimam non introiht fapientia : ncc habitalit in
corpore Jubdito pcccatis ♦ Ifei. Sapicntiam lr difciplinam <|ui
*fycit t infoclix efl y &r uacua cfl ffeuhrum : i? laborcs fine
fruBu , lr inbabitabiha opcraeorum. Ifci.6. Mchor cfi fapicn
tia,([uhm uires : ir uir prudcns .([uamfortis.Qlara cfl t ct nun
quam marcefcit fapicntia , &r fkcxle uideturab hisJm ddigunt
eam t ir inucmtur ab his t qui auxrunt iUam.lbi. 8. Et fiduit
tit appetunturin uita, ([uidfapkaualocufictius, <[ucc opcratur
omnia- Ecclefiaflic. %, Omnis fipicntia a Donvno Dcoefl 9 ir
cumiUo fu\t fcmpcY,tr efl antc ccuum.Yons fapicnti.e ucrbum
Dci in excelfis : l? ingrcjfus illius mayidata xttrna , ulctlio
'Dcihonorabilisfapicntia. Plenitudo enim fapicnlix timcre
Deum efl « In thefiurisfapienticeinteUettus & fcientix rclxz
giofitas ♦ Execratio autcm peccatoribus fipicntia ♦ Ifci .
J. Cor fapientis intcUigitur in fapicntia: lr auris bona
audict cum omni concupifcentia fapientiam ♦ Sapicns eosh-
intcUigibde abflinebit fc a pcccatis; ir in opcribus iujlitix fuc
ceflus habcbit. Iti.4» Sapicntia filys fois uitam inft\rat,& fu
fcipit cxquirentcs fe . Qui fapicntiam dihgit t dihgii uitam;ir
4m uigdaucrit ai illam complccietur placorcm cms . I» hngua
fipientiadigncfcitur.ir fenfus ir fcicntia ir doUrina in ucr
bo fenfati. lbis.Aftcra cjl nimium fapientia in do3is homini
lus , ir non pcrmancbit in illa excors . TDccor uitce cfl in fa;
pientia t isr uinculaillvus falutaria. S* inchnaucris aurcm t?iS,
excipics doclrinam: ir fi ddcxcris audirc } fapicns cris. Iti.n*
Sapientia humihati cxaltabit caput iUius ; ir m mcdio magim
tvrum confedcre illum fticict. Ii'i. 14. Rcatus uir,<[u\ in fapien
tiajua mcditabitur^ ir in fenfu fuocogitabit arcunfycUionem
vei. Ibi* 2o.Sapiens in uerlns producct fe ipfum;& homo pru

dcns

n 9

iens ptacelit magnatli. Sapientia abfconfa thcfaurus ms
uifiis :<{u<euuhms.inutrifty r Mclior efl <jui ccclat infipicntiam
fuam • cjmm homo^ui abfcondit- japicntiam JiiamAbi . 27.
Homojcnfatus infipicntia manct ficut fil.nam Jlultus ficutht
namumtur.lbi 27. Vir fipicns imficbitur bcncdiclwnibus;ct
uidcntes illum laudabunt . Scipicns m populo hccreiimlit hono
rem, ir nomcn illms crit uiucns in zternum. ibi. ^.Sapientia
fcribe in tcmporc uacuimtis ; &r <pu\ minoratur attu percipict
cam.lblAo. Vinumir muficahtificant corfr fupcrutra^
d:kc~liofipicntia?.[bi. zt. Ornamcntum aureum prudcnti doz
ttrina, ir <luafibrach\alc in brachio dcxtro. £ ugufl. dc hbcro Awju/?»
arbitrio. Non aham putes cjfefipicntiam n fi uenmtem } in qua
tcnctur lr cernitur fummum bonum. nullo loco cfl , nufiuam
dccjl Jiris admonet } intusdocct, dcmcntes in fc omncs in mes
hus commumt, a nulloin dcterius commumtur. nullus de illa ius
dicat, nullus fmc illa bene iudicat. Idemjupcr pfaljo.Uaic ett
tom fcientia magna bom\nis,fcirc <[uod\pfc mhil cjl pcr fc.ir
quoniam ([uicauid cjl,cx Dco cfl, & propter Dcum cfl. ldcm.
Sapicntcs ut tlcllce fulgcbunt : i? <jui ahos erudirc foterit } m
teterna rcfulgcht clanmtc. Nutri animam tuam lccliombus diui
nis : parabunt cnim tih mcnfim fliritualcm. Sapicntcs mundi
tdco fcnpwasficrasdcfbiciunt } auia cas non cx maiejlate fcn
fuum,Jcd cx ucrborum iudicant utihmte. \dcm dc Ciuit . Dcu
Qui ftncfiluatorcfalutem uulthabcrc, & fmc uera fi
pkntia itflimat fc prudcntem ficn pofjc,non finus Jcd cco^cr ,
non prudcns fcd slultus, in <cgritudinc ajfidua laboraht } & in
ciuimtc noxiajlultuslr dcmcns pcrmancht. Uicron . contra mmymu
louinianum. Sap\cns nun<juam folus cjfc potefl . Habct fecum !
ocs <ju\ funt et Jiicrunt boni^et ari\mumhbcrum f & <iuodcun<n

uu\t ■■ tranfcrt . & ([uoi corpore non potcfl , cogitationc com.
flcftitur ; hr uli hommum inopia ficrit , lofixtur cum Dco .
Idem fipcr iUud Vroucr .4. Sam & cgo filius fui patris
mitcncl. Sihil magxs ad ficm percipiendcc sapicnticc mcn
tcs erigit , ([uam ([uum cos , <juos in fipicntia clarcfccre miz
ramur, aliauando paruulos £r indoftos fiiijfe mcminimus .
Ambofm . Amfcro/. in cpijl . ad Conslan . epiU . $? . Sapienfimfcil
nlicnum ,ni/i<}uo^ uirfwri mcongruum . ([uocunfy accejfcrit J
Jtid om«id , fofus ci mmirJus poffcjfw cft : ([uoniam totv eo (fuaf
ftfuoutitur. Vbicunqi accejfcrit fapiens J u%; ciuis c/f ,
ufo/, yu,i infclizgitwr . nufiuam fe pcregrinum , nufiuam fafc

Cr mfr . iu ^ cat • Grc £ or ' ln mor ' *"* • A ^ Mer ^ ^

pienfmm peruemre non pojfunt , <jui filfifix fapicntuc fic

ducia dcdpiuntur . idem inmoral . Vcrafcientia afficit 9

non extoUit , nec fuperbientcs ([uos implcucrit Jedlamentnnz

tzsfacit.([ua([uifiuecnmrcpletus fucrit ,priori loco fe sci*

re adpetit, & iam fui confciusmnto pcr iUam robuftiusfipit 9

quantb fe infirmum in illa uerius recognofcit. \dcm . Sapientia

ueraeft timere Dtu ,abnegarc fe ^fimamalo.Vrimafapicn

tia eti uitare malum. Secunda facere honum . Quis([uis ergo

uult audxta mtcUigere y fiftinct ea , ([ux iam potuit intcUigcrc \

opere adimplere % Scirc autcm Bcum approhare eft ; ncfcire

ucro rcprohare . Idcm hb . 10. moral . cxponens illud Ioi.i 2>

Tlcridetur iufti fimplicitasAufwrumfapicntia eftjnl per often

tationcm fingere Jcd Jcnfim ucrbis apcrire : ucra ut fint dit

\xgcrc falfa dcwmrc, hona gratis exhhere , malahbcntius to

lerarc , ([uamficcrc, nullam iniuricc ultionem ([ucerere, pro ue

ritate contumcham lucrum putare . Sed tac iuitorumfimplicit

tas dcridctur ; ([uia& a mundi Japicntihus puritas uirtutisfa*

tutms crcittur. \ftdor. c\c Summo Uno hb. 2. cap. t.Omnis ([u\ Ifidom.
jecundum Dcumjapicns cft , bcatus cft . Bcaa uita cognttio
diuirittatis cft . Cognitio dtutmtatis uirtus b*ni opcris cjt.Vir
ius boni operis frutlus cetcmitatts eft. Xullus autcm magisji
ficns , (\uam ([ucm docucrit dcus . Excclfa cft rcbus ommbus
(apientia : ncc cfcpotcjt uWatuJtttk ftne prudcntia . Quijet
tundumfhulutkjipicns cft 9 fccundum Deumftultuseft.Vris
mum faptcnttce ftudtum cft qutrerc Deum ; dc indc honcjia;
temuitce cum innoccntice opere . Nuttus fapicntiam Dci plcnc
recipitfiifi (pit Je ab omni abjlraherc atltonum cura contendtt.
Tunc autcmDeumrccle cognofcimus , quando cum pcrfzclc
fcire non dcncgamus . Sulius autcm in culpa maior cjl y cjuam
(jui Dcum ncfnt . Ea tamcn , cpuce fupra homirits intclligentiam
Junt \ frutandanon funt . Ornnx japicntia cx Jckntia ; ir
optnationc confijltt : mchor ejl autcm exfcicntiaucnicns^uam
ex opinationc jententta . Nam illa ucracfl ; ijla dubia . Simt
flicttatemcumignoranti&jlultitiam uocamus ; Simpltcitatcm
ucro cum prudcntiafapicntiam. Vtde cjl multa fcirc^ir bcz
ncuiucrc . Quod fi utrunq; non udemus ; mchus cjl , ut hcnc
uiucndi slucltumcpiammultaficndi jccjuamur . Soncnim pcr
tind ad beatttudtncm confccjucndam jacntia rcrum ; fcd lcaz
ie utucrc . Multt enim funt , qui Dcum pcr fcicnttam no$
ucrunt, pi tamcn pcr atlione non funt uencrati : ir idco cun
jciantcrdiutnoiudicio punicndi fiat. Idon.Sihd fapicyitia v:c
lius , mhil prudcntia dulctus, nthil fcicnUa fuauius . Sapcntia
Sndo largiorft 9 rctincndo minoratur. I argtcndo redundan
tiorft fcicntta t & dum conftrtur fw abundat . Cypnan. Cy[ runuu
Quts critmfapicns cffc potcjf , cjui nec Japicntiam ncc paticnz
tiamDci habct ? . Sapicns ille cfl (jui mitis cfl } lr humtlis,

' KK tj

DeStultfea. Cap. LXVU

M<ttW .
Tauliu

B «/iTttil.

lob.

STutaa eff iw ^ncfo per i^norantidm re£?i dr toni crratiol
Stultitia impomt hcbctuiinem fenfiis (jpritucks : fatuitas
autem tvtalem priuationcm cius. iico prima contrarie opponitur
fepicnticc , &r fccunia ucro friuatiue ♦ Dc Sfutaa ergo ips
fey <[uam omnino fugcrclruimre iebcmus 9 p\ures in hoc cap.
cimntur auclorimcs \ irctiam icilUs , qu& cum munii Jlulta
cjfcnt , clcgit Dominus.prima ai Cormth.primo. .

Ominus iicitin Euangdio bAatth. f. Oirinfr,
tjui auiitucrba ir nonfecit ea y fimilis ejl ui*
ro Jlulto. i» PjuI. ai Corinih.i . Qwe flulta
funt munji ekgit Dcus,ut confiinicrct Japit
cntcs. Ibi. Qiicunqi uiietur fepicns cjfc in
ycfccu\o,slu\msfiat 9 utfitfepicns.Sapicnti^
& slultitia cfl apui Dcum.z. Ai Carinth. «. Suftinctis libcn
ttr hr infipicntcs y cum fitis ipfi fapientcs. Ai Ephcf.r. Viict
te (juomoio caute ambuletisnon f{uaftinfipicntcs feiut fepicn
tts rciimentcs tcmpus, (\uoniam iics mali funt. Vroptcrca noli
tc ficri impruientes t fci inte]ligcntcs([ux fit uolunms Dci .
Efaiccjz. Non uocabitur ultra is , <p infipicns cjl princepsX
nq; frauiulcntus appcllabitur maior . Stultus enim fetiia \o([uc
tur ; Ir cor cius facict iniaumtcm ; ut pcrficiat fimulationem ,
lomatur ai Dominum frauiulentcr , ir uacuam facict ani
mam cjurientis, ir potum fiticnti wferct. lob. f ♦ Virum flul
tum intcrficit iracuniia ; l? paruulum occiiit inuiiia. JLgo w
ii slidtum firma raiice 7 <£r malciixi pulchrituimi ciusflaUm.
longc fid ficut jily eius a faktc & contcrctur in pom , br

non crit <ju\ cripiat eum. Dauii Ffil. 48,cum uiieritis fipicn D *"'4
tesmorientcsffimulinfipicns&flultus pcribunt,& relins
ijuent dicriis iiuitiasfuas.pfal «;i ♦ Vir infipicns non cognoz
fcct % ir flultus non intclligct. \bi*<>l.lntcUigitc infipkntes in •
populo, ir Jlulti ah(juanio fipite. Salom.vroucrj. Stulti ca , s j ■
(juae fibi funt noxia cupient t lfr impruicntcs oiibunt fcientia*
Ifci.J. Gloriam fupicns poffiicbitfiuUorum cxultatio ignomis
nio.lbi.*o.¥ilius fapicns htificatpatrcm f filius ucroflultus moz
flitia efl matris.Sapicntes abfconiunt fcientiam, osautemflul
ti cqnjufioni proximum cfl. Stultus cceiitur labys.lbi. Qui
flultus efl f Seruict fapienti. lbiM. Uomoucrfutus ccclat fcicn
ti<\m y ir cor infipicntium prouocabit flultitiam. IiijJ. Kfiul
tus omnia agit cum confilio^ui autcm fituus efl, apcrit flultis
tiam fuam. Ibi. H* Corfipicntis tjuccret ioflrinam^h- os flul
torMmpafcitur impcritia.StultiUagauiium flulto,&- uirpru
iens iirigit grejfusfuos.lbi. x7 • Non iccent fluUumuerba
compofita ; nccprinapem labium menticns. Expeiit magis ur
fce occurrere raptis fieiibus, (juhm fituo confiicnti fibi in flub
titia fua. Qfii proiefi flultohabcrc iiuitias , ciim fapicntiam
cmerc non pofftt i Stultus homo plauiet manibus cum ftoponz
icrit pro amko fuo. Stultus fi tacuerit fapiens rcputabitur.
Ifci.i^. Stultitia rominis fupplatat grcffus eius , et contra Dcu
feruet animo, Ibi. tf * Nc refjmicas flulto iuxta fiultitia fua,
ne fibi fipicns ejfc uiieatur.sicut fruflra habctclauius tibias
fulchras,fic inieccns in ore flultorum parabola. Sicutqui mitf
tit lapiicm in aceruum mcrcury, ita <jui tribuit infipicnti honoz
trem . Ecclcfiaflcs.i.Stultvrum infintus cflnumerusAbi. I,
Stultus in tcnclris ambulat .\bi. 4 . Stultus complicat manus
fuas in u\a t Lr comciit carnes iiccnsMchor cfl pugillus cum

f e<Juic, ,juSm f\enn utra^ wmus cum Ulore Ir afflicliont aril
tni . Ibi. *o. Stultus ambulans , cum ip/e infipicns fit , omnei
/folntf ceflimat . Vcvfra ^Hs fapicntis gratia ; £r /akid w/ipi *
enm pntcipifrtfcunf eum . Inifium ucrhorum ews flultitia, &r
nouifjtmum oris illius error pcffxmus . kcdcfiajlici . i r . Ho*
rwmci flulti non apprchendent fapientiam ; ir bomines fenfa
ti obutal unt il/i.HominesyMfi non wdcbunt cam ; longe enim
abesl a fupcrb.a Ir dolo . \b\ . lo . Vatus infiptentis non ertt
utihs ttbi fdcifii cnim iUius fcptemphces funt . Extgua dabit
iy nwlta impropcrabit . Apcrtio oriscius injlammatio cfl .
fatuo non ent amicus , ir non eritgratia in bonis iUius . Qui^
cnim cdunl vancm fotui falfx hngux fiint . Ex orc fatui rc t
probabttur parabola ; non cnim dtcit cam tn tcmporc fuo . Ibu
2-i. Corfotm quafi uas confacfum } & omncm fapicnitam non
tcncbtt.Na>ra f iofitut (juafi farcina m uta. Compedcsin pe*fi
lus flulto doclnna;^ (\uafi uincula manuu fupcr manu dcxtc
ram.Fatuu; in rifucxaltat uoccmfuam; uxr autcm fdptcns ulx
taate ndcbit. Labta imprudcnttum slulta narrabunt ; uerbaau
tcm prudcnttumfiatcra ponderabuntur.lbt.iz. Qui docetfos
tuum quaft ml conohttnat tcflam . Cu dormicntc hfuiturqui
tnarrat flulto faptentiam. i um flulw ne multum loquarts, isr
cuminfenfato n: abieris..\rcnam y Jalem t i? maffam ferrifoci
hus cfl {hrre,<\uam homincm imprudentcm i fotuum ) i'r impiu.
lbi.i7. J Stultu<ficut lunamutatur.In medto infcnfatorum fir
ua ucrbum tcmpori :m mcdto autcmcogitantium affiduus cflo.
lbh$$ Prxcordta fatui (\uafx rotacarrx^r quafi axts ucrfatihs
cogitatus flultu Ifci.4i.Me/i0r efl homo, qui abfcondit slultttii
Augu/F. fuamfluam (jui abfcondtt fopientiam fuam. Augujl. dc Vera
rehgionc. Qui fc dihgit slultum, non proficict ad fapentiam.

iJemmlib. dcKaturalrgrafi*. Nom tibi deputabitur ai
culpam , auod inuitus ignoras . Idemin hb . ([ucfl ♦ ponn
fur* $7. cdp.ulf ♦ Non omnis ignorans immunis cfl a pocna. lllc
tnim ignorans potefl excufari apxna , aui ([uod difceret,non
inucnit . llhs autcm ignofci non potcrit } ([ui a ([uo iifcerent ,
habcntes opcram non dcdcrunt. Hicron . Stultiloquium homi uieronyrmu
ncm ir infipicntcm non iccct cf?c Chriflianum. Dccct cnim
fcrmoncmeius falc cfjc conditum , utgratiam ad audicntes ha
beat . Qutcmudenim amcnsh([uitur y uocifcratio ir clamor
cft appcllandum. AmbrofKcfcindenda infipxenti potcflas cfl, Amfcrc/wi l
non adijckndalibcrtas . bfipicntis in libcrtnte ruina uchemen
tiorcfl. Gugor. inmor. Stulti tantb intcnfius dc alicno iu Gregorm
dicant f <[uantb fuaprofund.ms ignorant ♦ Tantolp ([uisfyintus
*mp\iusflu\tiorfib } ([uantb conatur extcrius fapicm uideri .
Idcm . Sicut nccauris cfcas 9 nccguttur hcrbas cognofcit ; ita
ncc flultus ([uisq; Jcntcntias fapicntia: intcUigit. Yatuum uirum
cum fapicntc in prccdkatione nc focies , ne firte is , ([ui rcm
implcre non ualct , iKis , qui preuakt, obfislat. UilariusStultus Hikriiu.
iuxta infirmitatcs fua% feniit f ir iuxta imbcciUitatem natu',
raz fux fapxi,. \fidor . Kihilflultitiapcius , nihil efl mfipicn
tia dctcrius , nihil ignauia turpius. Ignorantia cfl uitiorum nu
tnx . Ignorantia cnimquid fit'culpx dignum non fcntit.
Infipicns affxdue pcccat ♦ IndoUus cnimfanlc dccipitur i ir j
in uitium dilabituu

Dc Mcdfcis ♦ Cap ♦ LXVIIL

N hoc cap. citantur auUoritates de bAcdicis^uibus no egent
ualcntcSjfed male fc habcntes y lr dccoru dijciplina cor
foralifi (^mtuali^ufitationc^r modogcrcndi 6r$

lucas,
iilomon»

Ominus d\c\t m TLuangeho Matth. <j. & Lu
caiS. Non ejlopus ualcntibus mcd\co;Jcdma
\ehabent\bus. Idcm Matth. capso. \nftrmos
curatc. Salom. hcclcfiafltC. 7. Non dcfis ploz
rantx bus in comolathne , nectepigcat uifimt
re xnfirmos. ex h\s enim in dilettioncfirmabcris. ibi. *o Lant
guor prolixior grauat mcdicum, Rrcucm autem languore pnc
cidit medicus. \bi.*9 ♦ Ante languorcm adhibc medicinam y
ir ante iudicium interroga tc ipfum^ir in confycctu Dei \nt
ueniens propitiationcm . Ante languorcm humdiatcxir in tcm
fore infirmitatis oflcnde c„nfcruationcm tuam. Ibi. Hcno*
ra medicum proptcr necejfitatem, etcnimiUum crcauit altiffit
mus. A dco csl omnis me dcla; h' k rcgc accipkt donathmcm.
Difciplmamedici exalmbit caput illius 1 & in confpeffumagna
torum collaudabitur. Altiffimus creauit dc tcrra medicinam ,
lr uir prudcns non adhorrcbit illam. Ht dedit hominibus fcicri
tiamaltifimus honorarim mirabdibusjuis.ln his curans mi
tigabit dolorcm ; & ungucntarius facict pigmenta fuauitatis:
isr non confumakuntur opcra cius.Da locum mcdico; ctemm
Dominus illum creauit ; non difcedat k te: au\a opera cius
Junt necejfaria. Efl enim tempus quando in manus Mius ineis
das . ipfe autcm Dominum dcprecabitur , ut dirigat opus cius
m fammtem . Qui iclinquit in confpcclu eius , .-jui fccit eum y
Au^uff. incidct in manus med\ci. Augufl. m fcrm.Ouodam . \sou\t mt
d\cus quid falutiferum, (juiduc contrarium pcmt cegrotus .
Acgroti ejlis } nohtc ergo mcd\co d\clarc, (jme medicamina uez
Hitron. ^it adponcre. Y\icron~fupcr Hicrcmiam lib. 1. Omnis mcdi?

cina habct ad tempus amaritudincm :fed pojlea JruHus doloz
Amhofius ris fanitate monjlratur. Ambr.fuper Pfal, 130 . Qontraria

diuinaz

Awina? conditioniprzceptamcdicinx funt: aiciunio rcuocant^
lucubrarc non finunt , abomm intcntionc mcditationis abduf
cunt .itaip ([ui fc mcdicis dcdcrit Jc ipfiim fibi abnegat .
Grcgor. in 1'aflor. Improbus ir imperitus esl mcdicus , qw G
alenum mcdcri adpet\t<Lr ipjc uulnus y quod patitur ncfcit » '
Ide in homdde uno martyrcSkut in arte medicince cahdafrh
gi 'isjjrfrioiiacalidis curantur , ita mcdicus fuprcmus f ir
Dommuswslcr contraria oppofuit mcdicamenta peccatistut lu
bricii cmtinentiam f tenacibus largitatem , iracundis manfuetu
dinem f elatis prxciperet humihtate. I fidor. hbA. Etfomologiar. .ri
bAcdicina: curatro no eTt tycrmcnda. bicminimus enim^r Exa
iam Ezechix langucnti altcjuid medicinalc mandaffc . ir Vatti
lus Apofiulus Ttmolhco mojicum uinum prodcffe dixit, idem
Jc Summo bono hh.i.cap.^. Sicut pcriti mcdici ad uarios cor',
-poris morhos diucrfi mcdicamine feruiunt } it* ut iuxta uulncc j
rum uariemtes mcdicina diuerfa ftt :ftc 6" docior ecclcfict,fm
gulis quibufq, hominilus congruum docirince rcmcdium adhi,
bebit ; & auid cuity oportcat pro <r/afr, pro fcxu \ ac profexioc
nc nunciabit. Cyprian. Adapcricndum uulnus eius h- fecan
ium, br putrcdmibus ampulatis mcdcla cfl firtiorc curandii. c >P™»*i*
Vocfircturbr clamctjicet concjucratur cegcr impaticnspet
Aolorcm,gratias agit pcfl modum cum fcnfcrit famtatem.

Dc Iuchabus ♦ Cap , LXIX.

I Vdex, dcducxtur a iuiko ucrbo , quafi iusdico } &fint iudi
.ccs eletti,&funt cjuidam non uthp elccli y fcd exiudido tcmc
rarioiudicantes . Efl autem iudicium temcrarium, cum ahquis
iudicat de his, c\ux funt dubia ucl ccculta proptcr aluiuas lcucs

Mawxui.

loannes
Lucas.

laccbus.

tmktiuras dc hoc ergo iudicio, ir dc ludicum rcttituiinc,lr

ai corum statum pertmcntibus t auhn plurimas hic t ornatiffu
mc Monaldc } auUoritatcs citatas mucnics.

Ominus dieit in Euangcho bAatth.7. Kolite
iu&carc ir non iudicabimmi.Solitc condenaz
Ire & non condenabimini . \n a\uo cnim iudicio
Miudicaucritis iudicabimini: in qua mcnfura men
fifucritis^rcmctictur uobis. loanj.blohtt iudi
care fecundum ficicm ,fcd iujlum iudicium iudicate ♦ Lucce.
i^.Veuobisiurispcritis^quioncratio homines cmenbus , ance
pcrtarc non pojfunt ; iffi uno digito ucflro non mngitis fir
cinas . lacob. i. Quicunq; tvtam lcgem fcruauerit f offcndat
autcm in uno 9 faBus cfl omnium rcus. ibi. 4. Vrius cfl legisz
lator ir tudcx, aui potesl Cr perdcrc &r hberare . Tu autcm
quis cs y qui iudicas proximum tuum ? . r» Vau\. ad Corinth . 4.
tsolite antc tempus iudicare^uo ufy ueniat Dominus , <jui &
illuminabit abfconiita tenebrarum,& manifcflabit confilia cor
dium ; ir tunc laus erit unicuicp aDeo. Idcm ad Rom.14.N0w
erga amphus inuiccm iudicemus . Scd hoc iudicate magis ne po
natis offcndiculum fratri ucl fcandalum . Omnes emm flahz
Uultichus. mus antc tribunal Chrifli.Lcuitic. *j$ Nonfacies quod inujuu
cjl } nec iniufle iudcabis . Nofl confidcrcs pcrfinam pauperis,
ncc honorcs uultum potcntis. luflc autcm mdica proximo tuo ♦
Nolifc faccre ini([uum aliauod in iudicio 9 f. in pondere in nuz
Vcutemom* m cro,& meJifura. Deut. cap. 1. Audite ihs^Lr auod iuTium
ejl iudicate ,fiuc ciuis fit iUc fiue peregrinus nulla eritdiMam
tia perfinarum. Ifci. 1* . ludices & magiflros conflitucs in om
nibus portis tuis, ut iudicent populum iujlo iudicio 5 nc in altcs

*J4

ram partem declinent . Xbidem . Iuffe , quo i iujlum cfi perfa
qucris. ut uiuas ir poffidcas tcrram, quam Dominus Deus tu
us dederit tik. ilu 27. bUlcdiftus <|w pcruertit wdicium adue
nce pupiUi, ir uiduae i Et dicct o„mis populus. Amcn. Paralis
pom. lib.z.c.Tv.Non hominis cxcrccatis iudicium fcd Domini t Trttyem .
&r quodcunq; m dicaueriiis, in uosrcdundabit , /if timor Domi
ni uobfcum,h m cum dihcrcntia cun^tafucite. E/ii*. r.Ve cjui Ewi> #
iicitis malwn bonum^ i? bcnum malum, poncntes toiebras luf
QcmjLr luccmtenebras : ponentcs amarum in dulcc, ir dulce
in amarum. Vequi iuslificatis impium pro muncribus' & tufli
tiam lufli aujirtis ab eo . Vroptcr bocfiCut dcuorat Jlipulam lin
gua ignis t O- calor ftammx exurit i fic radtx eoiumficutjh
uiUa erit t ir gcrmen eorumut puluis ajcendct. \bi. f <\ Cu;
jlodite iwkcium, ir fhcite iuftitiam : quia iujlacjlftlus nm,ut
ucniat i & iuflitia meaut rcuclctur. Beatus uir qui facit hoc J
isr hlius hominis, qw apprthendct islud . )ttca\cit Dominus .
hiercm. tz.facitc iudiaumir iujlitiam^ hbcrate ui opprcf H, '*™nt«.
jum de manu calummatoris i&aducnam i? pupillum, & ux
Jiuam nohtc contrislare, neq; opprimatis ini(jue jangumcm
innocentcm : nc cjfundaiis inloco iflo. 7acharut . 7 . \ udiaum Zadtr.
ucrum xudicatc , i? mifericordiam ir mifcrationcs Jncitc unuf
qwfquecum fratre fuo . Lt uiduam , i? pupllum , & adue
tiam t & paupercm nohte calumniarc : ir malum uir jratri
juo non cogitet in corde fuo . DawdAjah «rfj. Sj ucrc D<f«ii.
Ut\c{> iujlitiam lo^wmim, rccTeiuiicatcfih]\ hominum . Etrmm
in cordc\ni([wtates operamim in tcrra iniuftitia: manus Utffat
concmnat.vfaL 2. Erudimini,q iudicatU terra.Scruitt Duo in
timore t et exultateci cutremorc. fipprehedite difcivlmam , ne
quando irafcatur Dominus t & pcrcaUs de uia iujla .V(al. 8x %

Ll H

Vfp <ludwfocatis initputatcjb' fdcies pcccatoru lumitisludii
catc cgcno ir p upillo, humikm £r vaupere iujlificatc. hripitc
fiupcrcm , ip-cgcnum dc manupzccatorishbcratc.ldcm p/ I.

Bcati^ cujlodmt iuiiciumct faciuntiuflitia omni tepv e»
Sdom.Prou.l.Oculi tui rcclauideant. Ne dcclmcs ad d:, tcc
ram neyad fvrifiramAbi.iJ. Qui iuflificat impium. lr ([ui co
dcmnatiuflum ahminabilis ejl uterqiapudDcumAbi.^.Gau
tium ejl iuflo fitccre iuiicium^lr pauor operantibus ini([uimz
tcm.lbi.if .Aujerrubigincm dc argcntojbr cgreditur uas pu*
rijfimum : Aujir impietatem dc uultu Regis irfirmabitur iuz
Jlitia tbronus eius.lb1.i9. Rcx , <Jui iudicat in ucritate paupcz
rcs t thronus eius in cetLrnumfinnabitur.l bi.i8.Qui covnofcit
in iudicio Jh:icm t non bcncfacit'Jlc f &r pro bucclla panis dcjc
rit ucritatcm. Sapientice.i. Ddigite iu(lxtiam,<\ui ludicatis tcrt
ram. \bi*. Qm cuylodicrintiujlitiam^iuficiudicabuntur.Di^
fcitciudiccs finium tcrriC: Vrcebctc aurcs uos ^uicontinctis
mu\t\tu&inem t lr placetis uobis in turbinibus nationum-.quonii
iata csl a Domino potcjlas uobis , isr uirtus ab altijftmo ; (\ui
interrogabit opcra ucjlra ir cogitationes fcrutabvur : quonia
cum cffctis mimjlris illius,non TCcTeiulicaJlis,neccuflodiflts le
gcm ius{iii£ t nctyfecundum uoluntatem Dci ambulajlis. Ecclc
JiaJlicj.Noli quzrcrc ficri iudcxjifii ualcas uirtute irrumpC
rc ini(]\i\tatcs : ncfirte cxtimcfcas facicm potcntis ; ir ponas
fcandalum in agihtate tua.lbi.S , Non iudiccs contra iudicem *
([uoniam secundum ([uod xuslum cjl } iuiicat , ibiso. \udcx fix
fiens iudicat populum Juum.ct prinapatus Jcnjati slabilis erit.
Secundum iudicem populi fic & minijlri cius : &r ([ualcs rcz
Soms ciuitatis y talcs habitantcs in ea. Ibi. 10. Excniaer don*
cxcccant oculos iudicum 9 i? quafi mutus in orc aucrtit corrct

ZloncseorumAugufl. ContraMaccdon. hslicjlinccdcrc rer Kuguft 4

cia ratione f iudicis autem efl iudicare iuslo ordme. Modus roz

gandi iudiccmc(l } utfaciat cjuod Jaluafidc faccrc fotcjl.ldcm

hbj. de Symbo. Wlc mdcx necgratiafrceucnitur , ncc m\fer\

cordia iam fleclitur, ncc fecunia corrumfitur, ncc fatisfaclios

ne^uelfxnitentiamitigabitur.Hicdum tcmfus habct y agat

anima fro Je\ auandiu locus ejl mijcricordice^uia ibi crit locus Hi m9g

iujlitice. Uicron. in cfijl. ad Damcfc. Altenum tc a fcrfcnis . j

jomniumrcddc in ludicio ,ac froftcr luflttiam 9 in iudicio faufc

rem dcfhndast nec froftcr gratiam diuiti indcccnter ad fiflas.

aut finonfotcs facere t cognitionem rcftue caufarum ♦ Idcm

fufcr effl. ad Galalh. lr fonitur 2$. <[. S . \udex non ctt aut

thor fcclcris homines iudicando . Ambr. fufcr frima ad Cos kmhofut

linihjf. ludicis non ejl fine accufatore damnare : quia Domi

nus ludam, licetfuijfctfur, rnrncn tum non cffct accufatusjm

nime abiecit.ldcm fufer Bcatiimmaculati . Bonus iudcx nihil

cx arbitrio Juofacit, &r frofofito domejlicce uoluntatis 9 fcd iu

xtaleges &r iura fronunciat, Watutis iurxs omtemferat t non in

Aulget frofriit uoluntati y nihd frxfaratum , ir medimtum de

iomo dcjhrt;fed ficut auiit , ita ludicat :£r ficut je habet na

tura decernit ; obfeauitur legibus , non aduerfatur : examinat

caujce merita,non mutat. -ofcite iudiccs fccul\c\uemin iucXu

cando tenere dcbeaiis affcUum , cjuam focktatem , cfuam fincc

ritatem . Qui iudicat, uoluntati fuce oUcmfcrarc non hcet,st i

tcnercc\uod\cgumcfl. GrcgorAib.^.mor. fuycr i ] lud IoK Grc£orm$

Z<>. Caufam, cjuam ncfciebam , ddigentijfime inuejligabam .

Ad froferendam fentetiam nunchtam frcecifitcs ejfc dclemus y 1

ne indifcuffa temcre ludiccmus ; ncc qucelibct mala audita non

moucant^ne faffxm fxne frobatione crcdamus. Idem in tAoraU

hdicarc Jigne & fulditis neijueunt , ([u\ m fulditorum caufis
non mcrita^fedodium uclgratiam (i([uuntur . Idcm* Non mo
ricntem fiippe mortificant t (jui iuflum damnant t Cr non uh
Uurumuiuificarc nituntur , ([u\ reum a fupphaohbcrare cona
tur ♦ licm ir habctur . 2. <]. $ ♦ Qui recTe iudicat , & pirceu
miumremunerationis cxpcUat ,fraudcm in Dcum pcrpetratt
quiaiuflitiam quamgratis impartiri dcbuit 9 acccptione pecunice
J/M#rw» uendidit . Ifidor. dc Summo bono hb . $ . cap . H- . Bonus iu
dex ficut nocerc cuihbet nefat \ ita prodef e ommbus nouit*
Omnis^ui recteiud\cat 9 slatcram in manugeJlat^Lrin utroay»
penfoiuslitiamlr mijericordiam portat . ibi . ss ♦ Grauius
lacerantur paupcres a prauis iudiabus quam a cruenujfimis ho
flibus . NuUus enim prcedo tam cupidus in alienis, quam iuicx
iniijuusinfuis. Qmenimdefiruant ,muhi funt: rariautem
Jimt } qui populos legum moderamine regant.

De Acccptionc Perfonahirru
Cap. LXX,

" . fcti ii * ^ .4 .i*>*I*« l - #♦-.">> X| . * J J

P\£r/Swdr«m dttfp/io fj? W^fh , <Jm ffr/cmt perfonx
pr rjirtur in confircndo ei ah(\u\i • fjuod ex Arfeito xujh
ticealtericjfct conjircndumratwne ahcuius tranfitvri*
eonditionis ad ipfamrcm non congruentis 9 cx'\Jlentis circa ptrt
fonam puta diuitiarum potcllatis terrcnx , uel cogimtionis car;
>nalis \ ir nnn ob meritum cius ad \pjbn rcm . Vc/ efi attenz
icre ad conditionem perfonct mhil fiicicntem ad illud negoz
tium . Aut cfl ina-quahtns iuslttice dfiributiux inquantum ahz
<[uid attribuitur alicui prcetr propwtioncm . Ad ([uam fugicn;
dam multce in hoc cap. traduntur auttorimtes*

Ominus iicit m Dcut.cap.i6 . No accipias pcr HM«iPJ
Jona nec mwnera, ga muncrfl excccant oculos
fapientum ; &r murnnf uerfca iuflorum .
^r ^asagj Qwdiuslum ef? iudicatcfiue ciuis fit illc , /iue
perearinus , rmlla enf dijlantia pcrjonarum ♦
Ira paruum audiefo uf magnum , nec accipieft'; cuiuj([uam pcrt
fonam , (juia Dei iudicium cjl . Paralip. Iifr. z. cflp.ip.S^ tifW iWip om .
Pomini uobfcum, Lr cum diligentia cunBa fuiitt . Non eniwi
cfl apud Dominum Deum nojlrum \ni(\u\tas , necpcrjonarum
acceptio , nec cupido munerum. In Affitus Apoflolor . J o. In In Aff.Ap*
ueritate comperi, ([uoniam non cfi pcrjonarum acccptor Deus;
fci in omnigente, <[uce timet eum, ir operatur iuflriam,acccs
ptus esl rlb. [acob. z. Frafrcs mci nolitc in pcrfonaru acccptiot Ucoh .
nc habcrcfidem Domini nostri lcjii Chnsti glorix. Etemm fi
xntroicrit in conuentum uestrum uiraureum anulum habens in
ucstc candida:mtroient autcmirpaupcr in Jordido halitu;
ir intendatis in cum , \u\ mdutus cst ucstc prxclara t h* di
xcritis ci ♦ Tujcde hic bcne : pauperi autem dicatis . tu sta
hic , aut Jcdc fub fcabcUo pedum meorum : nonnc iudicatis a*
fuduosmet ipJos } &failieftis iudices cogimtionum imquat
rum f Si crgo pcrjonam accipitis, pcccatum operamm rcdarz
guti a lege ([uafi tranfgrejforcs . Paul . ai Rom . z . Gloria, Taului.
bonor^irpax omni opcranti bonumiudeoprimumi? grxco.
Non enim cft acccptio pcrfonaru apud Dcu. Ad Colojf.l. Qui
iniuriamfacitrccipiet idfiuod inujue gejfxt. Et non eji acceptio
fcrfonarum apud Deum . tob. Non accipmm perfona uiri } Ia &
ir Deu homini non ar<jua!?o.E/ai<e ♦ 42 . Nu cUmabit (j>iritus y aiau
meus } necp, accipxct perfona: ncc auiictur ucx eiusJoris.Douid. Dauii
Vfal ix.V/j; <juo iudicatis miqiaic^ifacKs peccatoru fumitisi

Uhmeru luiicatt egcno hr pupitto, humilem l? paupct cm iuffificatc.

Salom.vroucr. 18. kccipcrc prfonamwpu in iudicio non cf?
bonum 9 ut dcclmes aucritatciudi:u. ibi.i <>Multicolunt pcrjo
nam potcntis;ir amici funt donatribucntis. \bi.i4. Cognoz
fccrc pcrfonam in iudicio non cfl lonum. Ouj dicit impio iut
jlus C5, makdiccnt ci populi f ir dctcflabuntur cum tribus ♦
Qui autcm arguitlaudabitur : ir fupcr ipfum ucnict Imcdif
&10. Ibi , 2-3 . Qui cognofcit in iudiciofacicm } non bcncfacit
iflc^&pro bucclla p*»is dejerit ucritattm . Ecclcfuflic.
Dominus uindcx ejl t & non cfi apud lUumgloria pcrfoncc.
Non accipict Dominus perfbnam in paupcrcm , ir dcprecaiw
ncm lafi cxaudiet. lbi.4z.Nc accipias pcrfonam ut deltnquas.
Iti.7. Soli mucrcrc ficri tudex , nifi ualeas uirtutc irrumperc
iniquitatcs : ne jvrte cxtimcfcas facicm potcntis f &r ponas
fcandalum in agditatc tua . Sapientix . 6. Non fubtrahit pcrt
jbnamcuiufquam Dominu^ «jwi ejl omnium dominator : ncc uc
rehtur magnitudinem cuiufqum , quoniam pufi.lum ir mai

Mg$* gnum ipfe Jecit 5 ct cequaliter cjl ilh cura dc omnibus.Auguil*
fupcr illud lacob.l. Fratrcs mei nolite in pcrsonarum accept \
Si hanc djlantiam fedendi ir flcndiad honorcs ecdcfasticas
referamus, non cst putandumleue cffe peccatum in pcrfonaru
Acccptionc habcrcfidem Domini gloricc.Quis cnim feraticlm
diuitcm ad fcdcmhonoris ccdcfiz, cotcmpto paupcre instrutlio
re & (ancliore? Idem in fcrm.quodam.Alftt Dominc^ut w m
lcrnaculo tuo prce pauperibus accipiantur pcrfbncc dwitum^aut
prce ignobilibus nobdcs f quoniam potxus in ftrma mundi elegisti,

Hurovymu. utcon j. un fe ycs fi r ti a , Hienm. in cpist.ad FabiolamMulta nos

faccrc cogit ojfeSus 9 dum propinduitatcm rcflncimus corpoz
rum , &r corporis b* animcc offcndimus creatorem . Idcm

adPammachium. Vnumquodf, non pcrfomrum , fcd rcrum
fondcrc iudicandum cfl.Aequum enim iudicium cfl^uli no pcr
fona fcd opera confidcrantur. Amhroffupcr tAalach. Intcr ^rofint
omnia pcccata faccrdotum cfl maximum , (piod non caufasfcd
perfonas conjiderant , Lr dcfbctlo iujlo paupcre t iniuflos diui
tes honorant. Idcmlib. i.OJJic. In iudiciogratia alfit ^caus*
tnerita difccrnantur. Greg.in ho t ir tnoral. Pcrfonam homk> Gre l 9fm
nisaccipcrc, cjl hminem non auia homo y fed proptera\\quid 9
(\uodcirca ipfumcjl, konorarc. Idcm Lr ponitur**. <f. 5. Rcz
tnota pcrfonarum acccptione , diffinitiua proferatur fentcntia ♦
idem . Quidapud Deum uilius^uid deffeclius ejfc poteflfluam
feruarc honorem apud homines , & in aiternis oculosnon tfe
bcrc ? Ifidor. de Summo bono lib.$. cap. S7 • Non ejl pcrfona ij^ orus
in ludicio obfcruanda y fedcaufa . Iniquiiudiccs funt^ui errat
in ucrimte fcntcntiai dum intendunt in quahtutem perfonazjLr
cxulcerant fxpc iuflos, dum improbe dcfcndunt ini([uos. ibi.
*l vlu: ucncrantur Iwmines in foc fcculo pro temporali pbten
tia , <[uam pro reucrcntia fanzlitatis . Sufcipiunt cnim qitbd
magis funt diuites 9 ir qued paupcrcs funt , ommno dcftv
aunt,

Dc Dottoribus ♦ Cap, LXXI

QVi docct y doUor jnagfler f pra^ccptur^ intcrprcs dici
tur } nec tan en S/ionalde t Ampliffime omnisdcces cfl dos
tlor iuridice 9 fed folum ([ui fufccpit docloratus mfignia,
ut tu in utrofy iurcfecifli ; De iflis igitur uarxce hic citantur
aucloritates.

Mauk<e«. Ominus dicit in Euangclio Matths.Qm foluc

rtt umim dc mandatisifhs minimis , ir docuc
rit fic hommcsjmnimusuocabiturin rcgno cc&
lorum : tfui autcm Jccerit iriocucrit j hlc ma
ior uocabitur in rcgno cochrum. Ifci. *oMuntcs
autcmprzdicatc diccntcs , <juia appropinquabit rcgnum codoz
rum. Qiwd dico uobis in tcncbris , dicitc in luminc, ir ([uod in
aurc auditis , frcciicatc fufcr tetla . Ibi. 15 . Omnis fcriba
dottus inrcgno cochrum fmnUs eft bomini fatri Jhmilias , qui
frojh-tdc thcfauro Juo noua &r uctcra . ibi. 2,9. Euntes-docc
JVma te omnesgcntcs fcruare omnia quxcunq; mandaui uobis. *. Vc
ffl ♦ 5" . vajcite , qui in uobis eft , grcgem Dci , frouidentes
non coacle ,fcd ftontance fecundumDeum ♦ neque ut domit
nantcs in clericis • fedfirma JhBigrcgis cx animo ♦ Vaul .
Rom* t. Qui alium doces , te ifjum doccs. x. aJ Corinth. 4 ♦
5icno5 exiftimet homo ut mimjtros Chrfti t ct diftenfatvrcs mi
niftroruDci.z.lbi.<>.Ncmini datesulla offenfione^utno uitufc
remrminftcriunoftru:fcdinomnibusexhik ftcut nos
mctipjos ficutDaminiJtros.i.ai TimothA.Attende tibi,et do
Urincc infm in illisjioc enim fhciens,ct tc ipfumfaluum Jkcies ,
ir eos qui te audiunt.lbi.r.Quibene fr&funt f rxsbyteri duz
fhci honorc digni habcanlur, maximc <[u\ laborant in ucrbo ir
dotlrinaAbi.t . Quicun^ funt fub iugo fcrui^dfios fuosomni ho
nore dignos aiiitrentur y nc nomcn dhi Lr doUrina blaffhcmec
tur. Hocc doce & exhortare ♦ Si ([uis alitcr docct , ir non act
{[uicfcit fanis fcrmombus Domininoftri lcfu Chrifti, ir ei ,
tjui fccundum fietatcm cft dorirma:, fufcrbus cft, nikilfckns^
Jed langucns circa quaftiones &r fugnas ttcrWuTh♦i.I^♦2»; :,
Tu ogo Jili tni conjirtare ingratia ,<[uaief\in Cbrijlo lefu 9

ir ijuct auiitti a me , hzc commenda fidchbus hominihus t tjtu
idonci crunt , i? aXm docerc . ai Tiram . 2. Tu aufcro Io<jue
rcfjuarocccnf fanam dollrinam. lbcodi.4. Vcrgc igitur ,c£0 B3C0 ^-
eromorc ruo,£r Joccfafefjuuilojuarij Lcuitic.if.Doccbi Leumais
fiscr^oyilios , uf caaeanf immunditias , hoh maruvrfur in
fordibusjuis . Efdras.l.Efdra; auUm parauit cor fuum ut inz Bfdre.
uejligaret lcgcm nomim y br fhceret ir doccrct prxccptum ,
Lr iudxcium . \bidcm. kt impcritos docctc hberc. Efaia?. 2-4 * E J*' rf1,
I» docirinis glorificatc Dominum , in infulis maris nomcn D02
mini % Ibi ♦ 48. Hxc diat Dominus Dcus f tuus rcdemptor.
Bgo Dominuj dcus tuusdoccbo tc utilia,gubernans1e in u\a f
<jua amhulas . \ob .<>. Doccte roe, ir cgo taccbo ; ir fi(\uid 2oo#
forteignorauifinflruitcmc. vauidPfal. Vcnitc fHy t audito Dam '
me t timorem Dhi doccbouos. PsaI.jro.Doccioi/ii<juos uias /uoj>
ijr impij aitc conucrtcnturAdcm Pjo2.9;.Bcafus hmo .juewt
tu crudiens dominc i ir dc lcge tua docucris cum . Qui cor>
ripit gentcsnonarguct ; autqui doccthomincm fctcntiam .
Salom. Proucr. <> . Docc iuflum , ir fcflinabit accipcrc . Ibi • Salomon.
io. La&ia iufli crudiunt plurimos : (\u\ autcm 'indoch funt , rti
cordis egeflate moricntur . Krgcntum clcclumlabia iufti;cor
autcmimpiorumpromhdo ♦ ih ♦ *3 ♦ Doclrina bona dabit
graUam : in itinere autcm contemptorcm uorago ♦ Ibi . if ♦
Cor fapicntis (pacerit docirinam: fons uitz cruditio poffidetis ;
Docirina fiultorum fatuitns. ibi. *9- Doffrina uiri pcr paticnt .
tiam nofcitur . ibi . 24 . ln doclrina replcbuntur cellaria ,
Uniuersa subilantia prctiofa & pulchcrrima . Ecdcfiaflic.li>.
Qui narrat ucrbum non audicnti , auafi rjui fufcitat dormic
entem dc graui fon no . Ii>i . 30 • Qui docct fihum fuum Jaut
dabiturm illo ; & \n meiiodomeflicorum m tifa ghriabimr.

Mm y

A . Augufl. de Doftrina Chriflian. Dcbet dtuinarum fcriphras
rum doctor ftdci , ac dcbcllator crroris & bonadoccre, i? ma
la dedoccrc: <dr hoc dpcrc isr fcrmonc conciharc aducrfbs,m
nnfjos erigerc, ncfcicntibus ([uod agitur, ([uid cxpcctarc dcbcz
ant, intimarc. Idcm Jupcr loanncm .Si mc pojjcs doccre auod
ncjcio j non folum te uerbtsjcd lr pugnis cxdcntzm dcbcrcm
paticntifftme fitfltncrc. Idcm de Doclr. ChriJlian.Dotlor iy
ducior id sgcrc dcbct } ut nonfolum intelltgentcr , ucrum ir
libcnter^ & obedienter audtatur. \dcm. Magis quippc noccnz
tes cslts fifratrcs ucjlros, quos iudicantes corrigere poteflis^
ccndo pcrirc permittatis. [dcm.Noh attcndere adlahaloquen

Hlcronymuu tis fcd coopcrantis. Hicron. ad Dcmetriadcm uirgincm.Multi
iuxta uctus culogium f cum hijui nefciant , taccrc non poffunt ;
docent^ fcripturas^uas non intclhgunt : lr (juum aly pcrfua
ferint t eruditorum fibiaffumunt Jupcrcihum , prius imperitoz
rum magtjlri, quam dottorum dtjctpuh . Idem fupcr ittud.Vifi
num tuum mijlum efl a([ua ♦ Omnis doclor , qui auflcritattm
fcripturarum ,pcr([uampoteJlaudicntcs corrigere , uertit ai
gratiam ; h* \ta h([uitur , ut non corrigat ,fcd dclettct audicn
tes , uinum fanttarum fcnpturarum wolat , ata> fuo conumpit
fcnjii . Idcm fupcr Ezcch. hbj. Magnum difcrimcn cfl , Dci
rncerc fermoncsobtripliccm caufam ; uel proptcr timorem, ucl
froptcr pigritiam, ucl propter adulationem. \dem. Scrmo dos
Hrinx nun([uam dcfciat ifcd ([uanto plus fueritk doclorc ero
gatus, tanto amphlts duphcatur . In Jlctu oculorum ir flridore ■
dcntium dottorcmojjicium cfl, ucllapfis manum porngcrc,uA
crrartibus iter oflcndcrc . Stultum cfl qucnquam docerc quod
non ignorat . Non cmfundat opcra fcrmoncm dottoris : ne
fortecum m Ecclcfia loaui cxpent^ rncrnts ([udibctrejjjoidcat^

'19

cnrhcec \pf& non facis t Verdit auttoritatcm ctocendi cuius fet
inoopere deslruitur . Yentus autcm uita,ijr fichngua irrcz
prebcvfibdis quxritur , ut dottus mcrito fufcipiatur . Gaput
efi artis doccrc c\uidfaci as . Ambrof fupcr Bcati immacuhti. Ambrofiut
Antc mta, cjuam docirmaqucercnda cfl. Vita bona fwc dotlri
nagratiam babet , dottriria fine uitainttgritatcmnon babct.
Hcec naturaliter mulcent , ir exhilarant animam :fed hnoua
fuauiter doccns, plus confortat intelleclum . Idem fupcr Luz
cam ♦ Aperi os tuum ,fcd prmus ut apcriatur implora . Vita
cnim uerbum crigit; kr acqumt . sermo cnim fmc uita,non ejl^
Dei fcrmo.Greg. hb.t.moral. Quantacuq, doclrina menspol G^gorm
leat ,grauis cius impcritia efl , uellc doccrc mchorcm . Idem
hom.io. fupcrcuang. Kifi fyiritus fanclusadfit cordi audietis y
otiojus cfl fcrmodoiloris.bicmoergo docenii bomini tribuat ;
<\uod cx orc doccntis xntelhgit } c[uia nifi intus fit } <fui doceat 9
dotloris lingua cxteriusin uacuum laborat.ldem hb.l. Moral %
fuper illud [ob. Stihbat clocfuium mcum . Debet fubiiliter is y
qui docet, profticcrc, jk plus audcat , auhn ab audicnte capn
tur Adcminquadambom . Adregnum cctcrncebeatitudinis
fcrucmre non ualet j aw non uult opcrc implcre , auod docct*
Nam cuius uita iefyicitur, rcflat, ut eius prcedicatio contcmna
tur . Prcedicaiio enim facerdotis operibus confirmanda cfl } ut
<\uod ucrbia docct } injlruat exemphs . Tr&dicaiio plus attibus
quam uocibus infonct . Sunt cjuidam^uircpcnte docent, <juoJ j
non opere,fed meditatione didiccrunt -ir cjuod uerhs prcedi
cant , opcribus impugnant . \pfa ([uippe m magiflcrio lingua
confunditur, quando aliud dxfcxtur 9 £r aliud docctur. Qui lo
<jui fapkntcr nititur, magnopcrc metuat,nc cius cloauia audi?
tniium unitas confundatur ♦ Nulla arsdoccri prajumitur, nifi

inicnta pnus mcditationc dfcatur . tAandatumqulppe foluit
ir docct , ([uanio hbc quisq, uocc prcci\cat y quoi uiucnionon
impkt. licm fupcrillud Vrtucr.zs.DoUrxna u\ri pcr paz
■ ticntiamirc. Tantb ([uifa, minus cjlcnditur dotlus, quantb
minus paUcns cfl - Nct]; cnim potcfl ucraatcr bona doccndo
Ongwi impcndcrc ,f\ uiucndo ncfat aducrfa tvlcrarc . Onacncs ho$
mil 5? . Supcr Lcuitic . Claufum habcat o? pcccator. Quia
<Jui fcipfum non docuit , al\um doccrc non potcfl . Nom cnim
alios antc doccrc , (\uam nosinJlruUi i? x&tionahdcs cffh dcbc
Ifdorm. mus ♦ lfidor. dc Summo bono lib • $ ♦ tap. }f . Dcfinat locum
doccndi fujcipcrc , quincfcit doccrc . Ifci, 5.6 .TamdoZlrina,
quamuita clarcrc dcbcUcclcfiaJlicus docior . Nam doclrina
fmc uita arrogantcm rcddit I uita finc docirinainuulcmfacit.
Vcra enim cfl iUa doUrma , quam uiucnii fcquxtur formav^
(^ui crgo ncolwit rcclafaccrc } dcfinat.rccia ioccre . Omnis
utihs ioclor plcbibus fulicclis va fc prceflarc icbctatq, infiflc
rc doUnncc ■ ut qyantp clarct ucrbo , tantb clarcfcat & mcrxz
to.lbi . -7 . Qui non uluit fv.utiocct ,ipfam quam prcciicat
ucritatemcontcmptibilcmjacU+ A)'cus pcrucrfus cjl lingua
magiflrorum ioccntium lcnc , cr.malc wucnUum ♦ Quibenc,
ificct ir mak uiuit,quoi iocct bcnc uiucntibus proftoi : qubd
ucrb tnalc u\u\b,fcipjum.occii\t. Quibencdocct ct male muit,
uidctur bonum malo coniungcrc - luccm tcncbris.commifccrc ,
ueritatcm mcniacio commutarc . lbi.40 . \racundi dwkores
ferrabicm furoris dtfctplina: modum ad tmmariUaicmcruiclit
talis con^crtunt : ly undc cmcniarc fubiuos potcrant indc
fotius uulnerant.lbi.v.BonusdocloriT-inhunnhtatc fcruat
dotlrinam ir pcr dfciplmam non incurrU fuperbmm.Supc b
doblorcs uulneraie potius f quam cmcdarc noucrutAdc, Antea

*4#

ejlo auiitor , f oSica ioBor ~ vottrm^mnto amfim iatffuc
rit , tanto magis abuniat . Quce ore prceiicas , opere ciimftlc:

& <[ucc uerbisioces , cxcmfhs ojlcnic ♦ luxta fcnfiim auiito
rlsefit fermo iottoris . hilarius lib. 4. ic rrinit Antclligcn Hilarius.
tidicUorumeflex caufis af]umcnia:([uidnon fermom rcsjti
rei cjl fcrmofubie&us . Vita vatr. Ne<jua<|uam ucrbis iocere Ii Viw P*|-

frcefumas ^uoi opcrc ante nonfcceris. • v/irn^.ari •«■i

DcLcaroribus. Cap. LXXIL

Ll&or ) author ,recitator ,quilcgit ^lr intcUigit, i&
citur. Dceo crgoir ciusojfciomultcchic yonuntur * on '
autloritatcs.

Ominus iicit in Euangclio Marc. Qui Iegif, Mrfrcui.
intelligat. I ucce. *z . Ab omni aut cui multum Lucbdk
cjl iatum^multum ([uazrctur ab eo.*.Vaul. ad Ti VauU*^
moth. 4*. Attcnic lccTioni y cxhormtiQrii > & iot
ttrincc. No!i ncgligerc gratia^uce ej} in te.hcec
mciitare, in his e/?o, ut profcttus tuus marifejlus fitomnibus.
Efenim tibi ir ioctrince inflain illis. Hoc en\mfaciens t kr ic
ip/um faluum fncics } &r eos^ui te auiiunt.zAh.i. Omnis fcri
ftura iiuitus infyirata.utilis cfl ai ioccnium t ai corrifieniu ,
ai cruiienium in iuttitia : ut prcefeftus fit homovci ai omnc
opus bonu inflruttus.lie ai ColojJ.l.VcrbuChrifti habitct m
uobis abuianter. ai Rom.if. Quarct^; ertim fcriym funt } ai
noflrtx ioclrina fcripto sut.HfdiceZp. vabitur Itfrcr ncjctefi litc Biam.
ras?i\ceturtye\}cge:et rnicbxt 3 ncfcio liferas.2-.Macb.Tf .Sic&f Macbafa
uinu sepcr ttbcre,dut sepcr a(lua,cotrarm e^Ifcrius aut uti iez
Jcclalilcifa \cgci\bus f\ seper cxaBusfitfcrmo^o critgratus.

Vfj> <juo\uiicafis mquit&le fafiieici pcccatoru lumitisludit
catc cgcno i? pupillo y bumdem cr vaupcre iujljicatc. Eripife
pAupcrem , ijrcgcnum dc manu pucatorishbcratc.ldcm p/ !.
*o j% Beati^ cujlodnit iudiciumct faciuntiuflitia omni teporc*
Ulom*. Sdom. Prju.l.Oculi tui rctta uideant. Ne dcclmcs ad ica tcc
ram neyai fmislramAbi.17. Qui \uM\ficat impium % ir ([u\ co
dcmnatiuflum ahminabdis ejl uterq>apud DcumAbi.n.Gau
dium cjl iuflo fkcerc iui\cium,lr pauor opcranttbus iniquitat
tcm.lbi.ir..\ujerrub\gincm dc argcntojLr cgrcditur uas pus
riffimum : Aujer impictatcm dc uultu Rcgis irfirmahtur iut
Jlitia tbronus cius.lbi.z 0 . Rcx , <\u\iu&\cat \n ueritatc paupcz
res , tbconuseius in (etcrnumfinnab\tur.\biS-8.Qui cornofcit
in iudicio jh:iem t non bcncfacitijlc , £7* pro bucclla panis dcje
rtt ucritatcm. Sapicntice.i. Ddigitc iu(l\tiam,qu\ \ui\caf\s tcrz
ram. \b'\S. Qu\ cuflodierint iuj]\tiam>iujleiud\cabuntur.Di$
fciteiudiccs Jiniumtcrrrt: Vrxbctc aurcs uos ^uicontinctis
mulf\tud\ncm t lr placetis uobis in turbimbus nationum-.tjuonii
data esl a Domino potcjlas uobis , ir uirtus ab altijfimo ; <jui
\n{crrogab\t opcra ucflra £7* cogitationcsjcrutabvur : quonii
cum cffctis miniflris ill\us t non tctTe\u\\caJl\s,ncccuflod\slis le
gcmiutt\f\a* f ncq> Jecundumuoluntatem Dci ambulajl\s. Ecclc
fuflic.j.Holi qucercrc jxcri iudex^nfi ualcas uirtute irrumpt
rc imfuitatcs : nc firte cxtimcfcas facicm potcntis ; ir ponas
fcandalum in agditate tua.lbi.S , Now iudiccs contra \ud\ccm x
quoniam sccundum ([uod luslum ejl } iudicat y lb\.*o. ludcx fx
ficns iudicat populum Juum.ct prinapatus Jenfati flabdis erit.
Secundum iudicem popuh ,fic ir miniflricius: b* qualcs rct
SoV€s ciuitatis, talcs babitantcs in ea. Ih. 10. Excnia cr dom
<xcccant oculos iudicum , i? tjuafi mutus in orc aucrtit corret

ftoncseorumAuguJl. Contrab\accdon.\usl\cJ\imcdcrc rt Kuguti 4

cta ratione } iudicis autcm efl iudicare iuslo ordme. Modus roz

gandi iudiccmcjl^utfaciat quod faluafidc faccre fotcft.ldem

libj. de Symbo. \lle iudcx nec gratiafrceucnxtur , nec mijeri

cordia iam Jleclitur, ncc pecumacorrumpitur y ncc fatisfaciio;

ne^uclpxnitentiamitigabitur.^icdum tcmpus habct , agat

anima pro je, ([uanc\\u locus ejl mifcricordice] ([uia ibi erit locus Hif ronymB|

lujlitice. Uicron. in cpift. ad Damcfc. Ahcnum te a fcrfcnis

jomnium reddc in mdicio ,ac froftcr iuftitiam 9 in iudicio paupc

rem dcjendasx nec froftcr gratiam diuiti indcccnter ad Jftas.

aut finonpotcs facerc , cognitioncm rcftuc caufarum ♦ \dcm

fuper epft. ad Galath. ir ponitur 2$. <j. r . \udex non csl aut

thor fcclcris homines iudkando . Ambr. fupcr prima ad Cot Amkrofiut

rinthfi. ludicis non cjl fine accufatore damnare : c\uia Domi

nus \udam, hcet Juijfctfur 9 tamcn tum non cffct accufatus } mi

nime abiecit. \dcm Jiiper Bcatiimmaculati . Bonus iudcx nihil

cx arbitrio fao facit y &r propofito domefticcc uoluntatis 9 Jcd iu

xtaleges&iura pronunciat, Uatutis iuris omtcmferat f non in

iulget proprxcc uoluntati, nihil frceparatum , ir medimtum dc

domo dcfert;Jed ficut audit , ita \udicat :&r ficut je hcbct na

tura decernit ; obfeauitur legibu: , non aduerfatur : cxaminat

caujce merita , non mutat. vfcite iudices Jcculi c\ucm in iudit

cando tenere dcbeacis ajfcclum , (\uam focictatem , ([uam fmcc

ritatem . Qui iudicat, uoluntati fucc oUcmfcrarc non hcct,st d

tenere quodlcgum cjl . Qrcgor. . mor. fuper illud \ob • G re l°™

z 9 . Caufam, <\uam ncfciebam , diligentijfime inueftigabam .

Ad projerendam fentetiam nunquam prcecipxtcs effc dcbcmus y '

ne indifcufja temcrc iudiccmus ; ncc aucehbct mala audita non

moucant y ne pajfimfme frobatione crcdamus. Idcm in tAoraU

ludicarc iigne de (ubditis ne'<jueunt , <\u\ \n fulditorum eaufis
non mcrita f fedodtum uclgratiam fc([uuntur . Idcm. Non mo
ricntem <[uippe mortficant ; <jui iuttum damnant : ir non uis
tturum uiuificarc nitantur ■ <[ui reum a fupphao Ubcrare cona
tur ♦ I icm & habctur . z.<[. * . Qui recle iudicat , 6- pirceu
mium remuMerafionis cxpectat f fraudem in Dcum perpetratt
quiaiuflitiam quamgratis impartin dcbuit 9 acccptione pecunicc
IfiUw* uendidit . Ifidor. dc Summo bono hb . 5 . cap . f4 ♦ Bomtf iu*
icx ficut nocerc cuihbet ncfctt \ ita prodefe ommbus nouit*
Omnis,([ui recteiudicatflatcramin manugeflat^rin utroq;
fenfoiuflitiamO-mifericordiamportat. ibi • S s . Qrauxus
laccrantur paupzres a prauis iudicibus <[uam a crucntijfimis ho
ttibus ♦ Nul/us enim prxdo tam cupidus in ahcnis f quam iuicx
ini([uus in fuis. Qui enim deflruant • muhi funt : rari autern
funt, (jui populos legum modcramine regant.

De Acccpttonc Pei fonarum.
Cap. LXX.

PiEr/^arum #<?fyft) <rj? WAff?tfn , <\m ptrfena perfonx
prr fcrtur in confercndo ei alitjuid , ([uod ex debito mfh
ticealtericjfct confircndumratione aliCuius tranfitvrie
conditionis ad ipfamrcm non congruentis } cxijlcntis circa ptrc
fonam putn diuitiarum potcllatis terren* , uel cogitalionis can
nalis ' & nnn ob meritum cius ad ipfam rcm ♦ Vc! efl attent
dcre ad conditionem perfen<t mhd facknttm ad illud negot
tium i Aut csl ina-^uahtas iuftitia diflributiu<e in<[uantum alic
quid attribuitur alicui prcetr propnrtionem . Ad <[uam fugitrv
dam multce in hoccap. traduntur auttoritatts.

Ominus iiat \n Dcut.cap.i* . No accipias per Vnmm
fona nec munera, ajx muncra excccant oculos
fapientum ; & mutant uerla iuflorum . Iti. 1 »
jl Qiodiuslum cft iudicate fiuc ciuis fit ille s fiuc
peregrmus } nulla cnt djlantia pcrfonarum ♦
lm paruum audictis ut magnum y ncc accipietis cuiuj([uam perf
fonam , fi\a Deiiudicium cfl . Varalip. hb. z. cap p.Sif timor Varahpom .
Vomini uobifcum, Lr cum ddigentia cuntta faiite . Non enim
efl apud Dommum Dcum nojlrum ini^uira* , necpcrjonarum
acceptio , nec cupido munerum. In ARibus Apoflolor . J o. In ln Atf.Ap*
ueritate comperi,quoniam non cfl pcrjonarum acccptor Deus;
fei m omnigente, auce timet cum, ir operatur iujlitiam,acccs
ptus esl i!ii. [acob. z. Yratrcs mci nohtc in perfonaru acccptiot ucob .
nc habere fxdem Domini nostri lefi Chnsti glorix. htenim fi
introicrit in conuentum uestrum uiraureum anulum habens in
ucstt candida : introierit autcm Lr paupcr in Jordido haiitu ;
iy intcndatis in cum , ^ui xndutus cst ucsfc prceclara t i7*di
xcritis ci ♦ T m fede hic bene : pauperi autem dicatis . tu sta
hic , aut Jcde Jub fcabello pedum meorum : nonne iudicatis az
fud uos met ipfos ; i^faBi cftis iudiccs cogimtionum ini(\ua*.
rum i Si crgo perfonam accipitis, peccatum operamini rcdarz
gutialegcquafitranfgrejjores . ?aul. ai Rom . z.Ghria, Taulm,
honor^hrpax omni operanti bonumiudco primum l? grxco.
Non enim cft acccptio pcrfonaru apui Dcu. Ad Co\off.\. Qui
iriiuriflrn/flci(/ccipierirJ,<]uoHirii(jue^eJJif. Etnon eftacceptio
fcrfonarum apud Deum . tob. yi. Non accipiam perfona uiri f Io &
ir Detl bomini non cc(\uabo.]fa\ce ♦ 42. . Nu cUmabit fyiritus y a - iau
meus^neqi accipxct perfona: ncc auJierur ucx eius Jons.Dauid. rj m i
tfal. ii.V/j> ([uo mdicatis imajiatc } etfac\cs pecarforu flttrutisi

ad Pammachium. Vnum^uoiqi non pcrfonarum , fcd rcrum
fondcrc iudicandum cJl.Aequum cnim iudiclum cjl y uh no pcr
Jona fcd opcra confidcrantur. AmbroJ\Juper tAalach. Intcr i
omnia pcccata faccrdotum csl maximum , ([uod non caufasjcd
pcrfonas confidcrant , Lr dcfbctloiuflo paupcre t iniuflos diui
tes honorant. Idemlib. L.Ojfic. In iudiciogratia abftt y caus&
merita difccrnantur. Grcg. i n feo. ir moral. Perfonam homt Gr€ i 9fm
nisaccipcre y efl hmincm non quia homo } fed propterah([uid f
(\uod circa ipfum cfl y konorarc. Idem Lr ponitur ([. 5. Rcs
mota perfonarum acccptione , dijjinitiua projeratur Jentcntia .
idcm . Quidapud Dcum uihus,([uid deffeclius cjfc poteflfluam
feruarc honorem apud Iwmines , i? in aternis oculos.non Ife
berc { Ifidor. de Summo bono hb.l. cap. r 7 ♦ Non ejl pcrjona ij- t j om
in tudicio obfcruanda y fcdcaufa . Iniquiiudices funt y ([ui crrZt
in ucvimte fententiae dum intendunt in ([ualmtem perfonxijr
cxulcerant fxpc iuflos f dum improbe dcfendunt ini([uos. \bi.
*l vlu: ucncrantur Iwmines in hcfcuh pro temporali poten
tia , (juam pro rcucrcntia finclitatis . Sufcipiunt cnim ([itbd
magis funt diuites 9 ir quod paupcrcs funt , ommno dcftU.
aunt.

DeDodoribus, Cap, LXXI

QVi docct y doclor jnagiflcr 9 prceccptor y & intcrprcs dici
tur y ncc tan cn Sionaldefimplifjhne omnisdcces cfl dot
tlor iuridice t fed folum ([uifufcepit docloratus infivnia,
ut tu in utroqt iurc fecijli ; De iflis igitur uancc hic citantur
auclorimtes.

JVrrw

Ommu* dicitin Euangelio tAatth.r.Qm foluc

nt unum dc mandatisifhs mimmis , ir docue
rit fic homincs y minimusuocabiturin rcano ccbl
/orum r/Jui autcm ficerit iriocuerit ; feic ma
ior uocabitur in rcgno codorum. \bi. *o.Euntcs
tutempr&dicatc diccntcs , rjuia appropinduabit regnum cceht
rum. Qiwd dico uobis in tcncbris , dicite in lumine, ir ([uod in
aurc auditis , prceiicate fuper tecla . Ibi. 15 . Omnis fcriba
doUus in rcgno coclorum fwnlis efthomini patri fimilias , qu\
projert dc thcfauro fuo noua l? uctera . \bi. x9. Euntes doce
teomnesgentcs feruareomnia quxcunf, mandaui uobis. £ Pc
M ♦ s , vajcitc , qui in uobis eft , grcgem Dei , f?rouiiicn^5
won coacle ,fcd fyontanee fecundumDeum t neque ut domiz
nantes in clericis Jedfirma fittigrcgis ex animo . Vaul . ai
Rom t z. Qui alium doces f te ipfum doces. 1. ad Corinth. 4 ♦
Sicnos exiftimet homo ut miviftros Chriftift difyenfatvrcs mi
niftroruDei.z.lbi.c \Ncmini datesuM offenfione^utno uitupe
retur minifteriu noftru : fed in omnibus exhibcamus ficut nos
mctipfos ficutDeiminiftros.i .ai TimothA.kttendetibi,et io
ttrinx infrn in illisjioc enim ficiens y et tc ipfum faluum ficies ,
isr cos qui te aud\unt.\bi.s.Qmbene prcejunt prcesbyteri dut
phci honorc digni habcantur, maxime <jui laborant in ucrbo ir
doclrinaAbi.t . Quicunq; funt fub iugo fcrui,dnos fuosomni ho
nore dignos ariitrentur^ne nomcn dni Lr doUrina blafphcmez
tur. Hcec doce ir exhorwrc . Si quisahtcr docct , Irnonacf
([uicfcit fanis fcrmonibus Donuni noftn lcfu Chrifti, & e\ ,
tjui fccundum pietatcm cft docfrina:, fuperbus c/f, nihil fcicns,
fed langucns circa quaftiones &r pugnas ucrboruntXlbi.z.
Tu erg-o fili frii conjvrtare ingraiia ,<ju# ejl in Chrijlo lefu 9

tr tfuct auMi a me , hxc commcnda fidchbus hominibus f <ja*
idonci crunt , dr alus doccre . ai Tmm . i. Tu aufcr?i lixjue
rc <ju<r A*fc»f /<mam dojfrinam. ^xoii.4. Vcrgc igitiir , cga ^* 0 ^'*
eroinorc tuo 9 i^- ioccho te ([uidh\uaris Lcuitic.*>~.Docchi L< Mt » cufi
f j$ erro yilws , uf caacant immunditias , non moriantur in
fordibus Juis . Efdras.l.Efdras aulcm yarauit corjuum ut ina B/ir*.
ucfligaret lcgcm Domini y dr Jkccrct Lr doccrct prxccptum ,
h-iudicium . ihidcm. Et impcritos docctc hbere. Efaiar. 2,4 „ E J*"W.
In cit)Hn«i5 ^Zori/z-ja^c Dowinum , m m/uuj marii nomcn Dos
mim % Ifci ♦ 48. ticcc dicit Dominus Dcus t tuus rcdcmptor*
Mgo Dominus dcus tuus doccho teutilia,guhernans tc in uia }
qua amhulas . loh . <> . D*?cc^c mc, ir cgo taccho ; &r ft([uid
jorfe ignonaui, infifruift: mc. DauidPfal. #. Vcnitc filvf t auditc Dm * f
mc,timorem Dni doccbo uos.Vsals o.voccbo iaiquos uiastuas>
impy aitc conucrtcntur.ldcm Vsal.gi.Bcatus bmo .jucm
tu cruiicns dominc % ly dc lcgc tua docucris cum . Qui cort
ripit gcntcsnon arguct \ autcjui doccthomincm facntiam .
Salom. Proucr. 9 . Docc iuflum } ir fcflmabit acapcrc . Ihi . Salomon.
i0* Labia iufli erudiunt plurimos : ([ui autcm 'indocii funt , in
cordis egeflatc moricntur . Argcntum clcciumlabia iufii;cor
autcm impiorum pro mhtlo . Ih ♦ *3 ♦ DoUrina hona dabit
gratiam : in ittncre autcm contemptorcm uorago ♦ Ibi . if ♦
Cor fapicntis (\Uiznt docirinamxjons wtx cruditiopoffidetis ;
Doclrina flultorum fatuims. ibi. *9- Doffrina uiri pcr paticnz .
ttam yxofcitur . ihi . 14 . ln docirina replcbuntur ccliaria ,
Umucrsa suhllantta prctiofa & pidchcrrima . Ecdcfiaflic.iz.
Qui narrat ucrhum non audicnti , quafi qui fufcitat dormic
entcm dc qraui fon no . \b\ . 30 . Qui docct fihum fuum Jaut
iabitur m illo : & in mciio domcflicorum m 1U0 ghriahitur .

Mm ij

A . kugud. de Dotlrina Chrislian. Dchet diuinarum faiptttm
rum doclor hdei , ac dchellatur erroris &r bona docerc ly ma
la dcdoccrc: <ir hoc ifpcrc & fcrmone conciharc aducxfos,res
milfos crigerc, ncfcicntihus qjxod agitur, (\md cxpcdarc dches
ant, intimarc. Idcm fupcr loanncm .Si mc pojfes doccre quoi
ncjao , nonjolum te ucrhis y fed &r pugnis cxdcntem dchcrcm
paticntijftmefiflincrc. Idcm de Doclr. ChriJlian.Dottor &•
ductor id jgcrc dchct } ut non folum intclligentcr > t ucrum ir
hhcnter, ir obedienter audiatur. \dcm. Magis quippc noccnt
tes cflis fifratres ueflros, rfuos iudicantes corrigere potejlis^mz
ccndo pcrirc pcrmittatis. \dcm. Nt)Ii attcndere adlahaloquen

Hieronymus. tis fcd coopcrantis. Hieron. ad Dcmetriadcm uirgmcm.Multi
iuxta uetus culogium^cum loqui ncfciant ; tacere non poffunt ;
docentqifcripturas^uas non intclhgunt : & quum aly perfua
Jerint f eruditorum fihiaffumunt Jupcrcilium } prius imperitvz
rum magijlri, quam dottorum difcipuli . Idem fuper iUud.Vifi
num tuum miflum ctt a([ua . Omnis doclor , qui aufleritatem
fcripturarum ipcr/juampotejlaudientcs corrigere , uertit ai
gratiam ; ir ita loquitur , ut non corrigat y fed dclettct audicn
tes , uinum fanttarum fcripturarum wolat , atq> Juo corrumpit
fcnju . Idcm jupcr Ezccfe. Iifc.x. bAagnum difcrimcn esl , Dci
incerc fermoncs ohtriplkcm caufam ; uel proptcr timorem, ucl
froptcr pigritiam y ucl propter adulationem. \dem. Scrmo dos
flrinx nunauam dcfciat :fed quanio plus fuerita doclorc cro
gatus, tanto amptius duphcatur . \n jlctu oculorumirflridort
dcntium doUorcmofjxcium c/2, uellapfis manum porrigerc^uA
crrantihus iter oflcndcrc . Stultum efl qucnquam docerc quod
non ignorat . Non confundat opcra jcrmonem dotloris : nt
firte cum m Ecclefia loaui cxpent, tacitus (judihct rej^otMat^

'19

cnrhac ipfc non facis ? Verdit auftoritatcm Aocendi cmus fer
moopere dcslruitur . Vcntus autcm uita,& fichngua irrcz
frchrtfibdis quceritur , ut dottus mcrito fufcipiatur . Gaput
cjl ariis ioccrc ^mi faci as . Ambrof. fuptY Ecati imwacuht'\ \mbroftui
Anfe uita, ([uam doctrinaquxrcnda cfl. Vita bona finc dcttrp
rta gratiam habct , doftriria fine uita integritatcm non babct. * r;MW<2
H:ec naturaliter mulccnt , &r exfei/<ir<wf ammdm :yed /m^ua
fuauiter doccns, plus confortat intcllcclum . Mem fuper Lus
cam . Aperi os tuum f fcd priiius ut apcriatur implora . Wita
cnim uerbum crigit; ir acqwrit . sermo enim f\nc uita,non efl^
Dei fcrmo.Grcg. hb/^moral. Quantacuq; doclrina menspol G^gorius^
lcat ,grauis cius impcritia efl , ucllc doccrc mchorem . \dcm
hom.io. fupcrcuang. Kifi ftiritus fanclusadfit cordi auitctis y
otiofus cfl fcrmo doctoris . Nemo ergo docenti homini tribuat ;
([uod cx orc doccntis intelhgit 9 cwia nifi intus fit f nui doccat 9
dotloris hngua exteriusin uacuum labnrat.ldcm hb.l. Moral,
fuper illud lob. SiiUabat cloayium mcum . Debet fubtditer is y
qui docet, profticcrc, nc plus audcat , ([uam ab audiente capv
tur ♦ Idcm in quadam hom ♦ Ad regnum cctcrnce beatitudinis
peruenire non ualet j aui non uult opcre implcrc , <[uod docct.
Ndm cuius uita defyiatur 9 rcf\at, utcius pr&dicatio contemna
tur . Vrcedicatio eriim facerdotis operibus confirmanda cfl 3 ut
(\uod ucrbia iocet 9 injlruat exemplis . Vrccdicatio plus allibus
quam uocibus infonct . Sunf ([uidam <[ui rcpcnte docent, <[uoa\
non opere,fed meditatione didiccrunt; & quod uerbis prccdi
cant , opcribus impugnant . \pfa ([uippe \n magificrio lingua
confunditur } auando almd dfcxtur 9 ir aliui docctur. Qui \o
<fui fapicntcr nititur, magnopcrc metuat, nc cius cloauia au<\\s
tniium.urixtas confundatur ♦ Nulla arsdoccri prafumitur } riifi

inicnta prius meditationc difcatur . Maniatumquippc foluit
ir docct , ([uanio hoc quisq, uoce prccdicat ,(\uoi uiucnionon
implet. liem fuperillui Vriucr.zs.Dottrina wriperpat
ticntiam &c . Tanto Opafo minus pjlcniitur dotlus, auantb
mnus paticns cjl * Nq; cnim potcfl ueradtcr bona ioccndo

Orgwf impcndcrc ,fi uiuendo ncfcit aducrfa tulcrare . Origcnes ho t
mil 5? . Supcr Lewtic. Claufum habeat <m peccator. Qwia
qui fe ipfum non docuit , alwm docere non potcft . Noncmm
auos antedoccrc , <[uam nosmjlrutii & x^ionabdcscjfc debc

yiiom. mus . Ifidor. de Summo bono l\b . 3 , cap. *r . Dcfinat locum
doccndi fufcipcrc , (fui n:(c\t doccrc Abl *6 .Tamdozlrina }
quamuitaclarcrc dcbeLccdcfiaJlicus dottor # Nam doUrina
f\ne uita arrogantcm reddit • uita finc dottrinainutdcmfacit.
Vcra enim cjl Ala doSrina , ([uam uiucndi fequitur forma .
Qui crgoncgligit rcclafaccre 9 icfinatrccta ioccrc . Omnis
utilisiollor pkbibus fulicciis vafc prceflarc dcbct aup infijlc
rc dourmiC y ut q.mnto clarct uerbo , tantb clarcjcat & mcris
to.lbi . "7 . Qui non uiuil Jnutiocct , ipfam <[uam prceiicat
ucritatemcontcmpuhlcmfaat. Arcus pcrucrfus.cjl lingua.
viagflrorum iocentium lcnc , &.ma\c uwntium ♦ quibcnc*
dpcct Lr mak uiuit,<juod iocct bznc uiucntibus proficii : quoi
uerc male umii-Je ipfumocciiit. Qwbcneiocct ct malc uiuit,
uiietur bonum malo coniungerc ; luccm tcncbns commifccrc ,
ueritatem mcniacio commutarc . \bi.4o . \racunii daclorcs ,
fcrrabicmfuroris dfciplincc modum adimmanitatcmcruklit
fatis conucrtunt :&mdc cmtniart fubiitos potcrant inic
fotius uulnerant,. lbi.4*. Ronus doclorir in humixtatc fcruat
doftrinam isr pcr difciplinam non incumt fuperbiam.Supc b
dotlorcs uulncrarc potius, ([uam emcdarc noucrutAdc, Axitea

14«

tflo auditor ] foslca dottor ] T>ottr\naa[uantoamf\m datJfuc
rit , tanto magis abundat . Qucc ore yrcedicas , opere ciimplc:

& qucc ucrbisdoces y cxcmpks ojlcndc ; luxta fcnfum audito
rlserit fcrmo doHoris . hilarius lib. 4. de rrinit . Intclligen Hilariui.
tid Acftorumejl ex caufis afjumcnda:([uia non fermonircs^std
rei cfl fcrmofubieftus ♦ Vita vatr. Hecjuacjuam ucrbis docere ln ViW Vau
yrcefumas ^uodopercante nonfcceris* •' ' : i ; ■ J ' { *

Dc Lctforibus. Cap. LXXIL

ESfor , au(W , vecifdfor , <jui !c?if , <£r intclligit ; <fo
ci/ur . Dc eo crg;o £r cms ojficio multce hc ponuntur - m ^ n
autloritatcs.

Ominus iicit in Euangclio Marc.ij. qui kqit, Mrfrcus.
iHfelligaf. I ueai. it . Afc omni aut cui multum Lucb<a
c/] datum } multum ([uzrctur ab eo.i.PauI. ad Ti VauU*^
moth. 4. Attcndc \ct~lioni<cxhormtioni t & doz
iirince. Noii ncgligerc gratia,auce efi in te.hcec
meditare, in his efio, ut profcttus tuus mamfejlusfitornnibus.
'Etenim tibi ir dotirince inflain illis. Hoc cmmfaciens t &* te
ipfum faluum fhcics, l? eosfiui te audiunt.zAhs.Omnis fcri
ftura diuitus inftirata^utilis cfl ad doccndum t ad corripiertdu ,
(derudienduminiuUitiaxutfrcefeBus Jif bomoDet ad omne
fcpus bonu inflruttus.ldc ad Coloffl.VcrbuChrifti habitct m
uobis abudanter. ai Rom.if . Quctcuq; cnim fcrifmjunt^ai
nojlra AoHrinafcrifta suf.Efaiccz^. vabitur hbcr ncjcieti litc Esaias.
rastdiccturqicijicgcct riUcln t } ncfc\o litcras.iMach.ir .Skut MachaUi
uinu seper bibcre ,cmt seper aaua^cotrariu c } altcrius aut uti dez
lcc~iahk;ita legcftbus fi seper cxattus f\t fcrmo po critgratus.

1 * •

Dffiiel. fianiclis. f . Siuaks fcripturam lcgere , dr irtttrpreMiortcm

mdicarc ; purpura ucjlicris : & toraMcm auream circa col

Sulomon. i um mm } :a l c l lS 9 Salom.Prouer.Q. In auribus infipieniium
ne hjuaris : cjuia dcfticient doUrinam eloquij tui . Noli fuhtra
hcre a puero difciplmam .fi cnimpcrcuffcris cum uirga , non
morictur. Tu uirga percutics cum ; b* animam eiusde infir
no libcrabis ♦ Aug. fupcr loann.hom. i ♦ Lcclioejl ficut oleum
in Jlamma y fi efi rfe, rjuo nutriatur } nutritur t crcfcit ir perma
net. Idem. Nutri crgo animam tuam lctlionibus diuinis: Varat
hunt cnimtibi mcnfim ftiritualcm. Idcmin fcrm. quodam. Ve
riwlofum cjl magijlerium^ difciplinatus ficurus ejl . Sccurjdr

Hicronym. cjl enim ucrbi auditor, auarn ucrbiprolator. Hicron. cpitf.29^
Statuc tibi ([uot horis facram fcripturam legas,n<M adlabore,
ftd ad delcclationem. ldcm: Qui ajjxdue inflat letliom in prce
fcnti (juiiem laborat 9 fcd pflca gratulatur/um.ficccperit dc
amaris Jcminibus litcrarum dulccsfruttus carpcre. Vrudcns le
ttor cauc JuperJlitiofimintcUigcnfuvn^ ut non adtuum fcnfim
fcripturas accomodcs ;fed fcripturx iungas fen Jum tuum t ut in
tcUigas cjuod fcquaris.Bcatus cslqui diuinas Jcripturaslcgcns,
uerhaucrtitin operct Lr nulam cruccm nudus Jcduitur.ldctn
fupcrVfil. x. Mcditatio lcgis est, non Jolum in lcgcndis fcrip

Am&ro/iui . turis f fcd in his ctiam , ([uce Jcripta funt fucicndis . Kmbrof .

lib. dc Caym & Abcl. Ccclcstiwn Jcripturarum cloquia diu
tcrcrc ac polirc debcmus;tvtu animo ac corde ucr(antes; ut fuc
Greioriui c us i" c fpirttualis cibi in oes fi ucnas animx diffundat.Grcgo.
hom. 7'fiper Ezech. Diuina colloquia cum lcgcntc crefcunt*
Nam tantb illa , quifp altius intclligit ,quantb in cis altiiis inz
tcndit. Vndc ncc elcuantur rotaz y fi non clcuantur animalia.
quia ri\f\ legentiu mentcs ad alta profcccrint, diuina dicla uelut

in imis

141

irms non intclkcla ta:ent . cfuit cnim lcgcnti cudibct y Jcriptu
rcc ficrcc fcrmo % fttcpidus dtuini cloqut) fcnfus uiictur;cius
mntem non cxcttat , in cogitattonc nuh tntcrius luminc
cmicat rota otiofi , i? m tcrra cjl , quia animal non clcuatur a
terra.tdcm. Quo flnrttuskgcntis tcndit, tUuc diutnacloquenf
tiaclcuatur. Quantb enim quis in scriptura ficra proficitjani
tb hoc eadcm Jcriptura projicit . Apud Dcum tamum m fanz
9o eloquio profeAum mucnis \ (fuantum apudipfum ipfc profes
ceris. Ifiior. de Summo bono Itb. ;♦ cap. 8, Qui uult cum Deo
fcmper effc ;frcquentcr dcbct orarCjfrequcntcr ir lcgerc.
Nam citm oramus, ipft cum Deo loquimur: citrn uerolegimus 3
Deus nohfcum loquitur . Omnis proficlus cx lcfttonc ir mc
ditationc proccdit ♦ Qw* enim nefcimus } ktttonc difcimus :
Auce autem dtdtcimus , mcdttatwnibus confcruamus. Gcminurn
" confert donum kftiofinttarum fcripturarum ♦ ftuc a\uia intcU
\cttum mentis erudit^fiuc quvdhmundi uanitatibus absTraclum
homtncm ad amoremDci pcrducit . I cclvr Jlrcnvus potinsad
Bgcndum (\ua* legit y quam ad fciendu-m crit prompti(ftmus.lli.
5>. Ncmo potcft fcnfum fcripturcc facrce cognojccrc rifikgcn
ii Jhmthari&te . Qpantb cnim (piifi, magis in saeris cloquys
nfftduus fucrit , mntb cx eis ubcnorcmintclhgcntiam captt ♦
Sicut tctrafluz quantb amphus cxcchtur , tantb ubcrius fru',
Stjtcat. Quidam habent int-Altgcntue ingcniumjcd ncphcunt
lcclionis sludtum : irquod lcgcndojarc potucrunt y ncghgcn',
do contemnunt . Ibi.u.Nunquam conJcOMunturJlcgcndo pcrs
ftttamjcicntiam arrogantcs . Sempcr cnim fupcrbi kvunt ,
quxrunt £r nunquam inucniunt . Diuince kgis penct)\\ha hu
ntihbus h- bcne adDcumintrantibus patcnt : prauis autcm
ttq, fupcrbis dauduntur. lbi.n. Nequaquamkgem 'mclligit,

N n

Kylarms.
Bttfdwt

cjui carnahtcr ucrba\c?\s fcrcurrit ;fedis <Jui cam fcnfu intc
rioris intelligcntice profticit. Sam c[ui ad htcram kgis intcnt
iunt,eius occulta fcnctrarc non foffunt . Multi etenimnon
intcUigcndo ftiritualttcr fcripturas, ncc cas rcttc fcnticndo in
hccrcfim dcuoluti funt , atq-> in multis crroribus dcfluxerunt .
Ibi. ^Anlcclwncnon uerla,fcd ueritas cfl amania. \biM.
Cw* fit utihs ai inflruendum lcHio , aihihta autem collationc
maiorcm intcWigentict frcebet. tAchus ef! cnim confcrrc ^uam
lcgcrc . Quoi cnim obfcuru cfl, aut iubium, confcrcnio cito
fcrfticitur.Leciio mcmoricc auxdio cgct.Quce fifucrit natura
htcr tariior, frcc[uenti tamcn mciitationc acuitur ; ac legendi
aJfiduUatc colligitur . Amflius intcUcclus inflruitur , quanio
uox lcgcntis c[wcfcit } lr jub fdcntio hngua mouetur. Sam cla
rc kgcndo & corfus laf?atur ,Lr uocis acumcn obtunditur .
hdarius. Gftimus kttor cfl , c[ui doElorum intcUigentiam ex>
feclat cx dittis , fotius , ([uamimfonat. ir retulcrit y magis <fi
attukrit. Bafdius. Sicutenim cx carnalibus efch alitur caro ;
ita cx diutnis lctliombus intcrior homo nutrUur,ac ftfcituu

Dc DifdpuKs. Cap. L XX III.

Vi audtt cjuemfiam , cui fe in difciflina tradit , iifeifU
\. lus ir auiitor dicttur > dc c[uo in frtfcnti caf. loquun
tur auciontatcs.

Mcttkaus. fe

TauUi.

Ominus dicit w Euangclio tAatth . *o .
Non efl dfcifulus fufra magxslrum : vcrfe*
clus autcm omms erit.fifit ficut magifler
cius. Z, Paul . ad Jhejfal . Z, \ta{uc

142.

fratres (latc &r tcnete trdiitiones , ([uas didicijlis ,fme per
Jcrfnonem ^ftutfer.-efSlolam .i.ad Timo l. MoIj homines
& Jeduttorcs frojtctent in vcius crrantcs, irin crrorem mit
tentcs ♦ Tu uero ptrmane m his , <puaz didicijli ; dr crekta
fnnt tibi Jcicns a tm hdiccris , Ad Coloffcn. 4 . Scrmo ue.
flcringratia fit fak conditus 9 ut fciatis quomoio uos Qf&rtti
at untcuiqi rcffondcrc . Ad hcbr . \Z . 1« difcipbnapcrjcucra
tc . taniuamjilys uobis offcrt fc dcus . Sahm. Vroucr ♦ +7 . SaUmom
Qui altam Jhcit dmum fuam \ qucent ruinam i ly ([ui cuitat
dfccre , incidct in mala . Ibi. f ♦Ne dcdcris fomnum oculis tuz
is 1 nec dormitcnt palpcbraz tm ♦ Vade ad formicamb pigcr f -
confidcra uias cius ) & difce fapicntiam. Vfijue mxo pigcr dorz
micsc Quando confur^cs dc Jomno tuo-Paululum dormics f pau
lulu confb:cs manus tuas^ut dormitabis,nc ueniat tibi (\uafi uix
tor cgcflas. ibi. f . dicas. Cur detejlatusjumdifciplinamut
incrcpatiombus non actjuicuit cor mcum ? . nec audiui uoccmdo*
ccntium me xtr magiflrU noninclinaui aurcmmcam . ibi.ij^
lcrrum ftrro acuitur y irhomocxacuit jncicm amici fui, Ecclcz
fiaslic. 8 . Ne dcftncias narrationcm przsbytcrorum fapcntiz
um ♦ O* in proucrbus corum conucrfarc . Ablpfis cnim dfccs
fapientiam & doclrinam intellcclust ir feruirc magnatis fine.
([uxrcla . Non tc prxtercat.narratio Jcniorum : ivfi cmm didiz
ccrunt a patnbus /lyts.» Quoniam abipfi: difccs intcttcBjum:i?S
in tcmporc ncccffualis dabis reftefum.lli.r.Si cjl tibi intcllcz
clus rcfl ondc proximo tuofm aut y fit manus tua fupcr os tuu t
nc capiari:.\n ucrboin difcipljnato et coJundaris.lbi.rt.AntCty
hjuaris difcc.Aug. Ad difccdii quod opus cfl^ nulla aitns fcra ^ugufl.
uidcri potcll fftetft Jtnes magis decct doccrc,q, dfccrc ; magis
tamen dccct difccre } cf ignorare . Idcm ic Ciuit . Dei !ib. u»

Nn tj

Si pro wribus suis alatur xnfans^fict ut crcfccnio plus capxat ^
fi moium fucc capacitatis cxccdat y dcfc\t antequam crefcat.
Ucmad Auxilium cpifcop. Scncxaiuuene, &- epifcopus tot
annorum a collega nccdum anniculo, paratus fum doccri y ([uos
moio pojftm ucl Dco ucl homimbus iuflamrcddcrc rationem •

Wcronymu . Hieron.cpifl.^Mabc t ncfcio quid latcntis cncrgia uiua uox,
irin aurcs iifcipuli ic doctoris orc iransfufafortius Jonat.
Ucm in cpifl.dc inflitutionc filicc. NiW ahud dfcataudire^uel
Io<|ui, nift tjuod pertinct ad timorcm domini : turpia non intclli
gat, cantica muniana ignorct, adhuc tcncra linguapfalmis dul
cilus imbuatur , procul fit lafciuia puerorum ♦ VucUx l? pedif

a h r f €( l m a f ecu ^ arl ^ us consort ijs arccantur. Amlr. fupcr iUud.**
m rojtus . ^ Thcff. Z, Quce nojlra ftes autgaudiun &c. Ycrfcttio difci
fuhrum,gaudium ircoronacjl magiflrorum. frucius enim
magiflri obcdientia cjl ifcipuli^&cius bona conucrfatio coro

Creimm nam iat magislro. Creg. in Regtiro. 7 . Yeto tc ut paruulos
dns^uos nutris prcecipue in moribus injlruerc curcs. Verba
nutrimcntum ac lac cruntji kna : aut ucncnum Ji mala . I dc
\ib.l. tAoral. Cor quoi finc dfciphna cjl f cxitari non ualet ,
quia humana mcs ficut maVc clcuata in infmis prxmitur , fic bc
nc prcefia in Julbmbus lcuatur. Idcm. Cauc nc antc magiilcr
fis, ([uam iifcipuhs. Sulla ars abjty magislro ifatur . Uulto
tcmporc ifce^uoi ioccas. Non cruditpaterflmm^nfiquem
tmat. Nom comgit magxfler ifcipulum, nifxcum, ([ucmaricn
tiorl cernit ingenio. Vir Jluiiojus Lr fapicns etiam fi iifccrc
diiuii uult, magis iocct cumpruicntcr intcrrogat . Sunt ahz
(jui ({ui nimiafacihtatc ucrborum pcr auiaciam auxrut ab ahjSm

C riaM (juodipfinonintclligunt.Cyprian.lllc me\\usiocct,qu\([uot\t
yfruwu ^ ^ frproficit difccndomcliora.Hety cnim idoncusfo

♦ 14$
tejl cffc milcs , <jui non cxcrdtatus in camfofriusfuent.Tuc
demum fcrmo ir ratio falutaris ejficacitcr difatur Ji faticnt
ter cfuod dijcitur, auditur. Idcm de difciplin. & habitu uirt.
Uxfciflinacuflos ftci, rctinaculum fidci t duxitincrisfalutcvis 9
fomcs ac nutrimcntum hnce indohs ,magijlra uirtutisfaat m
Chrifiomancrefcmfcr.ac iugiter Deouiucre t ai fromijfa
cxlejlia & diuina frccmia ferucnire. Eujebius . Ncquc cmm Eufcbius .
dignum ejl , fhdofofhum nomimrc cum , <[u\ dc his , <[u& nct
fat } fublice frotcttatur.

DeDefundtis, Cap.LXXIIII,

DEfunttus iUc dicitur , <jui funftus officio uitce frcefent
tis fer mortcm fit in co rcccffus ariimcc a corfore .
Cum autem flatutum fit hommibus fcmel mori fimt
ninoparaticjfcdcbcnt. De mortc igitur iyfa tam corfOtali 9
<\uam ftirituah ct de fcrtincniibus ad cam flurimcc in hoc caf*
citantur aucloritatcs.

lOminusdicitinZuangelioLuccc. *z. Stulte L«c«
\hac noUc anima tuaegredietur ate^wz crgo
farajli cuius erunt f lclco & uos cjlote fara*
ti ; <juia <[ua hora non futatis,fihus hominis uc
nict.Bcatus autcm ejljeruus iUe,<[uem cum uc
nerit DomimiSy inuenerit uigilantem ; cjuia fufcr omnia, <ju<c
foffiidet, conflxtuct eum. loannes Af ojlolusin hfocalyffM. i 0(tn nes in
Bcati mortui, <[ux in Domino moriuntur. A moch lam iicitfjif- Apocalyp .
rif u*,uf rcc[u\cjcant a \aborilus Juis: ofeia enim ihrujecuun
tur Wlos.Vaulad kbr ♦ 9 • Smtutum eji hominibus fcmd mori: **»*

fofl hoc mtcm ludicium . Ad Kom. 8 , Si fccundum c^Mtn
wxcritis, moricmint ♦ Si autem fbiritu fitda carnts morttficauc
ritis,uiuctis. !fci./». Qui mortuus cjl 9 luslifkatus tfl a pcccata.
Siautcm mortui fumuscum Chrfto crcdimusfluiafimul etiam
uiucmus cu i!io. Quod cnim mortuus Chriflus cjl t peccatv mor
tus csl fcmcl. Qubd autcm u\uit } uiuit Dco . Ita ir uos cxifli
tnatc uos mortuos quidcm cffc peccato , uiucntcs autcm Dco in
Chrislo lcfii . Non crgo rcgnct fcccatum in ucflro mortalt cor
pore, ut obcdiatis concupifccntijs cius : Sed nctpcxhibeatis mc
vra ucftra arma iniauitatis pcccato ; jcd exhibctc uos Dco tan
quamcx mortuis uiucntcs : ir mcmbra ucflra arma iuflitice
Dco ♦ Stipcndiapcccati mors igratia autcm Dci uita ccterna.
Ibi. 8 ♦ Si Chrislus in uobis cjl , corpus dmiem mortuum efl
proptcr peccatum : ftiritus ucr) umit proptcr iuflificationcm.
lbiM.Nemo.n.noJlrum fibi uiuit; Ir ncmo filimoritur. Siue
tnim uiuimuspco uiuimus : Siue morimur^Dcomorimur.z.ai
Corinth.t.Sempcr cnim nos f qui u\uimus } in mommtradimur
fropter \cfum\ut & uita \c(u manijiflctur in carne noflra mor
tnli. Ad Vhihps. \n nulloccnfundarjcd in omni ftducia ficut
fempcr nunc magnificabitur Cbrijlus in corporc mco fiuc pcr
uitajxue pcr mortcmMihi enim uiucre Chnslus c\l,& mori

Regum lucrum . z . Rcgum. 14 . Omncs morimur, lr auafi aruce dda
limurin tcrram } <\ux non rcucrtuntur. Ncc uult Dcu: perire
animam nojlramffcd rctrattat cogitans , nc pcnitus pa cat t ([u\

lolr alicclus cfl, \ob. U . Ifle moritur rcbuflus ir fanus ; diucs^

ir foclix , uifccra eiusflcna funt adtpc : ijr mcduUis offa tllit
us irrigantur . Alius uerb moritur in amarttudine animac fux
abfp ullts opibus ; & tamcn fimul in puluere dormient , ir
uermes opericnt eos . Ibi . 14 ♦ Homo cum mortuus fucrxt Ir

144

nuiatus atq> confumptus ubi qutfo eflt Sicut fi recedant aqua
ic man , & fluuiusuacuefocius arejcatx fic homo cum dormic
rit j non rcfurget , doncc attcratur cxlum non euigdabit , nec
confurgctdcfomnofuo.Wiercm.il. Isolitc flcre mortuum ^ .
neqi lugeatis fupcr eum flctu . llangite eum , qui cgrcditur, Hxerm ^
qiiia non reuemtur ultra, necuidebit tcrram natiuitatis fuaz ♦
hzcckicl. 24. Tili liommis eccc cgo tollo a tc dcfiJcrahlc ocus EzwHefc
lorum tuorum in plagat & non plangcs neqi plorabis, neq< flu
ant lachrymz tuce . Ingcmifce mccns mortuorum \uttum non
focics . Coronatuaarcumligatdfittibii&calciamenta tua
erunt in pedibus tuis , non amxdu ora uclabis , ncc cxbos lugen
tiurn comcde* JixcdicitDominus.i. hUchabcor. 1. Moria 1»
muromnes in fimplicitalc noslra: ir tcflcseruntfupcr nos cx
lum & tcrra . quod imujle pcrdimur . 1 bi . 9 . bAoriamur in
uirtutc proptcrfratrcs noflros : Lr non infcramus crimcngh
ricc noflrx. Dauid vfal. 88. Quis cfl fomo } qui uiuct y &
non uidcbit mortcm ? . cruct animam fuam dc manu xnfiri. \bu
pfaL $3. Mors pcccatorum pcffima : & qui.oderunt iuf}um %
delinquent . Ibi . 71. Nw» cft rcfpcclus morti iniquot
rum : &r fxrmamcntum in plaga corum . Salomon . Vroz S4 ( ompn#
uerb . 10. Memoria luflicum laudbus ; &r nomcn iinp
piorum putrcfcit . ibi . " . N«w prodcrunt diuitiai in dic
ultionis : iufldia autcm \bcrab\t a mortc ♦ Mortuo homi*
ni impio nulla erit ultra fbes : ir cxp&atio fotticitof*
rum peribit ♦ Ibi .14. ln mahtia Jua repcUc tur ims
fius ; fycrat autem iuflus in mortc fua. Ibi . 18 ♦
Mors , isr uita in manibu* lingmc : qu\ ddigunt
cam y comedcnt fruclus cius . Ecdcfiattes • 7 • Dies
mortis , dics natiuitdis . hklius cjl ircaddomum luclus.

^ukm ad domwn conuiuij • In illa cnim finis cunclorum admo
ntturlwminum \ ir uiuens bomo cogitat quid futurum fit ♦
Ibi.t. tAoritur dottu; ftmiliter ir indoclus : Ir idcirco tccdw.
It mc uitce mece , uidentcm mala uniucrfa effe fub folc ; lr
cunUa uanitatcmir affiittionem fyiritus. Sapicntice.$. luflot
rum animcc in manu Dci funt ; lr non tanget illos tormentu
mortis. Vifi funt oculi infipicntium mori xirxflimata ejl aft
flitlio exitus illorum. Ibi. 4. luflus ft morte prceoccupatus fue
ritjn refrigcrio erit. Ibi. 7. Vnus cfl omnibus introitus ad uis
Um f ir fimilis cxitus JicdcfiaflK. 7. In omnibus operibus tuis
memorare nouijftma tuaiir in (cternum non pcccabis. Mortuo
non prohibeas gratiam. Non dcfts plorantibus in confolatm
ne ; iy cum \uge ntibus ambula.lbi.8.i<!oli de mortuogaudcre,
fciens (juoniam omncs morimur. ir ingaudium uolumus uenh
re. Ih. i0. Kcx hodie efl , £r cras morictur. Cum enim mo
rietur homo hcreditabit Jcrpentes ir bcflias et uermcs.lh.it.
bAodicum plora fupra mortuu, ([uoniamrcquieuit. LuSus mor
tui fcptem dies ;fatui autcmirimpij omncs uitce iUorum. ibi.
*4. bAcmor cfto, ([uoniam mors non tardat t ir tcflamcntum
inferorum^uia dcmonflratum eft tibifbuio. Mclior efl mors t
quam uita amara:et rc<[uics ccterna^uam languor pcrfcucras*
Intcmporecxitus tui diflribue hxrcditatem tuam. Ibi f
|S. Fi/i in mortuum produc lacWymasjjr quafi iira paffus mj
tipc plorarc. ibi. 4 1 . 0 mors <[uam amara cfl memoria tua hos
mini , pacem habcnti in fubflantus fuis uiro ([uicto : ir cuius
uicc dircctcc funt in omnibus ; ir aihuc ualenti accipere cibu .
O mors bonum cfl indxcium tuum homini indgcnti.ir <\ui ttfs
noratur uiribus y defecto cctatc : ir cui omnibus cura efl , ir
mcredibilt ; qui pcrditjapkntiam. Sohmetucrc iudicium mor

ti>.

X4f

tis. b\cmcnto <fuce antc tcjticrunt^ir quce Jupcr uer.tuia fun t
tih : hoc iudicium h Domno omni carni.Auousl. dc orat. noui Aw £«tfk
tcjlamcnti. b\ortis dicm omncs afjuturam fciunt. cum tamcn
omncs, autfcne omncs diffcrrc conantur, cuam<pui pojl morte
fc bcatius crcduntcfjc wcluros.tamcnhabct uim carnis , ir
animx dulce confortium . \dcm dc Ciuit . Dci hb . i . Mala
mors putanda non cjl t (paam bma uita pr&ccffit: nc<ft cnim fh
cit malam mortcm t nfi quod Jcquitur ipjam mortcm Idcm
ic agcnda cura pro mortuis. Vocantur antc tcmpus boni , ne
dtutius ucxcntur h noxys : Mali ucro ct tmpij toUuntur^nc diu
tiusbonos pcrfcquantur, Idcmin Enchiridton . N<?>i ncgandu
efl dcjunclorum ammas pictate Juorum uiuettum rekuari t cum
pro ilhs facriftcium offcrtur mcdiatons t ucl alecmosynx fiunt
in ccckfta . Scd bxc cis projunt, qui cum wucrcnt } hec fibi ut
poflea polfcnt prodefic mcrucrunt . \dcm Jupcrloanncm ♦
Qui dcfidcrat dtffolutij" cfjc cum Chriflo t non paticnter mo
rttur , fed patienter uiuit , iy dektlabihtcr moritur . Hicro.
Cypriano, Memenf o mortis tux ir non peccabis. Qui fc <jUo Weronym
tidie rccordatur cffe moriturum, contcmntt prcescntia . ir ad
futura jzllinat. idemfupcr hnam . Son cj\ noflrum mortcm
arripcrejcd illatamabatys libentcr acclpcrc.Vndc ct in pcrz
fecutionibus non hcct propria manu pcrirc. \dcm . Qui in hoc
tcmporc moritur non tam plangcndus cfl quod hac lucc claruct
rit , <\udm congratulandus cjl ci } <juod dc tantis malis cuafcrit.
Ambr. in Hcxamcr. csudi omncs najcimur } nudi morimur . Ambrous fh
nulla diflmclio inter cadaucra mortuorurn, mfijortc cptia qraui
us fcctent diuitum corpora, diflenta luxuria. Grcgor. fupcr iU G re gorius
lud bAatth. *o. In teflimonium iUtsi^c. bAors iuflorum fcomi
ejl in adiutonum , mahs in tcfltmonium s ut tndc pcrucrfi ftne

•

cxcufdtionc fercant, undc cWi exemflumcafiantpt uiuant.
Idem \n mor . Sicut hi , ([u\ adhuc uiuentcs^ammazmortuorum
(juo loco habcantur , ignorant : \ta mortui , uitam in carnc uit
uentium ,po/l eos auahter dxtyonantur , nefciunt . Idcm lib ♦
t.moral. Antiqimshoflis adrapcndas fcccatorum animas
tcmforc mortis } crudclitatis cffranatur uiolcntia : & quos ui
ucntcs blanditiis dcccfcnt \ moricntcs fcucnus rafit. idcm .
Tunc maligni (firitus cgrcdicntc animajua ofcra rc([uirunt;
Tunc muhqutt fuajlrintrcflicant , ut Jocij cam ad tormcnta

fdorus . trahant . 1 fidor . dc Summo bono hb .1 .caf .& uult ♦
fincmiufiorum omnium uocatio tranquiWa commcndat : ut cx
co intclligantur Janciorum angclorumhabcrc confortium , ex
qiio ab hoc corforc finc ucxationc dura tolluntur . Et fi fie?
tas frodcfimUis fdchlus flcreiubcat Jidcstamcnfro cis lu
gcrcuctat . lllicnimdcflorandi funt in mortc , quos mifcros
infcrnus cx hac uita rcccfit : non <[uos cxlefiis aula Cbrifli lai
tificandos indudit . Idcm. lm(\uus fofi mortcm ducitur crut

Ctfarius ciandus : lufius ucro dormit fofi laborcm fccurus . Cafarius
in admonit . 6 . Vcrcutitur hac animaducrfionc fcccator- t ut
moncndo obliuifcatur fui , ([ui uiucns oblitus cjl Dci ♦

Dc Vita hohiinis , & cfus brciritatc ♦
Cap. LXXV,

Vlta Kanfio c(l ammtt in cofore . Vita fignat morcs.ani
mam alimcntum , ftatium uiucndib* cafus ,(\u\ uiucnti
busaccidunt.Dc Wita ergo hac corforahpus brcuitatc 9
inccrtitudinc.ct arums, cicius ^hftiri^siStiwc /rn£6
bus & utihtatc multas hic congcfias aucioritates inucmcs.

Ominus dicitin Euanacho Luccc . n. Sonin Lu <**>

abundantia cutufjuam mta cms cjl cx his ([uce
poffxdct. ibidcm. \dco dico uobis. No!</c folliciti
effc animcc ucflrce <juid manducctis; neq-> corpo
ri quid induamini : Knima cnim plus cfl,quam
efcajs" corpus plufjuhmucJlimcntiL loan . <>. Igo fum panis loatmet
uiuus , <[ui ac!o defccndit . ergo mdmiucdf mc , &r tpje
«iucf proptcr mc . Hic cf7 panis, qui dc ccclo dcfcendit. lacob. Uccbus.
4. Quce cnim cjl uita ucjlra ? Vapor cfl ad modicum parcns ♦
Taul. ad ritum.i. Abncgantcs impictatcm Lr fccularia dcfi Vaulu$.
dtria fobric, iufll\ l? pic uiuamus in hoc Jcculo cxpcBantcs
bcatam ftcm ir aducntum ghrix magni Dci , ir faluatoris
noflri tcfu C hrijli . Ad Kom. 14. Non efl rcgnum Dci csca t
ir votus ,fed iuflnia ir pax } ir gaudium in fpintu fanllo .
Idcm ad Hcfcr. 13. Optimum cjl cnim gratia Jlabdiri cor, non
cfcis ,<ju.e non projuerunt ambulantibus in cis. % 4 ad nheff. S ♦
Siuc uigdcmus,fme dormiamus 3 fimul cum illouiuamus . Pros
pfer <\uod conjolamini inuicem, &r cdificatc altcrutrum y f\cut
isrfacitis. 1 . ad 1'imoth.* .Ccrta bonum ccrtamcn fidci; ap
prehcndc uitam cctcrnam , ad quam uocatus cs. z.ai Corinth .
44 Id enim. ([uoi in prxfanti efl, momcntancum ejl g & lcue .
Deufcr, S.Cuftoditc igitur ir facitc ea y quz prcecepit uobis ncuurono
Dominus. ut uiuatis ir bcnc fit uobis; £7* protclcntur dics uc
flri in tcrra poffcffioms ucfircc . \bi. 8. Ncw in folo panc uiuat
homo ,fcd in omni ucrbo quod cgrcditur dc orc Domini.\ob.$,
Quare mifero data ejl /ux, ir uita /;is, <jui in amaritudinc ani
mce funt ? Qui cxpcBant mortcm & non ucnit, quafi, cffodh
tntcs thcfaurum gaudcntq; uchcmentcr cum inucncrintjcpul
chrum. Ibi. 7. tAilitia cjl uita hominis fapcr tcrram ; & ficut

O 0 ij

iics mcrcomarij dics cius. Mcmcntofluoi ucntus cf? uita mca
tt non rcucrtetur oculus mcus ut uidcat hona i ncc accipict me
uifus homim. Dics ma uchcius tranficrunt , ([uam a texcnte

Trcnl Hi*r. tclafucciditur;&confumpti funt abfqiuJla fte 4 Thrcni hie
rcmice. 4 . Spirilus cris nojlri Chflus Dominus captus csl in
pcccatis noflris : Cui diximus . 1« umhra tua uiucmus ingcnz

hUcuch tl y USt Ak:ucb.2, lujlus infide fuauiuct.i. Tarahpomcnon
ara ifom . ^ 'i ([uafi umlra fupertcrram ,dr nulla cft mora.

Zachar. Zacharice.i, Vatrcs ucflri uhi funt & prophctaz? Nunquid in

BmL . sempitcrnum uiucnt tvauid. Vfal Quis cfl homoflui uult
uitam, dihgit dics uidcrc bono>- Vrohibe linguam tuam a mah;
Lr labia tua nc loaucntur dolum . Diucrte a malo , & fic W
num : inquirc paccm , h* pcrfc([ucre eam . Tfal.^4. Virifan
gumum ir dolofi non dimidicbunt dics fuos. Vfal. *2>. Widcc
ant paupcrcs&lcetcntur: ([ucerite Deumjjr uiuetanin.a uc
flra . P/fll . 88 . Quis efl homo , ([ui uiuct , ir non uidcbit
mortcm ? . cruct animam fuam de manu infcri . Vli funt mifcri
cordice anti([uce Dominc.llUv.Cmncs dics noflri dcficcrunt;
ir m ira tua dcficimus. Ihi. Mfc Dics mei ficut umhra dedif

Sahmcn, nauerunt, ir cgo ficut finum arui Sahm. Vroucr. i G. Initiz
um uitce honcc fixcerc iujlitiam : acccpta enim cfl apud Deum
magis , ([uam immolare hojlias . \hi. io. Now afflioit Deusani
mam iufli fumc .Ihx.iJ. Mclior ejl bucella ficca cumgaudio,
quam domus plcna uiciimis cum iurgio. \ii.17. Nc^Ioncris in
craflinum ignorans <ju* fupcrucntura pariat dics. zcdcfiafics
3. Tcmpusnafccndi f hmpus moricndi. Ibi. 19 . Ncc cfl 9 <[ui
fcmpcr uiuat ; Ir <iui!;uiu5rci hahcat fiduciam . Sapientix. i.
Exiguum & cum tcedio cfl tcmpus u\t? noflrce, & non cflrc
frigcrium in finc hommis, B tranfict uita noflra tan\uam uef

Bgium nubisiir ficut nelula dffohctur (juce fagata c/l a rat
dus folisjbr a calorc lUius aggrauata.Vmbrcz cnim tranfitus cfl
tempus noslrum;ir non cjl reucrfio finis noJlriAbis . lufli au
tcm tn perpetuum uiucnt,ct apud Dominum cfimcrccs corum.
IbiA.Kctas fcncttutis uitaimmaculata.Ecdcfiaslic.l. Qui ho
noratpatrcm fuumjuita uiuet longiorcJbiso.Omnis potentat
tus bi-cuis uita.Sicut ir Rcx hodie cjl^ct cras monctur.lbi.i*
Initium uitcc hominis aauajbr panis^ijr ucflinxntum , dr do'
mus protegcns turpiitudincmMinimumpro magnoplaccat tibi;
ir imprcpcriumpcrcgrinationis non audics. Vita necjuam bot
JJtitandi de domo in domumi &uli hoffitabitur.non fiducialn
ter agct,nec apcrict os.lbi-io.Melhr cfl mors^uam uita amaz
raiir recjuics cetcrna^ucim languor pcrfeucrans.\biJ>4.Vanis
egentium uita pauffn: ejl:c[uidcfraudat illum homo Janguinis
cfl.lbi.^.Onmem efcam manducabit ucntcr:&r cjl cibus cibo
mehor.lbi.^.Vroptcrcrapulam multi pcrieruntchii autcmabz
flincns cjl^adycctuitam.ili.lo. Initium ncccj?ari& rci uitazho
minum,ac]ua } igriis i l7' Jirrurn^faljac.ir panis fimdagincus,ct
mel^ir botrusuuce^h- olcum } ct ucftimcntumMxc omnia san
ttisin hona;fic br impijs isr. pcccatonbus in mala conucrtcnt
tur.Auguft.Jupcr loan. Vitahominum mcdia cji intcr uitam
angclorum & pcccatorum.Si uiuit homo Jccundum carncm } pe
conbus comparatur.fi uiuit Jccundum fbiritu angclis Jociatur*
Idcm Juper Fjal.t .Longitudincm uitce huius fcniiri non fhcit 9
rifi fyes uiucndi.Namjnhil uidctur ef?e cckrius.c^ <juic<pi d in
ca lam prceteritum cJt.Quum ergo dics ludiajucncritjunc fcn
ticnt peccatorcs } cjuoniam non fit longa nimis uita^we tranfit.
Idcm in fcrm.cpuoiim. Non cft uera uitariifi uhfehcitcr uiui
tur.nec uera incorruptio, rifi ubi Jalus nullo dolore doffuptur$

Idcm.Omnis malus idccyuiuit,ut corrigatur ; aut idco uiuit , ut
tHeronymus. p cr iU um y om cxcrccanlur. Hicron. efifi. 7 >. Ni.W im dccic
fit cfUitm cum ignorent homincs fyaiia uiucndilongiorcm fibi
uitam refromittunt.ldcm fufcr AmosJjb.l.Nihdfigacius fe
culo rclustyfcculi, cjuas dum tcncmus,amittimus,&-fcr vifan
tiam,fucruiam,iuucntut:m r ac uintcm ir ingraucfccntcm ,ac
maturam atatcmannoscji ultimosfcncclutis utip fcftcm ffatia
Vhdo uitam dcfcrilit humanam. mutamurl? currtmus,ncfiie
tcs ad mortis tcrminos fcrucnimus. Idcm.Brc uis efi huius uic
tcefxlicitas. SAodica cft huius fccuh gloria. Qaduca cfl irfra
gdis tcmforalis fotcntia. Dicubi jitnt rcgcs,ubi frmcifcspbi
lmfcratorcs } ubi locuflctes rcrum,ubi fotetcs ficuh- ccrte cjua
fi umbra tranficrunt uclut fomnium cuanuerunt.Qucerutur ,
ir non fant diuitu?,ufa; ai fcriculum ductnt ♦ tAulti frofter
ofes fcriclitarunttmultis mortcm gcncrarut diwtue* Totoani
Amfoofim tno odi } ct damna^cjuoi diligit mudus. Ambr. in fcrm cjuadrag.

Tantis mahs hcec uita rcflcta cfiut cofarationc cius mors ret
mcdium futctur efjc } non focna.Sam idco brcucm illam Vcus
fitcit,ut molcflice cius t auce fmfycritatc uinci ucl toUi non fotcz
^rantfcmfons cxiguitat^firurcruurldcnup fcnclus lob. didt.
Crepms tAilitia cjl uita hommisfafcr tcrra.Greg.hb.il. moral. Quot
dics uitce fcragimus t c[uafi in itmcrc ad locii frofofitum tot faf
fibus frofmcjua^us.frcejentcm uitam,c[uafi u\a fubigcndotran
ftmus.lde in RegiUr.Vita nojlra nauiganti fimilis cfiAs cnim
qui nauigat, ttet,sedcat t iaccat } scmfcr uadit : QuiaimfulQi na
uis duciturSic ir nos fiuc uig\\antcs,fiuc dormicntcs fcr mot
mcntatcmforum cjuoftdie adfincm tcndimus Adcm m bAoral.
Refroborum mentes idcirco multa nccjuiter agunt , cjuia fc hic
uiucre diutius arbitrantwr.lufli ucrc dum brcuitatcm uitce juct

*48

confiierant f clationcs ctimmuniitice culpasieclinant.fidor. ie tj*#*k
Summo lono.hbs.cav.6r. Tantum in hac uita licitum ejl opez
rari bonil: illic nanq; non iam opcratioexpcclatu)\fci rctnbut
tio meritorum.WcEC uita impvjs longa irgratacfl ; in oculis au
tcm iuflorum amara ir brcuis. Qui uitce pmfcnfis longituii?
ncm non iefuo ftatio,fcddc cius Jine confiicrat^uam fit bre
uis lr miscra,fitis utditcrpcnfat. Tela confumatur fhs^ct ui
ta hominis cxplctur iiebu.finguiis. Qui uitamloigam quceris y
aieam tcnic uitam 9 pro <[ua Chriflianuscsjicfl cetcrnam ♦
Ucec cnim efl uita uitalis.ifla uero mortalis . Mori oportct ho*
minem incarne munio } nc moriatur in animaChriflo.Tuc ue
requifq; uiuerc crcchtur,fifccunium fcculum moricnsjn foh
Deo uiucre dclcclctur.vc moraifliusuxtce tcedwm paiituriut
Jlus ; co quoi ai icfiicratam patriam taric pcrucniat: & ui*
tceprcefentis ctrumnam fegnius amittat.lbi.&.iT* ult.Solhcite
icbet unufluifqi wucrc, ct jcmpcr tcrminum uitaz fuceconfide
rare:ut huius fcculi blanditias cum timore caucat. Vnie unuf
quisq;feflmct,ne in iniquitatibus fuis rapiatur: fimulq; cu cuh
pa uitafiniatur.Sam diabolus quos uiucntcs acccniit ai uitia,
fubfito moricntcs pcrtrahcre mtitur ai tormcnta.Quamuis au
tem ([uifa^; in hac uita fit iuflus ; tamen ium ie c$rporc cgredn
tar ,pcrtimefcit nc iignus fuppliciofit . Nuttus cnim efl homo
fincpeccato. ncc quifcj; ie Dei iuiicio fccurus effc potcfl^ cum
ctiam ie otxofis uerbis rciicniafit ratio. Cyprian.Secterrc CyfrUnut 4
na tcmporalia computat f ([uxcetcrnalitatcm
icfancloparaiifo tyerat.

LibriScintillarum finis.

Deo tamcn honorlr gloria tribuantur;

tabla;

iU9

• \ -

. Virtafe,

cbarte

Yiic. .%

char.

Spe.

■

c/;ar #

(J;arifafe.

char.

Djiea/iwc dci, cr froxwiiv

cbar.

T o.

Compafjionc yroximu

cfcar.

**.

. Mycncordw, /.

crar.

14.

De:

• E.cewj/yn*

cfcar.

."Grafia. w*^5

char*

Dff

luflitia.

thar.

*»•

Dtf

* Humilitate.

char.

2*.

bAanfuctuiincjir Tcmcritatc*

cmr.

Simvlicitate *!

char.

Vraimfafe»
• Sfcurifafe. »\

char.

1«.

*£

D«

char.

Timore. 4 \

char.

Tewfafiowe.

char.

Trilu/afiowc.

cliar.

.^Paricnfw. ♦fcii

char.

• Verfcucrantia. 9 \

diar.

4*.

Auxilio Dci .

thar.

42,

Ccmpunaione.

cbar.

.{W^Oratione.

ckar.

Confcfione,

char.

•47.

InMgcntia fiuc dc rcconuliafwnc vro

♦

x\m\jkr rcmifjwnc vcccator.um.

char.

Vxnitcntia.

char.

Aiflincntia. *

char.
#

« ■ ** *

o/ix r<(< v Y ti vl/ viijjvt

C ' uT ,

•

C OJlt.lfhWC

char

C f. ct' .

y v.

r-tr»

V oluntatc*

cl;ar.

Cluviotinitc»

char.

W/lnf •

— ->*^ —

SVrn/Sf/c ^

OC iIJIUUj •

CriflY

ffSg

Tul tnnftinlYlP timvri # M •** %
1 Mtt'.// (( ittU/lC •

«5*5

I ndiiTHPYitis-.

J.'4ii>l4//tW r i i- 1 V •

cbar.

^CCWft/o..

cfcar.

■ y*

■X-/V

C oufilvs *

cfear.

71 »
* *

TiilcwliYia zt incYCfiatijnc.

cfcar.

jrv.i y u , <_/ xnx/iiii*

/ •

LJC

1 f>»M/M*/»

ln/tc 7 1 .

lilJUI •

RelintfMCttfiiws fcculuTn*

cbar.

VOiO»

KIjUT*

fYA.^vt t/*Jm^

t'.'it/ •

cfcar.

«^;

T)C

Swocruij»

cfcar»

-pff

W IWIW^4V/| |Mff

char.

J/ ♦

lrdcu?;aia»

Cijar m

±i£

IttuiJia..

1 'lUl f ^

cfcar.

1 ^

duoiditate.

cbar.

97.

rh/ir^

V* Ul •

Formcafio/ic.

cbar.

I00 #

DC
DC
DC

Efrric/aic. » # |
Cmiuiuuj*

\uY1YnPY\tfl
1UI »4'/iL 'itf ^

lYJ,C /( (tJC(l/,

cfcar.
cfear.
cfcur»
cfoar.

lOi.

^04.
I0f«

" «w

JUv

DctVa£tio/ic»

cJ^r»

10°.

Co/ircnrioMC, Di/corJw#

cfcar*

xti4

Be Amkitia \ hr Xmmatla, clar. i ^ol

De C cnfortio bonorum , ir ma lorum. char.

De ¥ius y b^arennlus. char. "4~

Ve HonorcVarcntum. chan — «<>_«_

vc Sc riiis .IrDominis . chan — "T^-

dc jc nilus ^irluucnibus. chan —

De vi uitibus , & Vaufcrilus » chan — **<>•_

De bA uncribus. cbor___ ^h-

De Bccimis t irTrimit'ys. :. cbd_u__i2r.

dc Sapicnrw, " "

De Sfutoia. cb_r__-3a«

De Mc^cis cJ:ar__i5**

dc IuaVifcus. Aa^- 6 %

dc Acccpf/o«e Verfonaruml chan —

De Doclontu*. cbor. — J _7»

De EeSforifelfc cl?ar__i40*

De vifcyulis. cbar__ *4*.

dc -Dcfunclis. chan_ 145.

dc Vifa hominis j &r cius Ireuifafe* cfcaiu — ^JJj

F I N I S.

Rorwar apua! Antonium Bla^um,Tmpre/?orcm Ca?neralcm#

Anno Dwm*ff4 ?

Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

See other formats